Het eerste interview: Oscar van den Boogaard en Steven Van Watermeulen, het duo achter moordenaar-schrijver Emmanuel Lipp

Het schandaal van de literaire herfst: moordenaar-schrijver Emmanuel Lipp spreekt voor het eerst. 'Zolang je geen echte fraude pleegt, mag je toch wel een beetje met de media spelen?'

Emmanuel Lipp
'Emmanuel Lipp groeide op aan de Belgische kust als kind van een Spaanse moeder en een Nederlandse vader, en werkte tot zijn achtentwintigste als kelner in een feestzalencomplex in Knokke. 'Chinchilla Song' is geschreven in de gevangenis, waar Lipp momenteel een vrijheidsstraf uitzit voor moord. Hij schreef het boek naar aanleiding van de dood van zijn vader.'

'Chinchilla Song' verscheen maart dit jaar. Critici vonden de roman 'het beste debuut sinds tijden' (Radio 1), 'een literaire parel' (De Morgen), 'een sensationeel debuut, bijzonder vlot geschreven, met een dansende plot' (de Volkskrant); ook Humo prees het de sterren (***) in.

Hoofdfiguur in het boek is Michael. Allerzielen brengt hem terug in het Vlaamse dorpje waar hij opgroeide, seksuele ontwikkeling incluis, en achttien jaar eerder zijn vader Emmanuel begroef. Achttien jaar geleden is het ook dat Michael in datzelfde dorp, samen met een jeugdvriend, een juwelier vermoordde.

Ik ben naar Berlijn gereisd om Emmanuel Lipp te ontmoeten, en in café Diener bij Savigny Platz heeft hij twee stoelen nodig. Ik drink er een biertje met schrijver Oscar van den Boogaard en zijn partner, acteur Steven Van Watermeulen. Behalve in Antwerpen hebben ze een appartement hier in de buurt.


HUMO Als Lipp niet geboren is in Benidorm, 1966, waar en wanneer dan wel?

STEVEN VAN WATERMEULEN « In Basel, zomer 2004. We staken iedere dag met een pontje de Rijn over om aan de rivier te gaan liggen kijken naar de mensen die er met opgeblazen rugzakken voorbijzwommen. 'Als we nu eens een auteur in het leven riepen,' zei één van ons beiden, ik weet al niet meer wie, 'en samen zijn boeken schreven?' 'Oké,' zei de ander, 'maar laten we er dan meteen twéé bedenken!' Want we hebben niet alleen Emmanuel Lipp verzonnen... (aarzelt)»

OSCAR VAN DEN BOOGAARD « Ja, vertel maar!»

STEVEN «... maar ook Pearl Sweetlife. We hebben een man én een vrouw. Pearl schrijft literaire kasteelromans, da's voor volgend jaar.»

OSCAR « We wilden sowieso altijd al samenwerken, vanaf de dag dat we elkaar hebben leren kennen. Dat was een zondag, oktober 1999, in de trein tussen Brussel en Amsterdam. Steven stapte in Antwerpen op, ik zat te schrijven in een stiltecoupé, eerste klasse. 'Is dit de trein naar Amsterdam?' vroeg hij, alsof hij dat niet wist, en hij kwam erbij zitten. Ik schreef in mijn notitieboekje - het klinkt pathetisch, maar zo was het: 'De man van mijn leven is in de trein gestapt en ik heb nu twee uur de tijd om hem te leren kennen.'

» Ik heb mijn terugreis een dag vervroegd, we zijn 's avonds samen teruggereisd. We kusten elkaar tot Den Haag.» STEVEN « Tot Rotterdam!»

OSCAR « Hij vertelde dat hij acteur was, ik dat ik schrijver was. 'Acteurs zijn mensen zonder tekst,' zei ik hem, 'nu heb je eindelijk tekst in je leven.' Sindsdien zijn we samen.»


HUMO Maar nu valt de acteur uit zijn rol, hij gaat óók schrijven. Terwijl 'de rol van de partners van de schrijvers' zo keurig omschreven stond in Oscars boek 'Sensaties': 'Ze zijn de stille getuigen, de verzorgers, de obstakels, de excuses, de alibi's, de verzachtende omstandigheden...'

STEVEN « Wishful thinking! Deze schoenmaker wou niet bij zijn leest blijven.»

OSCAR « If you can't beat him, join him - daar komt het op neer.

» Er is een tijd geweest dat ik het moeilijk had om te schrijven als Steven in de buurt was. Dat was niet alleen zo met Steven. Mijn allereerste vriendje, die ik ontmoet had op tram 2 in Amsterdam, wilde ook schrijver worden. Ik herinner me dat we aan één bureau zaten - ik was negentien - en dat ik in mijn dagboek schreef: 'Twee schrijvers aan één bureau, het is als twee jagers in één bos: ze schieten elkaar ten slotte dood.' We hebben het uitgemaakt. En toen ik Jan ontmoette (Jan Mot, zijn vorige vriend, ms), heb ik hem gevraagd: 'Je wilt toch geen schrijver worden?' 'Ik weet het niet,' zei hij. 'Kom dan maar terug als je het zeker weet.'

» Inmiddels heb ik zelf een duidelijker identiteit als schrijver, en vind ik het leuk - en het is ook mooi om zien - hoe iemand als schrijver te voorschijn komt. Het hele Lipp-project is begonnen vanuit een verwondering en bewondering voor dingen die Steven had geformuleerd. Een aantal zomers geleden was ik ermee begonnen aantekeningen te maken van wat hij me over zijn jeugd vertelde - hele mooie, grappige verhalen. Ik had algauw vijftig pagina's tekst. Het waren zijn formuleringen en ik heb hem ze teruggegeven: 'Werk dat eens uit!'»

STEVEN « Het is niet van vandaag op morgen gebeurd. We hebben samen al toneelstukken gemaakt, een tentoonstelling over Rimbaud, samen met Sven Grooten van B-architecten, en we hebben een filmscenario geschreven voor Erik Oosthoek: 'Anna'. Omdat we een relatie hadden, was het belangrijk dat we samen gingen schrijven. Maar met dat weinige autobiografische materiaal van me hadden we nog geen roman. De vondst was dan van die autobiografische aanpak af te stappen en het personage Michael in het leven te roepen - die wel stukken van zijn biografie met me deelt - én hem een moord te laten plegen.»


HUMO En als je dan toch aan het verzinnen was: er kwam nog een pseudoniem bovenop, Emmanuel Lipp.

STEVEN « Als we samen een boek schreven, kon je wel voorspellen waar het op zou uitdraaien: 'O, Oscar zal het wel geschreven hebben en Steven heeft hooguit een paar ideeën aangedragen.' Daarom hebben we dat pseudoniem bedacht: dan konden mensen het boek lezen en bespreken zonder enige vooringenomenheid. En dan kon later nog blijken dat het door vier handen was gemaakt.»

OSCAR « Ik heb al weleens dingen die we samen beleefd hadden onder mijn naam opgeschreven, en dat ging soms tussen ons in staan. Als Emmanuel Lipp zijn we bij dichter elkaar, een pseudoniem is een plek om samen te komen. Mijn hele oeuvre gaat erover dat je verschillende mensen tegelijk bent, dat je álle mogelijkheden moet onderzoeken. Mijn werk gaat over symbiose, met iemand vervloeien. Hier worden we een man, een vrouw, iedere keer een nieuw verhaal. Op die manier schrijf ik mijn ideeën niet alleen op, ik voer ze ook uit: dat is een sprong in het diepe...

» Waarschijnlijk is het zoiets als mensen die samen kinderen hebben: Emmanuel Lipp en Pearl Sweetlife zijn lichamen tussen ons in, waarin we met z'n tweeën verdwijnen en samenkomen. We hebben onlangs een huis gekocht in Sint-Martens-Latem: daar staat voor Emmanuel en Pearl al een kinderliving klaar!»

Afstandelijk betrokken

HUMO Emmanuel Lipp: hoe geeft je 't kind een naam?

OSCAR « Als we in Parijs zijn, komen we graag in Brasserie Lipp. We zaten daar eens op de eerste etage tegen het lichtbord 'Lipp' aan te kijken en dachten: 'Sexy naam!' Emmanuel, zo heet de vader van Steven.»

STEVEN « Hij is, zoals de Emmanuel in het boek, gestorven. In zijn geval zeven jaar geleden.»

OSCAR « De nacht dat Emmanuel stierf was zowat het moment dat Steven en ik bij elkaar kwamen.»


HUMO Het zal allicht fun geweest zijn Emmanuel Lipp met een biografie aan te kleden?

OSCAR « Het was allemáál fun, maar dát zeker. Ik wou bijvoorbeeld dat hij een Nederlandse vader had.»

STEVEN « De Spaanse moeder, dat is de exotische touch. Het geeft ook mogelijkheden voor drama in de toekomst. Al die ideeën zijn heel snel ontstaan, zonder veel werk. Ik ken de streek van Knokke goed, ik héb in een feestzalencomplex gewerkt... Enfin, 't is een mix van autobiografische elementen en verzinsels. En er komt nog: het volgende boek van Emmanuel Lipp, 'Venus komt voorbij', wordt zijn echte autobiografie.»

OSCAR « En zijn dagboeken publiceert hij misschien ook nog!»


HUMO Allicht hebben jullie van Lipp een moordenaar gemaakt omdat daar volk naar komt kijken: zoveel commerciële feeling hebben jullie wel.

OSCAR « Voor ons doel wilden wij iemand die onbereikbaar is. Dus we dachten: we zetten die man in de gevangenis - dat was gewoon heel praktisch! Hij zat in de gevangenis een boek te schrijven, maar dan moest er wel een reden zijn waarom hij daar zat: zo kwam die moord het project binnengeslopen.

» Ons was het erom te doen een duidelijk kader te creëren. Aan de ene kant heb je een gevangene, Emmanuel Lipp, een personage dat fysiek vastzit maar in zijn hoofd heel vrij is. En het andere uiterste is Pearl Sweetlife, een vrouw die niet weet wat ze met al haar vrijheid aan moet. Door die extremen af te tasten kan je het over heel existentiële thema's hebben: hoe maak je keuzes? Hoe richt je je leven in?»

STEVEN « Met Lipp proberen we een microscopische blik uit: het gaat over een kleine wereld, over anatomie, over het lichaam, alles wordt vanuit een verstikking bekeken. Terwijl Amalia, het personage in Pearl Sweetlifes eerste boek, 'Zeeduivel voor Amalia', in een wereld leeft waarin alles te groot is.»

OSCAR (enthousiast) « Dat boek is een totaalroman van een vrouw - een soort Dostojevski eigenlijk. Ze is 31, een bloedmooie mulattin, dochter van een stewardess die in Montreal woont en een Braziliaanse piloot...»


HUMO Je vertelt erover alsof het allemaal al opgeschreven staat.

OSCAR « Het boek is bijna klaar! We hebben al vierhonderd pagina's. Zo vreemd is dat toch niet: we hebben alle tijd van de wereld, we zitten niet op kantoor. We zijn veel samen, praten over onze ontwikkeling, over die personages tussen ons. Het gaat vanzelf.»


HUMO Ook voor de debutant Steven?

STEVEN « Voor mij was het een gevecht, ik moest nog als schrijver geboren worden. Het gaat steeds beter (lacht). Ik heb ook bergen moeten verzetten om te leren acteren. Nu heb ik het onder de knie.»

OSCAR « We hebben allebei ontzettend veel plezier als we aan de boeken van Lipp of Sweetlife werken. Het is heerlijk niet met je eigen ego te moeten bezig zijn: dat ik, ik, ik verdwijnt helemaal.»


HUMO Hadden we daar de literatuur al niet voor, zonder gedoe met pseudoniemen? Een schrijver kan zich in zijn personages uitleven in plaats van met zijn ego bezig te zijn.

OSCAR « Ja, en zo'n schrijver ben ik in principe wel, maar toch werkt het anders als mijn eigen naam eronder staat. Want ik ben zelf ook íémand, toch?»

STEVEN « Een pseudoniem helpt je afstand te nemen. In het theater doe ik het net zo: ik speel met afstandelijke betrokkenheid.»

OSCAR « Via een tussenfiguur als Emmanuel Lipp ontsluit je heel veel inspiratie. Het schrijven gaat makkelijker, omdat je op een bepaalde manier niet zelf verantwoordelijk bent. Het functioneert fantastisch - ik wens het iedere schrijver toe. Het volgende boek van Lipp staat in de steigers, en daarna komt 'De terugkeer van Lord Marcus' en daarna 'Seks met eenhoorns'... We hebben De Geus, onze uitgever, al veertien titels aangeboden.»


HUMO Kan die volgen?

OSCAR « Hij kon die titels toch opschrijven (lacht)

STEVEN « We willen ieder jaar een boek. Dat is toch goed?»

OSCAR « En dan het eigen werk nog. Mijn nieuwe roman 'Magic Man' verschijnt in februari bij De Bezige Bij. Dat is héél duidelijk een Oscar-boek. Juist door het bestaan van Lipp voel ik me als schrijver van mijn eigen werk duidelijker begrensd. Ik voel me beter dan ooit. En Steven gaat ook een eigen boek schrijven voor De Geus. Dan hebben we de perfecte symmetrie: je kunt dingen voor jezelf schrijven, je kunt dingen samen schrijven. Hij is er nu mee bezig. Vertel maar!»

STEVEN « 'Het landschap tussen alles of niets' heet het. (stilte)»


HUMO Verduidelijking mag.

STEVEN « Maar moet niet. Laat ik dit zeggen: het gaat vooral over mijn observaties binnen de acteerwereld, gekoppeld aan persoonlijke reflecties.»


HUMO Zou het kunnen dat jullie de markt gaan overvragen?

OSCAR « Denk je? Emmanuel Lipp, Pearl Sweetlife, Oscar van den Boogaard, Steven Van Watermeulen en nog een paar collega's: dat moet de markt toch aankunnen (lacht)? We hebben vertrouwen in de Europeanen.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234