'Het Chinese regime heeft een bevolking gecreëerd die niet langer de behoefte voelt om zelf na te denken'

Is het Westen te naïef als gaat over de niet te stuiten opmars van China? Schrijver Ma Jian (66) waarschuwt: volgens hem zijn we blind voor Pekings machtswellust.

De in Londen wonende banneling mag zijn vaderland al jaren niet meer bezoeken. In zijn laatste boek ‘China Dream’ richt hij zich daarom maar op westerse lezers, om hen te wijzen op de ware aard van de Chinese communistische partij. ‘Europa verkoopt zijn infrastructuur aan een land dat een miljoen mensen opsluit in moderne concentratiekampen.’

– Schuilt er een ideologie achter de opmars van China?

Ma Jian «Het gaat hen er alleszins niet om dat iedereen ter wereld communist moet worden. In het huidige China is macht de enige ideologie.

»De Chinese communistische partij is in feite doodsbenauwd: ze beseft heel goed dat ze een gebrek heeft aan legitimiteit, dus probeert ze de aandacht te richten op het versterken van de natie. Een handig hulpmiddel daarbij is het verhaal van de driehonderd jaar lange vernedering tijdens de Qing-dynastie. China werd toen gezien als de zieke man van Azië. De communisten gebruiken dat trauma. De revolutie draait om het herwinnen van de vroegere glorie.»

– Gebruikt China de mega-investeringen in spoorwegen, havens en andere infrastructuur – de zogeheten nieuwe zijderoute – ook voor die machtsideologie?

Jian «Die route lijkt op het eerste gezicht niet politiek, maar zal tot een dramatische verschuiving leiden tussen machtsblokken in de wereld. Pas dan zullen we zien hoezeer China een bedreiging is voor westerse democratieën. Want de boodschap die het overbrengt, is: ‘Democratie is niet nodig, vrijheid is schadelijk, samenlevingen zijn beter af met een autocratisch éénpartijsysteem.’

»Gelukkig worden democratische landen eindelijk wakker. Er zijn positieve tekenen, zoals de wetten die de VS heeft aangenomen om de democratie in Hongkong te ondersteunen, en om de onderdrukking van de Oeigoeren (een moslimminderheid, red.) in de regio Xinjiang tegen te gaan.»

– Zijn wij te naïef als het gaat om het opkopen van havens door China of het aanleggen van mobiele netwerken door Huawei?

Jian «Het Westen toont een kolossale naïviteit. De Britse regering ondertekent contracten over de verkoop van waterbedrijven en kerncentrales, Chinese ambtenaren kopen onderhands grote lappen grond in Londen. Maar als een autocratisch land als China je elektriciteit, communicatie of water beheerst, word je een gijzelaar. Dan kun je niet langer zeggen waar het op staat.»

– Is die naïviteit het gevolg van de culturele kloof tussen het Westen en China?

Jian «Het is gevaarlijk om China als cultureel anders te zien, als een mysterieuze entiteit. De trekken van autocratieën zijn overal dezelfde. China ziet zichzelf als het centrum van de wereld, zijn missie is een wereldmacht te zijn. Het wordt tijd dat het Westen China behandelt als een verantwoordelijk deel van de mensheid. We hebben te maken met een regime dat zijn hand niet omdraait voor het opsluiten van een miljoen Oeigoeren in moderne concentratiekampen.

»Het Westen moet ook beseffen dat hersenspoeling een doodnormale zaak is in het land. Iedere Chinese bestuurder heeft die ondergaan, president Xi Jinping is zelf ooit weggestuurd voor heropvoeding.»

– Waarom hebt u dit boek geschreven?

Jian «Ik wilde laten zien wat de enige manier is om te overleven in dit systeem: alles vernietigen wat privé is in jezelf en een radertje worden in een soepel draaiende machine. Ik wilde ook onderzoeken wat zo’n machine produceert. Wel, het Chinese regime is erin geslaagd om geesten te produceren die net zo onfeilbaar zijn als mobiele telefoons. Dan denk ik aan mijn familieleden in China en Chinese studenten in het Westen. De meesten geloven alles wat de partij zegt, bijvoorbeeld dat de demonstranten in Hongkong het vaderland verraden. Ze hebben niet eens de nieuwsgierigheid om een alternatieve versie op te zoeken.

»Het Orwelliaanse niveau van controle is onvoorstelbaar. Zodra partijleden ’s ochtends wakker worden, bestuderen ze eerst de grote wijsheden van Xi Jinping. Dankzij technologie weten hun leiders hoelang ze studeren en welke links ze hebben aangeklikt. Het decennialang inperken van vrijheid heeft de behoefte om zelf te denken doen wegkwijnen. Alles wordt geweldig versimpeld: Amerika is de vijand, dus moeten we die bestrijden. Taiwan wil onafhankelijkheid, dus moeten we dat bestrijden. En dat kan heel snel tot vijandschap leiden.»

– Welke rol spelen Taiwan en Hongkong in China’s poging om de invloed in de regio uit te breiden?

Jian «De communisten kunnen niet verdragen dat mensen die er hetzelfde uitzien en dezelfde taal spreken, er toch in zijn geslaagd aan de partij te ontsnappen. Dat is een vernedering die ze niet zullen accepteren. Xi’s meedogenloosheid en zijn vastbeslotenheid een erfenis na te laten, zullen hem dwingen actie te ondernemen. En als China gewelddadig ingrijpt in Hongkong, is dat ook het moment om toe te slaan in Taiwan. Zo’n kans krijgen ze niet nog eens.»

– Waarom heeft Peking het leger nog niet naar Hongkong gestuurd?

Jian «Ze wachten nog af. Ze hopen dat de protesten gewelddadiger worden, zodat ze zich tegenover de rest van de wereld kunnen verdedigen: ‘We hebben geen andere keuze dan een invasie om orde op zaken te stellen.’

»Ik begrijp dat de studenten in Hongkong gedreven worden tot extreem gedrag, maar dat is niet verstandig. Geweld leidt tot meer geweld en je verliest het morele overwicht. Als je tegen iets hards vecht, moet je zacht zijn.»

– Zal China zelf ooit democratisch zijn en de mensenrechten respecteren?

Jian «Zolang de communistische partij de macht heeft, is er geen hoop. De hoop was ooit dat technologie zoals het internet muren zou slopen. Maar de tirannen in China kunnen dankzij die technologie binnen enkele seconden ontdekken dat iemands gedachten ‘fout’ zijn en hem arresteren.»

– Is het voorstelbaar dat de Chinezen ooit in opstand komen?

Jian «De Chinese geschiedenis is er één van steeds terugkerende opstanden van de armen en onderdrukten. Maar nu zien we een ongelooflijk rijke autocratie die in staat is een hele klasse te controleren door hen te laten meeprofiteren.

»De enige hoop komt uit individueel ontwaken, door het verspreiden van informatie. Dan zullen Chinese burgers begrijpen dat ieder leven waarde heeft, dat onafhankelijk en vrij denken een wezenlijk onderdeel is van ons zelfbewustzijn. Democratie kan pas daarna komen. Ik ben bang dat als je de Chinezen nu kiesrecht geeft, ze allemaal voor Xi stemmen. Als je het de mensen in China vraagt, zeggen de meesten dat ze zich veilig en gelukkig voelen onder hun moderne keizer. Ze beseffen niet wat ze missen. Ze zijn geketend en verdoofd door de welvaart en het consumentisme. Het zal moeilijk zijn om wakker te worden uit deze droom. Misschien is een economische crisis nodig voordat mensen zich echt vragen gaan stellen.»

– Is Xi Jinping een wrede dictator, een handige opportunist of zelf een slachtoffer van het systeem?

Jian «Xi ziet zichzelf als een rode prins, die als erfgenaam van revolutionairen automatisch recht heeft op de macht. Daarom heeft hij de wet veranderd, zodat hij levenslang president kan blijven. Het toont zijn arrogantie, maar laat ook zien dat hij geen enkel vertrouwen heeft in zijn omgeving.»

– Waaruit bestaat zijn gedachtegoed?

Jian «De ware tragedie is: dat bestaat helemaal niet, ook al worden er dikke boeken over geschreven. In de kern stelt het niets voor. Zijn enige waarde is machtswellust, elke oppositie uitschakelen, vrij denken verpletteren. Dat komt voort uit paranoia. In uitgelekte notulen van de partij lezen we dat hij steeds opnieuw de angst uitspreekt dat China de Sovjet-Unie achterna gaat. De val van de Chinese Muur is zijn nachtmerrie.»

– Kan religie een rol spelen in een verandering van denken?

Jian «Een paar jaar geleden, toen het christendom groeide in China, dachten veel mensen van wel. In de grote religies is iedereen gelijk voor God en moet je je naaste liefhebben. Die waarden staan diametraal tegenover die van de Chinese staat, maar Xi is zich ervan bewust hoe subversief die ideeën zijn. Dus wordt de religie nu meer gecontroleerd dan ooit. Xi’s portret hangt in kerken en de nationale vlag wappert op kerktorens.»

– Waar kan een verandering in denken dan wel vandaan komen?

Jian «Het Westen moet bij alle contacten met China respect voor mensenrechten vooropstellen en opkomen voor iedereen die het zwijgen is opgelegd. Ondernemers die in China investeren, moeten voorwaarden stellen, hun werknemers moeten vrij zijn om Google en YouTube te gebruiken. Net als andere burgers in de vrije wereld.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234