Het geld van de gemeenten: burgemeester Peter Reekmans (LDD) legt uit hoe de regels worden omzeild

Van Publifin tot Publipart en Telenet, en van de PS over SP.A en Open VLD tot N-VA: de afgelopen weken werd duidelijk dat sommige politici zich royaal laten betalen voor postjes in ondoorzichtige intercommunales en grote bedrijven.

'Waarom denkt u dat water, elektriciteit en afval bij ons zo duur zijn geworden?'

Er is heel wat gebeurd sinds anderhalve week geleden bekend werd dat de Gentse schepenen Tom Balthazar (SP.A) en Christophe Peeters (Open VLD) zich jaarlijks 19.000 euro bruto lieten uitbetalen voor een zitje in Publipart. Binnen de kortste keren werd duidelijk dat alle partijen, in alle provincies, mee aanschoven aan de buffettafels van de intercommunales. De Antwerpse N-VA-schepen Koen Kennis was één van de grootste schnabbelkampioenen, met 18 betaalde mandaten en een nettoloon van 7.237 euro per maand. En Siegfried Bracke – als Kamervoorzitter de best betaalde politicus van het land met een nettomaandwedde van 16.000 euro – bleek per jaar nog minstens 12.000 euro bruto te scheppen als adviseur van Telenet.

Plots gingen op de partijhoofdkwartieren de ogen open en regende het voorstellen om schoon schip te maken. Dat Peter Reekmans de wantoestanden vorig najaar al had aangeklaagd in zijn boek ‘Dorpstraat Wetstraat’, was iedereen ontgaan.

Peter Reekmans «De verbazing is hypocriet. Alle partijen wisten hoe het eraan toeging. De eerste keer dat ik in het parlement de graaicultuur en de macht van de intercommunales aankaartte, werd ik uitgescholden voor stielbederver. Het boegeroep kwam van links en rechts. Op de dag dat we debatteerden over de stijgende energiearmoede, gaf ik toenmalig minister van Energie Freya Van den Bossche een toegangsticket voor een concert dat georganiseerd werd door het distributienetbedrijf Infrax. Dat nodigde 3.000 gemeenteraadsleden en hun partners uit voor een feestje met uitgebreid buffet, gratis drank en optredens van topartiesten. Kostprijs: bijna 500.000 euro. Op een moment dat steeds meer gezinnen hun energiefactuur niet meer konden betalen. Freya zag de perversiteit daarvan in en schafte die cadeaus af. Maar de graaicultuur bleef bestaan.»

'De N-VA moet vooral zwijgen over de Waalse ziekte. Die partij heeft in recordtempo een hoog PS-gehalte gekregen'

HUMO Mia Doornaert zei in ‘De afspraak’ dat ze de schandaalsfeer overdreven vindt, omdat er geen illegale zaken zijn gebeurd.

Reekmans «Maar het is wel ondemocratisch en onethisch. Intercommunales zijn gecreëerd om gemeenten te laten samenwerken voor taken die ze niet alleen aankunnen: de voorziening van elektriciteit, water, gas, afvalverwerking, sociale huisvesting, crematoria… De oorspronkelijke bedoeling was goed, maar het zijn gaandeweg bestuurlijke gedrochten geworden, waarop elke democratische controle ontbreekt.

»Een voorbeeld: vroeger had je in Oost-Vlaanderen de intercommunale TMVW, een simpel waterbedrijf voor negen gemeenten. Die negen werden er al snel zesendertig en in 2014 heeft TMVW, samen met Solar Invest en het Algemeen Ziekenhuis Jan Palfijn Gent, bovendien de holding Farys opgericht. In de raad van bestuur van Farys zitten kleppers die je in veel intercommunales tegenkomt: Daniël Termont (SP.A), Etienne Schouppe (CD&V), Geert Versnick (Open VLD), Jean Vandecasteele (SP.A), Christophe Peeters, Andries Gryffroy (N-VA)… Samen zijn Farys en TMVW goed voor 389 politieke bestuursmandaten. Voor een bedrijf met amper 784 personeelsleden! Dat is je reinste graaicultuur, en alle partijen doen eraan mee. Groen doet altijd alsof het witter dan wit wast, maar hun Gentse schepen Filip Watteeuw zit ook in Farys. Ik heb van hem nooit enige kritiek opgevangen.»

HUMO In 2001 werd de wet op de intercommunales verstrengd en werden de zitpenningen geplafonneerd op 205 euro per vergadering. Bart De Wever sneerde vorige week dat sommigen pas tevreden zijn als politici gratis werken. Ook de meeste experts vinden de bedragen niet buitensporig.

Reekmans «De Vlaming heeft geen probleem met politici die hard werken en daarvoor betaald worden, wél met graaiers. De wet op de intercommunales wordt massaal omzeild. In holdings zoals Farys geldt ze bijvoorbeeld niet: dat is een cvba, die hogere vergoedingen mag uitbetalen. Politici mogen maximaal in drie verschillende intercommunales zetelen. Ze omzeilen dat door mandaten op te stapelen binnen dezelfde intercommunale. Daarom heeft men dat oerwoud aan subcomités gecreëerd. Martine De Regge (Gents SP.A-schepen en ‘kampioen van de mandaten’, red.) heeft víjf mandaten binnen Farys: goed voor 11.000 euro extra per jaar. Termont zit in de raad van bestuur én in het directiecomité. De ene vergadering begint om zeven uur, de andere om acht uur: twee keer kassa. Die vergaderingen stellen inhoudelijk meestal niks voor, volgens Daphné Dumery (Kamerlid en N-VA-schepen van Blankenberge, red.) duren ze amper 20 minuten. Termont zit ook nog in de intercommunales Fluxys, Publigas en Finiwo. Met al die mandaten vangt hij 40.000 euro bovenop zijn burgemeesterswedde van 130.000 euro bruto per jaar. Mooi, hè?»

HUMO U zetelt zelf in Riobra, een onderdeel van Infrax. Doet u dan ook mee aan het gegraai?

Reekmans «De zitpenningen – 1.000 euro netto per jaar – schenk ik aan een goed doel. Vorig jaar was dat Kom op tegen Kanker. Als burgemeester word ik al voldoende betaald. Maar onze gemeente moet daar vertegenwoordigd zijn, anders missen we essentiële informatie voor onze openbare werken. Ik wou ook achterhalen hoe zo’n intercommunale werkt.»

HUMO En?

Reekmans «Het gebrek aan expertise is een probleem. Intercommunales zijn troostprijzen voor gebuisde politici. Twee derde van de aanwezigen weet amper waarover het gaat.

»Infrax is net zo’n kluwen als Farys: een holding met allerlei intercommunale dochtercomités, en 300 politici die hun deel krijgen. Alleen al om de holding te runnen zijn er 59 politici nodig. En dan schrikken we ervan dat de energiefacturen zo duur worden.»

HUMO Het valt op dat er in holdings zoals Farys en Infrax nogal wat parlementsleden zetelen. Is dat wettelijk?

Reekmans «Parlementsleden mogen niet in intercommunales zitten, omdat ze die vanuit het parlement zouden moeten controleren. Maar ze zitten dus wel in de holdings, die worden beschouwd als privébedrijven. En waar worden de strategische beslissingen voor die intercommunales genomen, denkt u?

»Wat het nog schimmiger maakt, zijn de financieringsvehikels die het geld van de intercommunales beheren. Noem het gerust beleggersclubjes met politici aan het roer. Het Publipart van Tom Balthazar was er zo één. Ook Infrax en Eandis hebben er een aantal. En dankzij de verkoop van energiebedrijf Luminus, begin deze eeuw, zitten ze op een berg geld. Daar doen ze rare dingen mee. De nv’s Nuhma, Fineg, Creadiv en Efin zijn voor 89 procent aandeelhouder van het groenestroombedrijf Aspiravi. Dat investeert onder meer in windmolenparken op Curaçao. Vindt u het normaal dat een Vlaamse intercommunale van 96 gemeenten zich daarmee bezighoudt?»

HUMO Worden er in die ‘beleggersclubjes’ hogere vergoedingen betaald?

Reekmans «Die vergoedingen zijn onbekend, maar ik wed van wel. SP.A-parlementslid Peter Vanvelthoven zetelde namens zijn managementvennootschap Admonitus vier jaar lang in Nuhma. Dat is niet voor 205 euro per vergadering, hè. In 2016 heeft hij die vennootschap opgedoekt, wellicht op aangeven van partijvoorzitter John Crombez.

»De voorzitter van Nuhma is Tony Coonen, de man van Hilde Claes (SP.A). Hij zetelde eerst als privépersoon. Daarna nam hij ontslag en stapte hij weer in via zijn managementvennootschap, Panta Rhei. Blijkbaar had iemand hem ingefluisterd dat hij zo minder belastingen zou betalen op zijn zitpenningen. Maar de ergste is N-VA-minister Steven Vandeput. Na de gemeenteraadsverkiezingen van 2012 trad hij, als nieuwe sterke man in Limburg, toe tot de raden van bestuur van Nuhma en Publilum, nog zo’n financieringsvehikel. Hij deed dat namens de nv Engineering voor Interieur- en Bouwprojecten: zijn eigen bouwfirma, waar ook zijn broer en vrouw in zitten.»

HUMO Zetelt hij daar als minister van Defensie nog altijd in?

Reekmans «Toen hij minister werd, is hij uit die holdings gestapt. Maar dienen intercommunales nu ook al om de bouwbedrijven van parlementsleden te betalen? Dat een minister, en een ex-minister als Vanvelthoven, zich aan zulke constructies durven te wagen, bewijst de normvervaging binnen de politiek. N-VA moet dus vooral zwijgen over de Waalse ziekte. Die partij heeft in recordtempo een hoog PS-gehalte gekregen.»

'Via intercommunales kunnen gemeenten de regels omzeilen én uitgaven buiten hun boekhouding doen'


Prijzig afval

HUMO U legt een link tussen de logge structuren bij de intercommunales en de stijgende facturen voor water, afval en energie. Is die er wel?

Reekmans «Natuurlijk! Er zijn achtentwintig intercommunales voor milieu en afval, met 1.012 politici aan het stuur. Gelooft u echt dat al die structuren en zitpenningen geen invloed hebben op de prijs? De waterfactuur voor een gemiddeld gezin is van 2006 tot 2014 met 48 procent gestegen, voor energie is er in drie jaar tijd 40 procent bij gekomen. De Vlaamse regering heeft de energiefactuur de voorbije drie jaar al negen keer verhoogd. Men installeert de armoede. Ook in mijn gemeente kloppen steeds meer mensen aan bij het OCMW, omdat ze die facturen niet meer kunnen betalen.

»Intercommunales zijn ideale instrumenten om stiekem de gemeentebelastingen te verhogen. Begin 2014 verhoogde de Oost-Brabantse afvalintercommunale EcoWerf haar prijzen: grof afval werd 25 procent duurder, snoeiafval zelfs 50 procent. Die stijging kwam er niet omdat afvalverwerking plots duurder was geworden, maar omdat enkele burgemeesters extra inkomsten zochten. Mijn gemeente was de enige die deze verdoken belastingverhoging niet invoerde. Politici uit andere gemeenten begrepen niet dat we daarmee tienduizenden euro’s lieten liggen.

»Ik liet op dat ogenblik ook een marktstudie uitvoeren. Daaruit bleek dat afvalbedrijven uit de privé 20 procent goedkoper waren voor afvalverwerking en 30 procent goedkoper voor de uitbating van het containerpark. Helaas lag Glabbeek nog tot 2019 onder contract bij EcoWerf. Die intercommunales sluiten waterdichte contracten van 18 jaar af om gemeenten aan zich te binden. Als parlementslid had ik in het verleden al geprobeerd om die contracten te beperken tot zes jaar.

»Eén ding staat vast: als ik na 2018 opnieuw burgemeester ben, zal EcoWerf zijn prijzen fors moeten verlagen, of Glabbeek stapt eruit. Dan kan ik de Glabbekenaar een korting op zijn afvalfactuur aanbieden (lacht).»

HUMO Farys, van oorsprong een drinkwatermaatschappij, investeerde 12 miljoen in de Gentse Ghelamco Arena, zorgde in 26 van de 69 aangesloten gemeenten voor de bouw en uitbating van sportinfrastructuur, en nam in 11 gemeenten wegenwerken voor haar rekening. Waarom breiden intercommunales hun takenpakket zo uit? En waarom laten gemeenten via die omweg atletiekpistes en zwembaden aanleggen?

Reekmans «Om de regels te omzeilen. Gemeenten kunnen geen btw recupereren voor hun aankopen, via intercommunales kan dat wel. Gemeenten moeten openbare aanbestedingen uitschrijven, intercommunales niet. Handig als je bevriende ondernemingen voorrang wil geven.

»Maar de belangrijkste motivatie is dat gemeenten zo uitgaven buiten hun begroting kunnen doen. Als er geen geld meer is voor wegenwerken, strooizout of een zwembad, heb je normaal twee opties: die zaken uitstellen of de gemeentebelastingen verhogen. Daar maak je je als bestuurder niet populair mee. Dus bel je de intercommunale. Daarom is het zo belangrijk om op een goed blaadje te staan bij de spinnen in het web, die je overal tegenkomt: Schouppe, Termont, Versnick, Kennis. Versnick heeft als penningmeester van Open VLD veel shit opgekuist voor Verhofstadt en co.. Hij is daar rijkelijk voor beloond. In Oost-Vlaanderen doet die man wat hij wil.»

HUMO Waar komt het geld vandaan waarmee de gemeenten, via Farys, hun investeringen betalen?

Reekmans «Uit leningen bij Belfius. Waarom denkt u dat Belfius – en vroeger ook Optima – mee in die intercommunales zitten? Ons kent ons. Farys heeft bij Belfius een permanente kredietlijn van 400 miljoen euro. Die bank helpt gemeentebesturen om buitenbalansstructuren op te zetten en zo hun begrotingen kunstmatig in evenwicht te houden. Aan zulke praktijken durfde zelfs Dexia zich niet te wagen.

»De financiële toestand van de gemeenten is alarmerend. De helft is structureel ongezond. Na 2019 stevenen we af op faillissementen. Veel gemeenten zullen niet anders kunnen dan hun belastingen drastisch te verhogen.»

'Ik zit zelf in één intercommunale. De zitpenningen – 1.000 euro netto per jaar – schenk ik aan een goed doel'

HUMO Sinds 2014 verplicht Vlaanderen de gemeenten toch om meerjarenplannen te maken en een financieel gezond beleid te voeren?

Reekmans «Juist, maar die regels worden omzeild via buitenbalanspraktijken en andere boekhoudkundige trucs. In mijn gemeente moeten we knokken om elk jaar een klein overschot te boeken. De cijfers blijven de hele legislatuur stabiel. In het meerjarenplan van Gent zie je dat ze elk jaar diep in het rood gaan. In 2017 is er een tekort van 12,8 miljoen euro, volgend jaar wordt dat 11,5 miljoen. En dan plots, miraculeus: een overschot van 290.000 euro in 2019. Wie gelooft dat?

»Gent voert het slechtste financieel beleid van Vlaanderen. De stad heeft nu al een schuld van 3.000 euro per inwoner. Er is dringend nood aan een Vlaams controleorgaan dat het financiële beleid van de gemeenten monitort. In Wallonië is dat er al.»

HUMO U pleit er ook voor om bestuurders burgerlijk aansprakelijk te stellen voor financieel wanbeleid. Is dat niet overdreven? Wie wil dan nog aan politiek doen?

Reekmans «Rechtschapen mensen. Goede huisvaders die met de gemeentekas omgaan zoals met hun gezinskas. Die heb je nodig. Ik pleit niet voor een heksenjacht: we gaan niet elke schepen vervolgen omdat hij eens een jaar in de rode cijfers eindigt. Maar bij flagrante fouten moet je de verantwoordelijken kunnen vervolgen. Bestuurders van feitelijke verenigingen of vzw’s kunnen ook aansprakelijk worden gesteld voor financieel wanbeleid. Waarom kan dat niet voor overheden en politici?»

'We hebben rechtschapen politici nodig. Goede huisvaders die met de gemeentekas omgaan zoals met hun gezinskas'


Het mes erin

HUMO De vrees leeft dat dit schandaal de antipolitiek voedt. Het Gentse CD&V-gemeenteraadslid Paul Goossens verklaarde dat hij nog amper op straat durft te komen. ‘Het was lastig praten met de mensen op het voetbal. We worden allemaal meegesleurd in de modderstroom. We zijn allemaal zakkenvullers, hoor je.’

Reekmans «Straks moeten we nog medelijden hebben. Er is maar één emotie die past: eerlijke schaamte. Ik heb de andere partijen gewaarschuwd dat de beerput van de intercommunales ooit in hun gezicht zou ontploffen. En nu zijn ze allemaal verbaasd dat er stront aan hun gezicht hangt.»

HUMO Wat denkt u van de oplossingen die ze voorstellen?

Reekmans «De meest lachwekkende reactie is die van Open VLD: privatisering. Gwendolyn Rutten heeft het duidelijk niet begrepen. De meest onethische dingen gebeuren bij de financieringsholdings die níét onder de regels vallen, en die precies na een eerdere liberalisering ontstonden. Zij wil het dus nog erger maken.

»Bart De Wever noemt al wie te veel kritiek heeft op de gang van zaken een nestbevuiler. Dat is de arrogantie van de macht. Pas na een paar dagen lieten ze Koen Kennis opdraven met een plan om de structuren binnen de intercommunales te vereenvoudigen. Dat zou 100 miljoen euro per jaar opbrengen, waardoor volgens hen de distributienettarieven omlaag kunnen. Ze geven dus zelf toe dat de structuren de facturen uit de hand lieten lopen. Dan vraag ik me af: waarom komen ze pas met dit voorstel nu ze zelf zijn meegetrokken in het schandaal?

»Alleen SP.A lijkt oprecht de boel te willen uitkuisen. Ik geloof in John Crombez : hij beseft dat het gegraai van zijn partijgenoten dodelijk is voor een socialistische partij.»

HUMO U was in uw boek ook al lief voor de socialisten. Komt dat omdat u met hen bestuurt in Glabbeek?

Reekmans «Dat heeft er niks mee te maken. Met socialisten à la Termont zou ik nooit besturen. Maar de enige die tot nu toe mandaten heeft geschrapt bij de intercommunales is Freya Van den Bossche. Om de stijgende distributiekosten te stoppen, heeft zij de mandaten bij Infrax en Eandis teruggebracht van 1.325 naar 512: goed voor een jaarlijkse besparing van 750.000 euro. Bij de watercommunales heeft ze ook twee derde van de mandaten geschrapt, tegen de zin van veel andere politici. Dan zeg ik: chapeau.

»Vergelijk dat met N-VA. Die leveren met Liesbeth Homans en Geert Bourgeois al twee legislaturen de minister van Binnenlands Bestuur. En ze hebben níéts gedaan. Ze hebben zelfs mandaten bij gecreëerd. De raad van bestuur van Farys is op hun vraag uitgebreid met vier leden. N-VA-parlementslid Andries Gryffroy zetelt daar nu. Die man is in sneltempo ook een arrangeur aan het worden: hij zit daarnaast ook in Publigas, Infrax, Intermixt, Fluxys, Ethias en het Vlaams EnergieBedrijf. Een andere vaste klant is Ferry Comhair, woordvoerder van minister van Financiën Van Overtveldt. Comhair is bestuurder bij Farys, een intercommunale die nota bene in proces ligt met de BBI van zijn eigen minister.

»Homans zetelde in 2013 en 2014 zelf in de financieringsholding Fineg. Vorige week beweerde ze in ‘De zevende dag’ dat er in Vlaanderen geen probleem is met de intercommunales.»

HUMO Welke oplossingen stelt u voor?

Reekmans «Het mes zetten in de intercommunales. De distributie van water en elektriciteit is geen taak voor de gemeenten. Laat de Vlaamse regering dat doen.

»Vandaag zijn er vier grote intercommunales voor de waterbedeling: Farys, Watergroep, Pidpa en Water-Link. Fuseer die tot één groot Vlaams drinkwaterbedrijf met een professionele raad van bestuur, en mensen die daar iets van kennen. Alle politici moeten eruit. En zet daar een regeringscommissaris bij die de belangen van de bevolking behartigt. Dan kun je water en elektriciteit in elke gemeente aan een gelijke prijs leveren.»

HUMO En de kleinere intercommunales voor afvalverwerking, crematoria, rioleringen… Ook opdoeken?

Reekmans «Nee, die zijn nuttig: voor zulke zaken kunnen gemeenten beter samenwerken. Maar er is meer expertise nodig. In een afvalintercommunale moeten de schepenen van Afval zetelen, in een rioleringsintercommunale de schepenen van Openbare Werken. Die mannen weten waar de klepel hangt. Ze worden betaald als schepen, dus kun je de zitpenningen schrappen. En zo kunnen ze eindelijk de wegenwerken in hun gemeenten op elkaar afstemmen.»


Nestbevuilers

HUMO LDD was sinds 2014 op sterven na dood. Hoe ziet u de toekomst van de partij?

Reekmans «In 2019 wil ik opnieuw opkomen met LDD op nationaal niveau. Vlaams Belang heeft geen oplossingen en geen bekwame mensen. Wij wel. Mijn voorstellen kregen in het parlement zelfs vaak de steun van Groen.

»LDD is ontstaan vanuit een diepe frustratie over het falen van het systeem. Wij hebben het gefoefel altijd aangeklaagd, als een Test-Aankoop van de politiek. Voor de anderen ben je dan een populist en een nestbevuiler. Geert Bourgeois zei het vorige week nog: ‘Wie zegt dat politici zakkenvullers zijn, holt de democratie uit.’ Dat ben ik zó beu. Dit schandaal bewijst dat we nodig zijn.»

HUMO Als u zo gelooft in LDD, waarom bent u in Glabbeek dan met een dorpspartij naar de kiezer gestapt?

Reekmans «Gemeentepolitiek en nationale politiek zijn twee verschillende werelden. Dorpspartijen zijn beter geschikt voor lokaal bestuur. Ze hebben maar één zorg: wat is goed voor onze gemeente? Een hoger partijbelang is er niet. Uit een peiling van Het Nieuwsblad blijkt dat de top vijf van de gelukkigste gemeenten bestuurd wordt door dorpspartijen. Mijn gemeente scoort qua tevredenheid ook het beste van de 33 Vlaams-Brabantse gemeenten.»

HUMO Stelt u het nu niet een beetje te rooskleurig voor?

Reekmans «Ik zal u iets bekennen: bij de verkiezingen van 2014 heb ik op de N-VA gestemd. LDD had zich teruggetrokken achter de IJzer, waardoor ik niet op mezelf kon stemmen in Vlaams-Brabant. Ik koos voor Hendrik Vuye en Theo Francken. Zij doen het best goed, maar ik ben enorm ontgoocheld in de machtshonger van N-VA. De Wever spreekt altijd over de drie traditionele partijen. Maak er daar vier van. N-VA heeft ons programma gepikt en daarmee de verkiezingen gewonnen. Nu blijkt dat ze een traditionele machtspartij zijn geworden, genetisch gemodificeerde tjeven. Het is nu aan ons om hun ontgoochelde kiezers op te vangen. Want een stem voor Trump, Le Pen of Dewinter, dat brengt niks op.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle verhalen van de Humo rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234