Het brokkenparcours van Open VLD-voorzitter Gwendolyn Rutten

‘You want a friend in politics? Buy a dog.’ Het zijn de woorden van de voormalige Amerikaanse president Harry S. Truman. Maar Open VLD-voorzitter Gwendolyn Rutten zag eruit alsof ze ervan kan meespreken, toen ze twee weken geleden bekendmaakte welke liberale excellenties tot de nieuwe Vlaamse regering mogen toetreden.

‘Ik heb veel mensen moeten teleurstellen,’ zuchtte ze. Héél veel mensen. onder wie enkele van haar beste vrienden. Een reconstructie van het zogeheten ‘kiekenplan’. Of hoe zélfs een mirakelvoorzitter blauwtjes kan lopen.

Maandagavond, 21 juli. De kopstukken van Open VLD verzamelen in de foyer van hun hoofdkwartier. Het is voorzitter Gwendolyn Rutten die hen in zeven haasten naar Brussel heeft gesommeerd. Niet voor een drink ter gelegenheid van de nationale feestdag, Rutten heeft nieuws, gróót nieuws. Applaus op alle banken, meteen, want de boodschap is nu al duidelijk. ‘Já, we mogen meedoen,’ jubelt Rutten. En de mandatarissen jubelen mee.

Rutten heeft maandenlang gepokerd – alles of niets, meer bluf dan poker – want het moest én de federale én de Vlaamse regering worden, anders zou de Open VLD onherroepelijk aan de kant blijven staan. De goede afloop zal ­zelfs Vincent Van Quickenborne ertoe verleiden om ’s anderendaags, tot verbazing van velen, zijn voorzitter de hemel in te prijzen. ‘We zijn heel tevreden,’ zegt de Kortrijkse burgervader voor de microfoon van het VTM-nieuws. En dan opnieuw en met meer nadruk: ‘We zijn een heel tevreden partij. Onze voorzitter is een mirakelvoorzitter dat ze dit voor elkaar heeft gekregen.’

De term ‘mirakelvoorzitter’ is geboren. Maar er is tegenwoordig dan ook maar weinig voor nodig om het Vlaamse Wetstraat-journaille een nieuw modewoord aan te praten. Toch wordt Van Quickenbornes uitspraak bij zijn partijgenoten op ongeloof onthaald. Uitgerekend Vincent Van Quickenborne was al wekenlang één van de meest hardnekkige critici van Gwendolyn Rutten. Twee weken eerder, op het partijbureau van Open VLD, had het er nog bovenarms op gezeten tussen de twee, zegt een partijgenoot: ‘Vincent zei toen dat Gwendolyn moest stoppen met die alles-of-nietsstrategie. Hij noemde de uitspraken van de voorzitter onverantwoord, zelfs roekeloos.’

Terug naar die 21ste juli, in de Melsensstraat. De gsm van Rutten rinkelt. Bart De Wever. Of Rutten nog diezelfde avond wil aansluiten aan de onderhandelingstafel, op het kabinet van Vlaams minister Philippe Muyters.

Enkele minuten later vertrekt Rutten met haar kabinetschef, in de Melsensstraat blijft een backoffice achter met onder anderen Maggie De Block, Alexander De Croo en Annemie Turtelboom. De Block en De Croo houden het vrij snel voor bekeken, alleen Turtelboom zal de hele nacht uitzitten. Saillant detail: als Rutten om 4 uur ’s nachts ja zegt tegen de N-VA en CD&V, heeft ze niemand van de backoffice geraadpleegd.


Lees verder »
Het brokkenparcours van Open VLD-voorzitter Gwendolyn Rutten (2)

Kippenvel

Intussen neemt de zenuwachtigheid in liberale rangen zienderogen toe. Vlaams én federaal regeren betekent ook en vooral: méér ministers. Wellicht twee federale ministers en nu dus ook twee Vlaamse ministers. In liberale termen: minder dan een derde van het aantal notabelen dat zich geroepen voelt.

Eén partijtopper zet zichzelf meteen buitenspel: oudvoorzitter en burgemeester van Mechelen Bart Somers is met vakantie in New York. Hij zal die avond en nacht ettelijke keren proberen om een vroegere terugvlucht te boeken, maar tot zijn ergernis strandt hij op de luchthaven van JFK. Een partijtopper: ‘Ik ben zeer benieuwd naar de gsm-rekening van Bart. Ik denk dat hij die nacht iederéén heeft gebeld.’ Exit Bart Somers.

Vreemd genoeg krijgt niemand een telefoontje van de voorzitter die eerste paar uur. Níét Bart Tommelein, níét Jean-Jacques De Gucht, níét Mathias De Clercq, níét Patrick Dewael. Wat niemand op dat moment beseft, is dat Rutten al wekenlang op een wel heel bijzonder plan aan het broeden is. ‘We noemen dat sindsdien ‘het kiekenplan’,’ zegt een kopstuk, verwijzend naar kippenvel.org, de liberale blog van Gwendolyn Rutten en haar beste vrienden Annemie Turtelboom en... Noël Slangen. Voor Rutten was het al wekenlang een uitgemaakte zaak: in een Vlaamse regering zou Open VLD vertegenwoordigd worden door Turtelboom en Slangen.

Een kandidaat-minister «Turtelboom op Financien en Slangen op Media. Ik was daarvoor gewaarschuwd, weken geleden al. Maar eerlijk gezegd: ik geloofde dat niet. Het kiekenplan waaide al een paar weken rond op de partij, maar niemand nam het serieus. Voor de meesten was het gewoon een urban legend. We lachten ermee, want het was te zot voor woorden.»

Toch hangt Noël Slangen woensdagavond al in het luchtruim, onderweg van zijn vakantieoord in Turkije naar Brussel, waar hij halsoverkop op zoek gaat naar een huurappartement om zich in de hoofdstad te kunnen laten domiciliëren. Rutten had zich er immers toe verbonden om de Brusselse minister te leveren in de Vlaamse regering. Het plan valt finaal in duigen als blijkt dat de Brusselse administratie minstens twee weken nodig heeft om een nieuw domicilie te regelen.

Een paar dagen later staat het Slangen-scenario van a tot z op de voorpagina van Het Laatste Nieuws. Elke liberale toppoliticus, inclusief de voorzitter, verslikt zich in zijn of haar ontbijt. Een insider: ‘Er waren welgeteld twee mensen op de hoogte van dat manoeuvre: de voorzitter en Noël Slangen zélf. Het is overduidelijk dat Slangen het heeft gelekt. De journalist die zijn biografie heeft geschreven, werkt trouwens bij Het Laatste Nieuws. Als Noël dan toch geen minister werd, kon hij tenminste proberen om zichzelf belangrijk voor te doen. Uiteindelijk was hij, Noël Slangen, er toch maar in geslaagd om ministeriabel te worden.’

Een partijtopper «Rutten mag haar beide handen kussen dat het plan-Slangen niet is doorgegaan. Bij de N-VA háten ze Noël Slangen, maar ook binnen de partij zou die kunstgreep Gwendolyn tonnen krediet gekost hebben. Noël is al jaren verbrand, binnen én buiten de partij. In 2004 is hij veroordeeld voor fraude bij overheidsopdrachten. Noël zegt altijd dat hij in beroep is vrijgesproken, maar hij is alleen maar aan een veroordeling ontsnapt omdat de zaak verjaard was. En zo iemand mocht van onze voorzitter minister van Cultuur en Media worden? Ik denk dat er in de partij een revolutie uitgebroken zou zijn. Gwendolyn moet beseffen dat een partij geen feodaal systeem is waar je je beste vrienden bedient. Heel veel mandatarissen zijn geschokt dat ze dit nog maar durfde te overwegen.»


Lees verder »
Het brokkenparcours van Open VLD-voorzitter Gwendolyn Rutten (3)

Juicy Stuff

Maar nog voor het Slangen-debacle in de kranten verschijnt, schieten een aantal topliberalen in actie. Wellicht ruiken ze onraad omdat geen enkele kandidaat-minister door de voorzitter wordt gepolst. Woensdagavond, één dag voor het ledencongres in de Brusselse Bozar, vraagt en krijgt Maggie De Block een persoonlijk onderhoud met de voorzitter. Een insider meldt donderdagmorgen het resultaat van dat gesprek, per sms: ‘Maggie en Alexander federaal. Game over voor Turtelboom, ook Vlaams.’

Het nieuws verspreidt zich meteen als een lopend vuurtje binnen Open VLD. De voorzitter heeft het geweer van schouder veranderd, heet het: ze laat Turtelboom vallen en kiest voor rust in de partij. Voor Turtelboom is er zelfs nergens plaats meer, noch in de federale, noch in de Vlaamse regering. Aan enkele intimi laat Rutten weten dat ze twee nieuwe namen in gedachten heeft voor de Vlaamse regering.

Een kandidaat-minister «Turtelboom is niet populair binnen de partij. Veel mandatarissen nemen het haar kwalijk dat ze voortdurend aan het spinnen was in de kranten. In elk artikel werd ze opgevoerd als ministeriabel, en telkens werd erbij vermeld dat ze economie had gestudeerd.»

Ook Turtelboom krijgt inmiddels te horen dat ze afgeserveerd zou zijn. Donderdag volgt een geanimeerd gesprek tussen Annemie Turtelboom en Gwendolyn Rutten: ‘Daar heeft Annemie van Gwendolyn te horen gekregen dat haar rol als minister was uitgespeeld. Annemie was zwaar aangeslagen, ze is met de tranen in de ogen opgestapt.’ Exit Turtelboom.

Intussen was ook duidelijk geworden wie wél viceminister-president zou worden in de Vlaamse regering: Bart Tommelein, fractieleider in de Vlaamse Raad en eerste schepen in de stad Oostende. Het is Tommelein nooit met zoveel woorden door de voorzitter gezegd, maar uit verschillende hoeken verneemt hij dat hij één van de twee nieuwe namen is: ‘Guy Vanhengel heeft tegen Tommelein gezegd dat de voorzitter hem had verzekerd dat Turtelboom geen minister zou worden, en dat Bart haar kandidaat was om Vlaams minister van Financiën en Begroting te worden.’

Tommelein heeft vóór zijn politieke loopbaan vijftien jaar in de banksector gewerkt. Hij is bovendien, samen met Gwendolyn Rutten, de enige liberale lijsttrekker die er in Vlaanderen op is vooruitgegaan. Meer nog, op het ledencongres vraagt de voorzitter hem om helemaal vooraan te komen zitten, naast de voorzitter en Maggie De Block. Aan het eind van het congres wordt Tommelein zelfs in de bloemen gezet. Voor zijn uitstekend werk als fractieleider, zo luidt het.

Er worden die avond in de Bozar weliswaar geen namen bekendgemaakt, maar voor elke aanwezige liberaal is het overduidelijk: Tommelein wordt de Vlaamse topminister voor Open VLD. Intussen circuleert ook een tweede naam, die van Brusselaar en oud-parlementslid Sven Gatz. Gatz zal kort voor middernacht zijn rentree op Twitter bevestigen. ‘Just when I thought I was out, they pull me back in.’ Een quote uit ‘The Godfather’, een beetje liberaal kent zijn klassiekers.

Meteen na afloop van het ledencongres verhuizen de meeste kopstukken, inclusief Bart Tommelein, van de Bozar naar het terras van de Brusselse brasserie De Kwint. Tommelein is zichtbaar opgetogen. ‘De wind zit goed,’ zegt hij tegen één van de liberale omstanders. De voorzitter verkast intussen naar de Melsensstraat. En daar gaat ze opnieuw rond de tafel zitten met... Annemie Turtelboom.

Een kopstuk, per sms: twee antwoorden met tussendoor één vraag:

‘Gwendolyn durft niet. Ze zal zich emotioneel laten chanteren door Turtelboom.’

‘Hoe zou Turtelboom Rutten kunnen chanteren?’

‘Door hun vriendschap uit te spelen.’

Een halfuur later rinkelt op het terras van De Kwint de gsm van Bart Tommelein. Of hij naar de Melsensstraat wil komen, voor een onderhoud met de voorzitter. Een tweede liberaal kopstuk, niet op de hoogte van de lastminuteontmoeting tussen Rutten en Turtelboom, kan zijn vreugde nauwelijks verbergen. Opnieuw per sms, kort maar krachtig:

‘Yes!’

Dik twee uur later, hetzelfde kopstuk, opnieuw per sms. Minder kort, maar zéér krachtig:

‘Fuck, fuck, fuck!’

Het zouden een paar krachttermen van Bart Tommelein kunnen zijn, want die staat intussen verweesd op de stoep in de Melsensstraat, zónder ministerportefeuille.

De partijtop is in alle staten, de demarche van de voorzitter zet bij veel mandatarissen kwaad bloed. Eén partijtopper is ziedend: ‘Beloond worden voor zo’n slechte verkiezingsuitslag als die van Turtelboom, ik dacht dat alleen Kris Peeters dat kon.’ En dan, met een diepe zucht: ‘De reconstructie van de verdeling van de ministersposten bij ons, dat wordt verdomme juicy.’

Waarvan akte.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234