Het beste volgens Humo in 2015: de boeken

2015 was een boekenjaar om door een Olympisch ringetje te halen: een overdadige weelde, waardoor we met gemak onze jaarlijkse top tien hadden kunnen verdubbelen. Dus werd het wikken en wegen (en met pijn in het hart uitstekends terzijde schuiven): de 10 van 2015.


Fictie

1. Jonathan Franzen: 'Zuiverheid' (Prometheus)

‘Zuiverheid’, doorwrocht, uitdagend en bij de tijd, verhaalt de duchtig uitwaaierende zoektocht van Pip naar de identiteit van haar ouders. De roman verenigt met verleidelijke vertelkracht het milde mededogen van Bellow en de intelligente cultuurkritiek van DeLillo. Jonathan Franzen ontmantelt het zuiverheidsideaal, evoceert het oorverdovend knarsen van relaties, ontmaskert de pretenties van het digitale tijdperk en maakt uitdagend komaf met elk moreel absolutisme. Het boek van het jaar, empathisch en geestig, is er eentje voor de eeuwigheid.


2. Lucia Berlin: 'Handleiding voor poetsvrouwen' (Lebowski)

De herontdekking van het jaar. ‘Handleiding voor poetsvrouwen’ verzamelt de allerbeste van de 76 verhalen van de Amerikaanse Lucia Berlin, in 2004 overleden op haar 68ste verjaardag. Ze baseerde haar korte verhalen, zowel herkenbaar als bevreemdend, op haar turbulente leven: Berlin veranderde vaker dan gemiddeld van job, woonplaats en man; enkel haar rusteloosheid en hang naar de roes waren constant. Het leverde levenswijze en geestige verhalen op, een ongewoon perfecte mix tussen weemoed en moed.


3. Sandro Veronesi: 'Zeldzame aarden' (Prometheus)

Het vervolg op de klassieker ‘Kalme chaos’ spiegelt zijn voorganger: Pietro Paladini, de weduwnaar die negen jaar eerder voor de schoolpoort van zijn dochter kampeerde, is dit keer de onbewogen beweger van een wemeling waarin iedereen op de vlucht is. Hij heeft de tv-wereld geruild voor de autoverkoop, maar schuttert nog altijd vertwijfeld door het leven. ‘Zeldzame aarden’, dat ‘Kalme chaos’ zo mogelijk overtreft, peilt de duisternis na zelfverblinding, van een personage en een tijdperk.


4. Michel Faber: 'Het boek van wonderlijke nieuwe dingen' (Podium)

‘Het boek van wonderlijke nieuwe dingen’ speelt op de planeet Oasis, in de nabije toekomst. Wat begint als het optimistische verslag van een gezwinde evangelisatie, wordt gestaag grimmiger: de kloof tussen de lichtjaren van elkaar gescheiden geliefden op Oasis en op aarde diept zich uit, de berichten van de thuisbasis worden ronduit apocalyptisch, de vergeefsheid van alle menselijke streven schrijnt steeds nadrukkelijker. Het stemt bitter dat deze toekomstroman voor Michel Faber meteen een eindpunt zou zijn.


5. Elena Ferrante: 'De nieuwe achternaam' (Wereldbibliotheek)

Deel twee van de Napolitaanse romans van Elena Ferrante, een zes decennia omspannend vierluik over twee vriendinnen. ‘De nieuwe achternaam’ verhaalt de adolescentie van de vermetele Lila en de vernuftige Elena, op basis van schriften van de eerste en herinneringen van de laatste. Hun beider gevecht met beklemming en vervreemding speelt zich af in verschillende provincies en tegengestelde leefwerelden, maar de twee houden elkaar een spiegel voor: geen van de twee kan haar geboortegrond van zich afschudden zoals een hond vlooien.


6. Marlon James: 'Een beknopte geschiedenis van zeven moorden' (Lebowski)

Irie mon, no problem: u krijgt geen doorgeladen blaffer onder uw neus geduwd als u Marlon James ‘de Jamaicaanse James Ellroy’ noemt. In ‘Een beknopte geschiedenis van zeven moorden’, een gruwelijke en hilarische pageturner, reconstrueert James de moordpoging op Bob Marley in het Kingston van december 1976, alsook de met kogels en coke gelardeerde nasleep in het New York van de jaren 80. Die tour de force leverde ’m de Man Booker Prize 2015 op.



7. Michel Houellebecq: 'Onderworpen' (De Arbeiderspers)

2022. De Franse republiek davert op haar grondvesten als de intelligente en charismatische Mohammed Ben Abbes van de Moslimbroederschap een gooi doet naar het Élysée. Aan de Sorbonne wikt de vereenzaamde literatuurprof François zijn overlevingskansen in de nakende verislamiseerde samenleving; van de liefde leerde hij dat onderwerping ook z’n voordelen kan hebben. Met ‘Onderworpen’, verschenen in de week van de aanvallen op Charlie Hebdo, schreef Michel Houellebecq een inktzwarte dystopie voor al wie de laïciteit aanhangt.



8. Rupert Thomson: 'Katherine Carlyle' (Xander)

De roman als door de gehaktmolen gehaalde puzzel. Thomsons onaangepaste, maar innemende titelpersonage zoekt zich intuïtief een weg door Europa, weg van haar afwezige vader, overleden moeder en vooral zichzelf. Ze sjanst van toevallige ontmoeting naar kwansuis treffen, en eindigt in het absolute niets. De auteur creëert een uniek kader voor een zoektocht naar het antwoord op de vraag: ‘Is het mogelijk om twee keer geboren te worden?’ Dat levert een jachtige familieroman op.



9. Han Kang: 'De vegetariër' (Nijgh & Van Ditmar)

Een vegetariër verliest zich in haar verlangen zo zuiver mogelijk te vegeteren. Haar lijdensweg wordt in drie staties verhaald, door de ogen van achtereenvolgens haar boerse man, haar door obsessies gedreven zwager en haar machteloze zusje. De Zuid-Koreaanse Han Kang stelt beklemmend scherp op de verhouding tussen systeem en individu, conventie en passie, verwachtingspatronen en dromen. ‘De vegetariër’ is een afgrondelijke parabel over verlangen en de onwil persoonlijkheid uit te gommen, heel toepasselijk vanuit de buik geschreven.



10. Jeff VanderMeer: 'Aanvaarding' (De Bezige Bij)

Het hoogst bevredigende sluitstuk van VanderMeers Southern Reach-trilogie – eco-scifi, next level shit en samen de meest claustrofobische literaire rit van het jaar. De drie boeken worden hoofdzakelijk bevolkt door de opgejaagde expeditieleden in het mysterieuze en verwilderde Gebied X, en door hun nachtmerries te ontleden creëert VanderMeer er nieuwe voor u. ‘Aanvaarding’ is een bevlogen neergeschreven thriller die, hoewel om meerdere redenen onverfilmbaar, vroeg of laat in Hollywood tot een ‘Eureka!’ zal leiden.






Non-fictie

1. Ian Kershaw: 'De afdaling naar de hel. Europa 1914-1990' (Prometheus)

Zijn 20ste-eeuwse geschiedenis van Europa is het moeilijkste wat hij ooit ondernomen heeft, aldus de Britse historicus Ian Kershaw, en als je een biografie achter de rug hebt om het fenomeen Hitler te duiden, wil dat wat zeggen. Met twee wereldoorlogen waarover te berichten valt, kan het eerste deel niet anders dan bloeddoorzopen zijn, maar het is ook veel andere dingen: prettig compact, helder, en zeer leesbaar door een voortdurende wisseling van lens: nu eens krijgen we een overzichtsblik, dan weer een particuliere getuigenis geserveerd.


2. Tommy Wieringa: 'Honorair kozak' (De Bezige Bij)

‘In een hotel aan zee keek ik een paar dagen naar een vrouw alleen.’ Gelukkig telt Wieringa’s nieuwe bundel wel meer dan honderd stukken, want hij is een meester in de spannende openingszet. Cartagena de Indias, Wenen, Muskegon aan Lake Michigan of Vollezele: deze reiziger kan overal opduiken. Overigens zijn het meer de mensen die hij ontmoet dan de plekken die hem tot schrijven bewegen. Daarbij is hij even goed in het observeren als het fantaseren: plekken en personages worden door hem hoogst persoonlijk aangekleed – ‘Omdat ik half in de echte wereld leef en half in die van de droom…’


3. Chris de Stoop: 'Dit is mijn hof' (De Bezige Bij)

‘Zoals andere mannen vrouwen nakijken, zo kijk ik naar malse koeien en stoere trekkers.’ Boerenzoon Chris de Stoop is weer op het ouderlijk erf in de Scheldepolders beland, om afscheid te nemen van enkele dierbaren (zijn overleden broer, die de boerderij had overgenomen, en zijn moeder) en van een manier van leven, het traditionele boerenbestaan. Een koppige strijdvaardigheid en een gemotiveerde nostalgie voeden dit stilistisch gave pleidooi voor een fatsoenlijker omgang met landschap en natuur dan de economische beslissers en de ‘realistische’ groenen ons te bieden hebben.


4. Joris van Parys: 'Gelukkig en vol droefenis. De werelden van Raymond Brulez' (Houtekiet)

‘Mijn woningen’ was ooit een reeks met faam, gelauwerde herinneringskunst, maar inmiddels is Raymond Brulez (1895-1972) een bijna vergeten schrijver: spijtig voor hem, vooral spijtig voor Vlaanderen – zoveel grote ironische geesten hebben we nu ook weer niet op overschot. Joris van Parys, die eerder exemplarische biografieën schreef over Frans Masereel en Cyriel Buysse, heeft alles in huis om in een gebalde biografie Brulez uitstekend te portretteren: een goeie pen, een brede cultuurkennis en een blakend gezond beoordelingsvermogen. Bij dezelfde uitgever verscheen in 2015 ook ‘Johan Daisne’ van Johan Vanhecke: je zou haast gaan denken dat er in dit land een biografische traditie bestaat.


5. Joost Zwagerman: 'De stilte van het licht' (De Arbeiderspers)

Behalve hoe goed hij kon schrijven – informerend en analyserend tegelijk – over Jan van Eyck, Marc Rothko, Piet Mondriaan, Rembrandt, Kazimir Malevitsj, Edward Hopper, Michaël Borremans e tutti quanti, toont de laatste collectie essays van Joost Zwagerman, van de eerste tot de laatste regel, hoezeer hij geobsedeerd was door het verlangen om te verdwijnen, om er niet te zijn. Hem volgend op zijn zoektocht door al het moois dat hij zo enthousiast en vakkundig opwaardeerde, kun je niet anders dan vloeken om zijn besluit, op 8 september 2015, om zelf definitief te verdwijnen.


6. Svetlana Alexijevitsj: 'Het einde van de rode mens' (De Bezige Bij)

Haar boek was al in 2014 vertaald, maar Svetlana Alexijevitsj moest eerst de Nobelprijs 2015 krijgen voor dat goed en wel tot ons doordrong. In een tijdsgewricht waarin de Wit-Russin de nostalgie naar Sovjettijden voelde opsteken, gaf ze middels individuele verhalen weer hoe het leven in de Sovjet-Unie dagelijks geleefd werd: het verhaal van hoe een ideologische narcose een grote bloedplas kon baren. Met een levensles erbovenop: ‘De barricade is slecht voor je ogen, je pupil vernauwt zich, de wereld verliest zijn kleuren.’


7. Pieter Steinz: 'Lezen met ALS' (Nieuw Amsterdam)

‘Als u dit leest, heb ik een slang in mijn buik.’ Die slang moet vloeibaar voedsel toedienen, want Pieter Steinz lijdt aan de spierziekte ALS. Spreken doet hij via een iPad, maar hij kan nog tikken en lezen en dus verslag doen van de boeken die hij in zijn laatste levensmaanden herleest. Via zijn lectuur kijkt hij naar zijn lichaam in verval: zowel over die boeken als over zijn ziekte heeft hij opmerkelijke dingen te berichten in een boek dat de wonderlijke troostende kracht van literatuur illustreert, en de even wonderlijke kracht van deze man.


8. Tony Judt: 'Wanneer de feiten veranderen' (Atlas Contact)

‘When the facts change, I change my mind. What do you do, sir?’ De quote wordt aan de econoom John Maynard Keynes toegeschreven en voor de Britse historicus Tony Judt was het zijn intellectuele leidraad. De schrijver van onmisbare boeken als ‘Na de oorlog’ en ‘Het land is moe’ is alweer vijf jaar geleden overleden. Deze collectie van essays uit zijn hele carrière is tegelijk een collectie van zijn obsessies, schrijft zijn weduwe. Het is een genot te zien hoe Judt de geschiedenis hanteert als een gereedschapskist voor verstandig politiek handelen.


9. Hubert Smeets: 'De wraak van Poetin' (Prometheus)

Het conflict om Oekraïne heeft een nieuwe Koude Oorlog doen uitbreken, aldus de Nederlandse journalist Hubert Smeets, kouder dan de oude. Voor Smeets, die ruime terreinervaring heeft in het oosten, heeft de crisis duidelijk een gezicht: dat van Poetin. In een helder en levendig geschreven betoog deelt hij zijn aanzienlijke kennis over het fenomeen Poetin en bij uitbreiding het Rusland van vandaag. Voor wie daarna nog hongerig is, vertaalde dezelfde uitgever de veelgeprezen Poetin-biografie van Steven Lee Myers, ‘De nieuwe tsaar’.


10. Nikolaus Wachsmann: 'KL. Een geschiedenis van de naziconcentratiekampen' (De Bezige Bij)

‘Moge de wereld ten minste een druppel aanschouwen, een fractie van deze tragische wereld waarin we leefden,’ aldus een brief in een fles gevonden vlak bij het crematorium van Auschwitz, in september 1944. De druppel die we via Wachsmann aanschouwen, mag er zijn: zijn studie over de Konzentrationslager (vandaar die KL in de titel) telt 1.152 pagina’s. Maar ze kan dan ook een hele bibliotheek over dat onderwerp vervangen. De historicus slaagt cum laude in een dubbele opdracht: de microkosmos van het concentratiekamp bekijken door de ogen van wie er leiding gaf én van wie er leed.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234