Het dossier-Mawda: fatale blunders en nalatigheden. 'Je kunt je afvragen of ze de smokkelaars wel wílden vinden'

Op 17 mei kwam Mawda Shawri (2) bij een achtervolging op de E42 om het leven door een politiekogel. Twee maanden later is er nog altijd geen spoor van de twee mensensmokkelaars in de bestelwagen waarin het kind stierf.

'Wilden politie en gerecht liever alle getuigen doen verdwijnen dan de smokkelaars te pakken krijgen?'

In de nacht van 16 op 17 mei 2018 achtervolgen vijftien politieauto’s een bestelwagen met valse nummerplaten over een afstand van meer dan 60 kilometer op de E42 in de provincie Henegouwen. Eén van de agenten vuurt een kogel af op de banden, maar door een ruk aan het stuur slaat de kogel in het voertuig in. De agent heeft zich pas later bij de achtervolging aangesloten en weet niet dat er transitmigranten in de bestelwagen zitten.

Wanneer de bestelwagen ter hoogte van Maisières aan de kant staat, openen de agenten de deuren en zien ze een twintigtal doodsbange mensen op elkaar gepakt zitten, onder wie ook vrouwen en minderjarigen. Zij willen in Groot-Brittannië raken om er een nieuw leven op te bouwen. Eén van hen, Ali (25), houdt een klein meisje in zijn armen en toont het aan de agenten. Het meisje heet Mawda, ze is amper 2 jaar oud en haar gezicht zit onder het bloed. Naast haar neusje lijkt ze een schotwonde te hebben. ‘Please, ambulance!’ smeekt de man keer op keer. De agenten nemen het meisje van hem over en dienen de eerste zorgen toe, 20 tot 30 minuten later arriveert een ambulance. De vader is ondertussen in de boeien geslagen, net als zijn echtgenote Amir (24). Zij wil mee met de ambulance, maar dat blijkt niet mogelijk: ze is gearresteerd en moet mee met de politie. Even later zal Mawda moederziel alleen overlijden.

In een eerste reactie na de interventie ontkent justitie dat er een verband is tussen het geloste schot en de dood van het meisje. Maar procureur-generaal Ignacio de la Serna van het parket in Bergen wijzigt die versie een dag later.

Ignacio de la Serna «De spoedarts die ter plaatse was gekomen, had verklaard dat het kind een schedelletsel had opgelopen. Je kon nochtans met het blote oog zien dat het om een schotwonde ging.»

Er klopt nog meer niet aan de eerste versie van het parket. Zo was er sprake van wegversperringen waarmee de politie de bestelwagen had willen tegenhouden, maar die zijn er nergens geweest. En de ouders van Mawda zouden haar als levend schild uit het raam gehouden hebben om de agenten duidelijk te maken dat ze niet mochten schieten – ook dat blijkt achteraf onwaar te zijn.

Justitie heeft er van het begin af de nadruk op gelegd dat de mensensmokkelaars verantwoordelijk waren voor het drama, daarin bijgetreden door minister van Binnenlandse Zaken Jan Jambon (N-VA). Als de bestuurder was gestopt toen de agenten hem daartoe aanmaanden, dan was Mawda niet gestorven. Bart De Wever legde de schuld bij de ouders: zij waren de belangrijkste verantwoordelijken voor de dood van Mawda – ‘Ze zijn uitgewezen uit Engeland en teruggekeerd naar Duitsland, hun asiel is daar afgewezen en sindsdien zijn ze al drie keer opgepakt in ons land, onderweg naar Engeland. Eén keer zaten ze zelfs met hun kinderen in een koelwagen,’ zei de N-VA-voorzitter in ‘VTM Nieuws’. Dat leidde de aandacht af van het feit dat de politie en het gerechtmeerdere blunders hebben begaan, waardoor de mensensmokkelaars niet gevat zijn.

Volgens de onderzoekers was de bestuurder één van de smokkelaars: nadat hij de bestelwagen aan de kant had gezet, is hij in de laadruimte tussen de vluchtelingen gekropen. Op 22 mei lichtte de procureur des Konings van het parket in Bergen toe waarom de man niet geïdentificeerd kon worden: ‘Tijdens de ondervraging wilden de migranten niet meewerken. In het milieu van de mensenhandelaars en hun slachtoffers heerst de omerta, de zwijgplicht. Niemand wilde zeggen wie er op de bestuurdersstoel heeft gezeten.’ Justitie had wettelijk gezien geen andere keuze dan iedereen na 48 uur vrij te laten, zegt de procureur nog. Maar was dat wel zo?

De agent die vanuit een politiewagen het schot heeft afgevuurd, heeft de smokkelaar heel even aan het stuur zien zitten: die droeg volgens zijn eerste verklaringen een hoody, die zijn gezicht grotendeels verborg, en had een kinbaardje. In elk degelijk politieonderzoek zou je verwachten dat de kroongetuige van de schietpartij zo snel mogelijk ondervraagd wordt. De agent had niet alleen een beschrijving van de bestuurder kunnen geven, maar had in een confrontatie met alle mannen in de laadruimte misschien zelfs de juiste verdachte kunnen aanwijzen. Maar dat is niet gebeurd. De politieman wordt er pas veel later over ondervraagd door het Comité P, dat toezicht houdt op het functioneren van de politiediensten. De transitmigranten zijn dan al lang vrijgelaten.

'Volgens deskundigen moet de bestuurder kwistig DNA-sporen hebben achtergelaten: iemand die stress ondervindt, gaat zweten, en zweetdruppels bevatten overvloedig DNA-materiaal'


Zeven weken wachten

Het is niet de enige fout van de politiediensten. Begin juni vertelt een speurder aan de krant Le Soir dat de smokkelaars nog geïdentificeerd kunnen worden: ‘We hebben DNA-sporen in de bestuurderscabine gevonden, en we hebben DNA-materiaal van alle inzittenden. Als er een match is, kunnen we een internationaal aanhoudingsbevel uitvaardigen. Er is zoveel geld te verdienen met mensensmokkel, dat de criminelen ongetwijfeld nog altijd actief zijn in Duitsland, België en Frankrijk. Het onderzoek mag dan gecompliceerd zijn, alle hoop is nog niet verloren.’

Op vrijdag 29 juni, 44 dagen na de achtervolging op de E42, melden de kranten van de groep Sudpresse dat het DNA-onderzoek is afgelopen: ‘Het gerecht heeft de identiteit van de smokkelaars kunnen achterhalen, maar ze zijn onvindbaar. ‘Ze hebben wellicht meteen het land verlaten toen ze 48 uur na de achtervolging op vrije voeten werden gesteld,’ volgens een goede bron. ‘Hopelijk komt er snel een internationaal aanhoudingsbevel.’’

Waarom moest het zo lang duren voor de resultaten van het DNA-onderzoek bekend waren? Daar kan niemand een bevredigend antwoord op geven. Aan DNA-sporen was er nochtans geen gebrek. Volgens deskundigen moet de bestuurder kwistig DNA-sporen hebben achtergelaten: iemand die stress ondervindt, gaat zweten, en zweetdruppels bevatten overvloedig DNA-materiaal, net als speekseldruppels die overal in de cabine aanwezig moeten zijn geweest: op het stuur, op het linkerraampje, op het dashboard, op de versnellingspook, enzovoort. Het parket van Bergen benadrukt dat er die nacht speekselstalen van alle betrokkenen zijn afgenomen. Daarnaast is op basis van sporenonderzoek nagegaan wie waar zat in de bestelwagen. Maar waarom het onderzoek dan zo traag moest gaan, wordt niet uitgelegd. Specialisten hebben hun bedenkingen.

EXPERT «Een genetisch profiel opstellen duurt niet meer dan enkele uren. Dat profiel vergelijken met de sporen die zijn aangetroffen op de plaats van de misdaad, neemt maar twee à drie uur in beslag wanneer er voldoende DNA-materiaal beschikbaar is. Is dat materiaal van slechte kwaliteit of zijn er weinig sporen, dan kan het onderzoek tot 48 uur duren.»

Dat betekent dat justitie de bestuurder en zijn medeplichtige binnen de 48 uur had kunnen identificeren, in plaats van hen bij gebrek aan bewijs te moeten vrijlaten. Procureur-generaal Ignacio de la Serna laat ons op 25 juni weten dat het rapport van het laboratorium nog altijd niet is aangekomen bij de onderzoeksrechter die is belast met het onderzoek naar de mensensmokkelaars. Dat is pas een week later het geval, zeven weken na de noodlottige achtervolging. Er waren dan ook erg veel sporen en profielen die vergeleken moesten worden, zegt de woordvoerder van het parket telkens als we contact met hem opnemen.

EXPERT «Zelfs als het om talrijke sporen gaat, moet je dat onderzoek in enkele uren, uitzonderlijk in enkele dagen kunnen afronden. Zeven weken, dat is meer dan overdreven.»

De magistraat kan het laboratorium vragen er vaart achter te zetten, als het dossier dat vereist. Dat was zeker het geval in het dossier-Mawda.

EXPERT «Maar als je het lab niet zegt dat het dringend is, komt het dossier in de wachtrij en kan het weken duren voor je de resultaten krijgt.»

Het lijkt er sterk op dat justitie niet hard heeft aangedrongen op een snel onderzoek van de sporen en het DNA-materiaal. De procureur-generaal heeft daar een andere verklaring voor.

De la Serna «Er zijn de laatste jaren heel wat laboratoria opgedoekt in België. Om de kosten de drukken worden de meeste opdrachten aan het Nationaal Instituut voor Criminalistiek en Criminologie (NICC) gegeven. Dat heeft nu meer werk, maar de werkingsmiddelen zijn niet gestegen. Doorgaans wordt er prioriteit gegeven aan dossiers waarin mensen worden vastgehouden. Dat was hier niet het geval.»

HUMO Heeft niemand tegen het NICC gezegd dat het dringend was?

De la Serna «De onderzoeksrechter heeft wél gezegd dat het dringend was. Voor een onderzoeksrechter is het altijd dringend. En als iedereen meteen resultaten vraagt, doet het lab wat het kan. Ten andere, ik ben zelf twaalf jaar onderzoeksrechter geweest en ik heb nog nooit analyses in een paar uur tijd weten afleveren. Dat zie je op tv, in fictiereeksen als ‘CSI Miami’, maar volgens mijn ervaring krijg je de resultaten ten vroegste na enkele dagen. In dit dossier moesten er 28 profielen opgesteld worden, dat doe je niet in 48 uur.»

Misschien is ‘28 profielen’ toch een lichte overdrijving. Onder de 28 inzittenden bevonden zich ook minderjarigen en meerdere vrouwen. De speurders concentreerden zich op de twee mensensmokkelaars, wat het aantal dringende profielen verkleinde. En als de agent die had geschoten, ook sneller was gevraagd naar een beschrijving van de bestuurder, zouden er nog minder verdachten zijn geweest.

HUMO Deskundigen hebben hun twijfels bij uw redenering. Maar waren er geen manieren om de verdachten langer vast te houden?

De la Serna «De migranten weigerden te zeggen wie de smokkelaars waren. Er zat niets anders op dan ze vrij te laten nadat de wettelijke termijn voor de vrijheidsberoving verstreken was, dus na 48 uur. Er waren niet genoeg elementen in het dossier die een aanhoudingsbevel rechtvaardigden.»

'De migranten weigerden te zeggen wie de smokkelaars waren. Er zat niets anders op dan ze vrij te laten' Ignacio de la Serna


Weg met getuigen

We hebben een aantal advocaten geraadpleegd. Strafpleiter Sven Mary ziet wél een mogelijkheid.

Sven Mary «Als niemand van de inzittenden wilde praten, dan kon je de verdachten nog altijd laten aanhouden wegens bendevorming. In dat geval kon je ze vijf dagen langer vasthouden vóór ze voor de raadkamer zouden verschijnen.»

Eén week zou zeker volstaan hebben om het DNA-onderzoek af te ronden, zegt een andere advocaat.

ADVOCAAT 1 «Als de feiten zeer ernstig zijn en het gevaar bestaat dat de verdachten bewijzen zouden doen verdwijnen of afspraken maken met derden, dan is zo’n aanhoudingsbevel zeker mogelijk met het oog op de openbare veiligheid. Daar moet de raadkamer over beslissen, maar ondertussen zouden de onderzoekers wel vijf dagen extra hebben gehad om de identiteit van de smokkelaars te proberen achterhalen. Het parket had bij de raadkamer naar voren kunnen brengen dat de migranten niet wilden meewerken en dat de resultaten van de DNA-analyses onderweg waren. Dan zouden niet alle 28 inzittenden vrijgelaten zijn, en hadden de onderzoekers nog meer tijd gehad.»

Dat van die mogelijkheid geen gebruik is gemaakt, is opmerkelijk. Maar er is nog een opvallende vaststelling, zegt een advocaat die is gespecialiseerd in vreemdelingenrecht.

ADVOCAAT 2 «Normaal gezien worden opgepakte vluchtelingen vastgehouden in een gesloten centrum. Daar moeten ze wachten op de toestemming om op het grondgebied te mogen verblijven, een beslissing over hun eventuele asielaanvraag of hun uitzetting uit het land. In zo’n gesloten centrum kunnen ze tot twee maanden vastzitten, en die termijn kan verlengd worden. Maar in het dossier-Mawda is iederéén na enkele uren vrijgelaten, ook de smokkelaars. Het parket zal benadrukken dat het niet zijn bevoegdheid is om migranten op te sluiten in een gesloten centrum, maar die van de Dienst Vreemdelingenzaken. Dat had makkelijk verholpen kunnen worden met enkele telefoontjes. Je krijgt op den duur de indruk dat niet alle mogelijkheden zijn uitgeput om de smokkelaars zo lang mogelijk vast te houden. De kans was nochtans reëel dat ze geïdentificeerd konden worden.

»In die twee maanden hadden de vluchtelingen bovendien het statuut van slachtoffer van mensenhandel kunnen aanvragen. Als ze dan hadden meegewerkt met het gerecht om de identiteit van de smokkelaars te kunnen vaststellen, hadden ze zelfs een verblijfsvergunning kunnen krijgen.»

Dat heeft niemand van de 28 inzittenden gedaan. Logisch, want ze willen niet in België blijven: ze hebben Groot-Brittannië als eindbestemming. Even frappant: ook alle minderjarigen zijn vrijgelaten. Maar zij hadden wettelijk gezien onder het toezicht van een voogdijdienst geplaatst moeten worden. Dat is niet gebeurd.

Wie al die elementen optelt, kan zich afvragen waarom politie en gerecht er alles aan hebben gedaan om alle getuigen van een ongelukkige interventie uit beeld te doen verdwijnen, in plaats van de smokkelaars te pakken te krijgen. Een doorzichtige poging om hun verantwoordelijkheid in de fatale schietpartij te verdoezelen? Het antwoord daarop kan alleen Comité P geven, dat de zaak nog onderzoekt.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234