DJ Shadow Beeld Redferns
DJ ShadowBeeld Redferns

25 jaar 'Endtroducing' van Dj Shadow

Het geluid van een oogoperatie, van Kanye of van 1,7 miljoen: Dit zijn de strafste samples uit de popgeschiedenis

‘Endtroducing’ van DJ Shadow, het eerste volbloed meesterwerk dat van kruin tot kont volledig uit samples werd opgetrokken, is nu donderdag precies een kwarteeuw oud. Een verjaardag die zin geeft om samen met u in sampleland te verdwalen én die de vraag opwerpt: welke andere mijlpalen zijn het herdenken waard? Humo lijst op: de strafste, raarste, degoutantste en meest van de duivel bezeten samples uit de moderne popgeschiedenis.

DE POPULAIRSTE: ‘AMEN, BROTHER’

De vaakst gesamplede drumbreak is niet die van ‘Funky Drummer’ van James Brown-drummer Clyde Stubblefield, maar wel één uit ‘Amen, Brother’, een B-kant uit 1969 van The Winstons. Sinds de jaren 90 is zowat elke drum-’n-bass-track, maar ook veel hiphop en moderne soul, op die zes seconden van de ‘Amen Break’ gebouwd. Quote van Chase & Status: ‘Onze muziek zou zonder de Amen Break niet bestaan.’

DE DUURSTE: DE LA SOUL

Dr. Dre moest een serieuze cent betalen aan Lucasfilm omdat hij op ‘2001’ de ‘THX Deep Note’ had gesampled, het trademark geluid waarmee films beginnen. Toen Biz Markie – zonder het te vragen – ‘Alone Again (Naturally)’ stal van Gilbert O’Sullivan, richtte de rechter zich tot hem met: ‘Gij zult niet stelen! Dat is dan 250.000 dollar.’ Over hoeveel The Verve kwijt is aan Jagger & Richards voor de sample in ‘Bittersweet Symphony’, zijn geen precieze cijfers bekend. De La Soul moest wel 1,7 miljoen dollar (!) betalen voor een instrumentale sample uit een liedje van The Turtles: het belandde in het korte, amusante interludium ‘Transmitting Live from Mars’, dat wij vooral kennen van de zinnen ‘Quelle heure est-il?’ en ‘Qu’est-ce qu’il y a à manger?’ Maar wacht eens even: 1.700.000 dollar gedeeld door 70 seconden, dat is 24.286 dollar per seconde.

DE DEGOUTANTSTE: MATMOS

Het duo Matmos – bekend van werk met Björk – stelde voor ‘Lipostudio… and so on’ microfoons op in operatieruimtes, onder meer tijdens een oogoperatie en tijdens een liposuctie. Het geklots en gezuig werd op YouTube 3.532 keer bekeken. Reacties staan op ‘uit’.

DE VISIONAIRSTE: COLDCUT

De New Yorkse turntable-artiest Eric B. en rapper Rakim gingen in 1988 – tot hun eigen verbazing – in Europa in high rotation op MTV via de remix die het Engelse Coldcut van hun ‘Paid in Full’ had gemaakt. Coldcut deed in deze 7 minutes of madness-mix z’n eigen zin, laste zinnetjes uit andere tracks van Eric B. & Rakim in, en voegde een sample uit Tel Aviv toe via Ofra Haza’s ‘Im nin’alu’. Het zou in 1988 nog lang duren voor het VK eigen hiphop uitvond en er in de VS elektronische danshits werden gemaakt, maar Coldcut trok zich van dat diepe water tussen de continenten niks aan.

DE KANYESTE: KANYE WEST

Een echt precieze, elegante en ronduit briljante sample hebben wij van Kanye West nog niet gehoord. Waar hij wel heel goed in was: zijn ‘Blame Game’ op een sample van ‘Avril 14th’ van Aphex Twin laten leunen, daar geen cent voor willen betalen en naar verluidt zelfs tegen Aphex Twin zeggen: ‘Het is niet meer van jou, het is nu van ons.’

DE KLASSIEKSTE: THE STREETS

Precies één minuut ver in ‘Uit de nieuwe wereld’, de negende symfonie van Antonín Dvorák, zit een knal die ons bekend voorkomt. Vroeger zouden we er lang op hebben zitten sjieken, vandaag weet whosampled.com – de meest verslavende muziekbibliotheek op het internet – meteen raad: The Streets hebben dit geluid gebruikt in ‘Same Old Thing’.

DE MEEST MYSTERIEUZE: BURIAL

De Londenaar Burial is in de kantlijn verdwenen: we kunnen hem dus niks vragen over de in 2013 in ‘Come Down to Us’ opduikende zin ‘Years later I find the courage to admit that I am transgender’, die is gesampled uit een speech van Lana Wachowski (die ‘The Matrix’ maakte). Op maandag denk ik: de kluizenaar Burial is een transvrouw. Dinsdag geef ik Burial gelijk in zijn stilzwijgen: je kunt je anonimiteit – net als je maagdelijkheid – tenslotte maar één keer verliezen. Wat Burial vaak doet: mierzoete vocale r&b-samples verkneden tot ze zich in zijn donkere soundtracks thuis voelen. Zijn grootste hit ‘Archangel’ (2007) zit vol flarden van ‘One Wish’ van Ray J.

DE SOULVOLSTE: EVERYTHING IS RECORDED

De teksten van soullegende Curtis Mayfield zijn enorm vaak door hiphoppers gesampled, zij het meestal slechts via één woord uit introzinnetje ‘Sisters, niggas, whities, jews, crackers! / Don’t worry, if there’s a hell below, we’re all going to go!’ van de song ‘(Don’t Worry) If There Is a Hell Below...’. Ultramagnetic MC’s, N.W.A., Tupac, Nas, Kanye West, The Notorious B.I.G., Jay-Z, Del Tha Funkee Homosapien: allemaal lenen ze ‘niggas’, en alléén ‘niggas’. ‘Close But Not Quite’ van Everything Is Recorded is wél de ode die Curtis verdient: de strofe is van Sampha, het refrein komt uit Mayfields ‘The Makings of You’.

DE GITAARSTE: THE PRODIGY

‘Voodoo People’ wordt gedragen door een gitaarsample van Nirvana’s ‘Very Ape’, uit ‘In Utero’, dat een paar maand vóór ‘Music for the Jilted Generation’ van The Prodigy uitkwam. De raps met ‘Magic people / Voodoo people’ zijn van The Last Poets, de ‘Shaft’-funk en Led Zeppelin-drums zijn versneld. Dat wisten wij toen allemaal niet. Maar hier gebeurde iets.

DE BAANBREKENDSTE: BRIAN ENO & DAVID BYRNE

‘My Life in the Bush of Ghosts’ (1981) van ambientmeester Brian Eno en Talking Heads-zanger David Byrne is de eerste sampleplaat waarop vocale samples de zanglijnen van iets half dansbaars worden. De eerste ook waarop samples van Algerijnse zangers, een radio-evangelist en een exorcist gecleard moesten worden. Omdat sommigen protesteerden dat een koranvers op muziek niet anders dan het werk van de duivel kon zijn, werd meesterwerkje ‘Qu’ran’ later van de plaat gehaald. De fuckers!

DE INTERVIEWSTE: KENDRICK LAMAR

Mogwai gebruikt in ‘Punk Rock’ een interview met Iggy Pop. In ‘Little Fluffy Clouds’ van The Orb antwoordt Rickie Lee Jones op de vraag ‘What were the skies like when you were young?’ Maar het strafste gesamplede interview sluit ‘To Pimp a Butterfly’ van Kendrick Lamar af, in ‘Mortal Man’: de interviewee is niemand minder dan de in 1996 overleden Tupac Shakur. Quote uit dat vraaggesprek: ‘We ain’t even really rappin’. We just letting our dead homies tell stories fór us’.

DE PIJNLIJKSTE: MARK RONSON

In de uitstekende docuserie ‘Watch the Sound’ (Apple TV+) vertelt Mark Ronson hoe hij in zijn eerste hit ‘Ooh Wee’ de strijkers uit ‘Sunny’ in de versie van Boney M. samplede. Hij moest de volle 100 procent van de rechten betalen, en aan drummer Dennis Coffey daarbovenop nog eens 25 procent voor een geleende break: ‘Ik bezat dus min 25 procent van mijn eigen song. Omdat ‘Ooh Wee’ in elke pizzatent in Londen werd gedraaid, kreeg ik van vrienden berichten met ‘Pizza’s on you’. Ik dacht telkens: no, pizza’s on you, my friend.’

DE BESTE OP ‘ENDTRODUCING’:

In hoogtepunt ‘Midnight in a Perfect World’ zit een piano van David Axelrod – die man voelde zich vereerd en werd later een goeie vriend van Josh Davis (zo heet Shadow echt). Gitaar en synth zijn van Pekka Pohjola. De groep Baraka levert de triphop-stem. Ergens daarboven en -onder zitten nog zes van die samples. Uit onze eigen notities uit 1996: ‘Als Underworld en The Chemical Brothers de Beatles en de Stones zijn, is ‘Endtroducing’ meteen ‘Led Zeppelin IV’.’ Josh Davis zelf zei het zo: ‘Endtroducing zou kunnen betekenen: het einde inluiden van een periode van samplen van refreinen van bekende hits. In de late jaren 80 al dacht de oude garde: dat spel met samplen gaat hier snel gedaan zijn. Ik heb er mee voor gezorgd dat het een aanvaarde nieuwe manier van muziek maken is geworden.’

Beluister onze playlist ‘Humo luistert’

Schrijf je in op onze wekelijkse muzieknieuwsbrief:

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234