null Beeld

Het einde van de ideologie: David Goodhart ziet een nieuwe scheidingslijn in de maatschappij

Vergeet links versus rechts en progressief versus conservatief. Volgens de Britse intellectueel David Goodhart loopt er een nieuwe scheidingslijn door de samenleving: die tussen de ‘overalmens’ (the anywheres) en ‘ergensmens’ (the somewheres). Het is zijn grootste wens dat beide groepen elkaar in het midden vinden.

'Het referendum over de brexit gaf miljoenen mensen de kans om eindelijk nog eens hun stem te laten horen'

In zijn nieuwe boek ‘The Road to Somewhere’ legt Goodhart de verschillen tussen beide kampen bloot. De overalmens – goed opgeleid, sociaal mobiel – hecht grote waarde aan autonomie en openheid. Hij verhuist met ogenschijnlijk gemak, soms over landsgrenzen heen, en voelt zich overal thuis, terwijl de ergensmens sterk geworteld is in een lokale gemeenschap. Voor hem zijn vooral veiligheid en huiselijkheid belangrijk. Zijn identiteit is sterk gekoppeld aan traditionele verbanden, zoals familie of religie. Wat we tegenwoordig in Europa zien gebeuren, is volgens Goodhart de opstand van de ergensmens – de stem die te lang is gemarginaliseerd.

David Goodhart «Er zijn in mijn theorie natuurlijk overlappingen met eerdere scheidingslijnen tussen sociaal-economische klassen of politieke voorkeuren, maar die lijken minder relevant te zijn geworden. De linkse professor is bijvoorbeeld een overalmens, net als de rechtse, succesvolle zakenman. Maar de lager opgeleide oudere uit de stedelijke arbeidsklasse is een ergensmens, net als de welvarende middenstander uit een provinciaals dorp.»

HUMO Hoe komt het dat onze waarden en ons wereldbeeld bepalender zijn geworden dan onze politieke overtuigingen?

Goodhart «Sinds de jaren 90 accepteren de sociaaldemocratische partijen in westerse landen de liberalisering van de economie, ook al legden ze meer nadruk op het bestrijden van ongelijkheid dan de liberale partijen. Zo werd het steeds lastiger om de linkse politiek te onderscheiden van de rechtse politiek. Links ging steeds minder over werk en materiële groei, en steeds meer over rechten voor vrouwen, minderheden en homoseksuelen. De traditionele achterban voelde zich niet langer vertegenwoordigd.»

HUMO Voor hen begonnen alle politieke partijen op elkaar te lijken?

Goodhart «Ja. De politiek raakte steeds meer gedomineerd door hoger opgeleiden met een kosmopolitisch wereldbeeld – overalmensen, dus. Zij staan per definitie welwillend tegenover immigratie en Europese integratie, terwijl de arbeiders zich daardoor net bedreigd voelen. De Europese Unie is in de loop der tijden een symbool van die dominantie geworden.»

HUMO En dus is de brexit eigenlijk de revolte van de ergensmens?

Goodhart «Zonder twijfel. Er was een merkelijk hogere opkomst dan bij gewone verkiezingen: miljoenen mensen die normaal gesproken de moeite niet meer nemen om te stemmen, kwamen nu wél opdagen. Het referendum over de EU gaf hun eindelijk nog eens de kans om hun stem te laten horen.»

HUMO We hebben het hier over de stem van populisten, toch?

Goodhart «Ten dele. Alle populisten zijn ergensmensen, maar niet alle ergensmensen zijn populisten.»

HUMO De populistische stem wordt toch al opgenomen in de politiek? Zo ongeveer alle partijen zijn in hun richting opgeschoven.

Goodhart «Dat is overdreven. Laten we 2002 nemen als het geboortejaar van het Europese populisme, met de opkomst en de dood van Pim Fortuyn in Nederland en de doorbraak van Jean-Marie Le Pen in Frankrijk. Wat hebben de populisten sindsdien bereikt? Opvallend weinig. De brexit is het enige. Hun invloed is vooral retorisch.»

HUMO Er klinkt anders overal meer kritiek op internationale hulp. De toon over de aanpak van criminaliteit is harder...

Goodhart «Akkoord, maar verder is er toch opvallend weinig wat wijst op een doorbraak van het populisme? Er is nog steeds sprake van massa-immigratie in onze samenlevingen, vooral in het Verenigd Koninkrijk, waar Oost-Europeanen al sinds 2004 naartoe mogen. En met uitzondering van Polen en Hongarije zien we in Europa geen serieuze beperkingen van het liberale gedachtegoed. Vergelijk dat eens met de agenda van de overalmens: wanneer híj iets wil, gaat het opeens heel snel.»

HUMO Geef daar eens een voorbeeld van.

Goodhart «Neem het homohuwelijk: dat kwam uit het niets, zonder massale demonstraties op straat, en het stond in een mum van tijd in het wetboek. Halfweg de jaren 80 keurde 65 procent van de Britten homoseksuele relaties nog af.»

HUMO Denkt u dat de ergensmens het homohuwelijk afkeurt?

Goodhart «Nee, hoor. Veruit de meesten zullen het homohuwelijk steunen, zoals ze door de jaren heen ook zijn meegegaan met allerlei veranderde opvattingen over genderverhoudingen of ras. De overalmens begon erover, de meeste ergensmensen gingen erin mee.»

HUMO Waarin zit dan het verschil?

Goodhart «Het verschil zit in het enthousiasme. De overalmens vindt die thema’s prachtig en wil alles snel doordrukken: legalisering van euthanasie, officiële quota voor vrouwen in directies, de doelstellingen voor internationale samenwerking bereiken. De ergensmens is wat sceptischer, of hij vindt het simpelweg niet zulke belangrijke thema’s. En vooral: hij wil de verandering doorgaans niet zo snel.»

HUMO De overalmens wil volgens u te snel verandering?

Goodhart «Ja, die vindt verandering altijd goed. Hij heeft een stuitend onvermogen om het conservatieve instinct van het andere kamp te begrijpen en te erkennen.»

HUMO In 2004 schreef u een essay waarin u stelde dat de Britse samenleving niet in staat is om grote stromen immigranten op te nemen. Sindsdien ligt uw naam gevoelig in intellectuele kringen en uw nieuwe boek brengt daar geen verbetering in. The Guardian schreef dat u te veel sympathie toont voor de ergensmens.

Goodhart «Ik geloof dat beide wereldbeelden op zich goed en fatsoenlijk zijn. Voor de goede orde: mijn achtergrond is typisch die van de overalmens. Ik heb gestudeerd, ik heb in het buitenland gewoond en gewerkt, ik zie mezelf als links – ik ben nog altijd lid van Labour, ook al ben ik kritisch geworden voor mijn eigen soort. Waar het mij om gaat, is dat het wereldbeeld van de overalmens te dominant is geworden, en dat is simpelweg niet eerlijk. Het destabiliseert de samenleving. Het is de grote opdracht voor politici om voor de komende generaties verbindingen met de ergensmens te leggen, zodat de conflicten tussen de twee groepen niet uit de hand lopen.»

HUMO Uw boek verschijnt vast niet toevallig in het kielzog van de brexit.

Goodhart «Ik was er al aan begonnen vóór het referendum. Zoals de meesten had ik die uitslag niet verwacht. Zelf heb ik gestemd om in de EU te blijven, zij het met tegenzin.»

HUMO Waarom?

Goodhart «Ik vind het vreemd dat je als politicus de belangen van je eigen burgers geen prioriteit mag geven boven die van andere landen in de EU. Dat druist in tegen het gezonde verstand van vrijwel iedereen.»

HUMO Staat de geschiedenis niet aan de zijde van de overalmens? De wereld wordt nu eenmaal diverser, toleranter en opener. Misschien moet de ergensmens zich maar aanpassen?

Goodhart «Dat hoor ik ook vaak, maar als we nu om ons heen kijken, zien we dat de geschiedenis helemaal niet aan de zijde van de overalmens staat. Hun onstuitbare opmars is gestuit.»

HUMO Is dat niet beangstigend?

Goodhart «Ik geloof niet dat we meteen terug in de tijd gaan en dat alle sociale vooruitgang zal worden teruggedraaid. Daar zijn geen aanwijzingen voor. Misschien blijkt het op termijn ook niet meer dan een tijdelijk dipje.»

HUMO Er lijkt in elk geval sprake te zijn van een mogelijk omslagpunt in de politieke geschiedenis. Waar hoopt u op?

Goodhart «Ik hoop dat dit het moment is waarop het bij de overalmens begint te dagen dat er buiten z’n eigen soort een grote groep mensen bestaat die het anders wil en voor wie de veranderingen gerust wat minder snel mogen. Ik hoop dat het besef komt dat ze naar hen moeten leren luisteren, omdat we nu eenmaal in een democratie leven. Het zou voor de samenleving heel ongezond zijn als we nog langer blijven doorgaan met de politieke dominantie van wat feitelijk een minderheid van onze burgers is.»

HUMO De opstelling van premier Theresa May moet u bemoedigend vinden. Zij probeert voortdurend begrip te kweken voor de wensen van de brexiteers.

null Beeld

Goodhart «Absoluut. Theresa May beseft dat er een grote groep Britten is naar wie lange tijd niet is geluisterd, en zij grijpt het moment aan om iedereen te laten weten dat zij serieuzer moeten worden genomen. Ik denk dat het ontzettend belangrijk is om hun stem in de politiek te horen, zodat we niet meer van die sporadische explosies te verwerken krijgen.»

undefined

David Goodhart, ‘The Road to Somewhere’, Hurst & Co. Publishers

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234