Het grote dEUS-interview (1)Tom Barman: 'Ik moet niet zo nodig een eigen leven hebben. dEUS is mijn leven'

In Ronda, een verblindend mooi stadje in Zuid-Andalusië, staar ik vanop de Puente Nuevo in een bergkloof die wel honderdvijftig meter diep is en nóg dieper lijkt: el tajo. Beneden ruist de Río Guadalevín naar behoren. Mijn gids zegt dat Spaanse kandidaat-zelfmoordenaars van overal in het land hierheen komen om hun leven van een zelfbedachte pointe te voorzien.

(Verschenen in Humo 3054 op 16 maart 1999)


Lees ook: Het grote dEUS-interview (2): 'Zonder wrijving geen vonken. Ik wil pijn horen, en het gevecht van ego's, met het gehuil van wolven op de achtergrond'

Niet zelden doen ze dat met enig gevoel voor stijl: ze doffen zich ervoor op, en in de uren voor ze zich met huid en haar aan de zwaartekracht overleveren, gaan ze nog eens uitgebreid tafelen in een van de betere restaurants in de oude binnenstad. Ik zie het zó voor me: zo’n hooggehakte en in dure kleren gehulde furie van Almodovàr die, lijdend aan de ongeneeslijke ontrouw van de José van heur dromen, een tikkeltje tipsy en dus ook een beetje komisch naar de afgrond wankelt en wegens haar nauwsluitende rok nogal onbeholpen over de reling klimt. In haar val wou ze nog roepen dat José het niet waard is dat hij leeft, maar ze viel sneller dan die zin.

De machtige Orson Welles had iets met deze streek; toen hij achttien was, heeft hij een jaar in Sevilla gewoond, op zo’n honderdtwintig kilometer hiervandaan. Omdat hij als wonderjongen ongeveer àlles kon worden, vond hij dat een carrière als torero ook tot zijn mogelijkheden behoorde. ‘I used to pay drinks for every bum in Andalusia,’ zei hij ooit over die tijd. Zijn urne is nu bijgezet in Ronda, in het privé-domein van zijn ook al dode vriend Antonio Ordonez, in Spanje een torero van mythische proporties.

De grote Hemingway, die aan de hand van stierengevechten de dood in de ogen wilde zien, had een voorliefde voor de arena van Ronda, die, gebouwd in 1785, de oudste van Spanje is. Ook Rainer Maria Rilke raakte aan deze plek verkleefd. Er is zelfs een autorijschool naar hem genoemd: eeuwigheid door poëzie.

Het ongetwijfeld inspirerende Ronda is ook de Spaanse uitvalsbasis van dEUS, wellicht de opwindendste Belgische rockgroep tot nog toe. dEUS heeft net ‘The Ideal Crash’ uit - nu moet ik weer aan die furie van Almodovàr denken - hun derde cd, als ik het eigenaardige hoorspel ‘My sister is my clock’ even buiten beschouwing laat. ‘The Ideal Crash’ is prachtig pyschodrama waarin de grens tussen pop en pijn wordt verkend, muziek waarin de traditie aan de trance-achtige soundtrack van het heden wordt getoetst, en waarin een melancholie ten behoeve van deze tijd wordt uitgevonden. Het is me wat, aan het einde van de eeuw.


Tussen verdriet en geluk

In Bar Sanchez, binnen loopafstand van de opnamestudio waarin ‘The Ideal Crash’ is ontstaan, barst het van de oude mannen die luidruchtig kaartspelen. De televisie braakt, als het voetbalnieuws op is, telenovella’s, zodat Tom Barman en ik besluiten buiten op het terasje te gaan zitten. Tom wordt in zijn kringen Tommy genoemd; hij ziet er ondanks lange nachten uitstekend uit, gezond, rank van lijf en leden, een weerbare noorman met een IJzeren Gestel en van top tot teen opgetrokken uit star quality: hij valt op zonder daar moeite voor te hoeven doen.

Tom Barman «Ik doe nu wat ik altijd al heb willen doen: mijn zin. Nog niet eens zo lang geleden kon ik me behoorlijk blasé uitlaten over muziek maken en in-een-groep-zitten, want eigenlijk wilde ik vooral cineast zijn. Muziek zag ik meer als een tijdverdrijf in-afwachting-vàn, maar daar ben ik nu helemaal overheen. Pas op, ik investeerde toen ook al heel veel enthousiasme in dEUS, maar ‘t ging allemaal zo snel en makkelijk, en er werd vrijwel meteen gunstig op gereageerd, zodat ik het bijna niet serieus kón nemen. Vandaar dat ik voortdurend dacht: het Grote Werk moet nog komen, en dat zou dan iets met film te maken hebben. Nu pas besef ik ten volle hoe belangrijk die muziek voor mij is.»

HUMO Waardoor ben je dat beginnen te beseffen?

Tom Barman «Door ‘The Ideal Crash’. 1998 was voor mij, op persoonlijk gebied, een erg moeilijk jaar. De eerste grote relatie van mijn leven, mijn eerste liefde eigenlijk, liep stuk. ‘t Ging me dus erg slecht, en tegelijkertijd zat ik hier in Ronda in de studio en moest ik aan het werk. De situatie was tamelijk onhoudbaar, maar een uitweg was er niet. Het kon bijna niet anders dan dat al mijn teksten over die breuk gingen, en voor het eerst in mijn leven heb ik mezelf onder het schrijven moeten afremmen: het vloeide er zó uit.»

HUMO En dat vertrouwde jij niet helemaal?

Tom Barman «Toch wel, maar ik was er me van bewust dat dat iets nieuws was voor mij, en dat het dus ook iets nieuws zou zijn voor de mensen die ons kennen en van ons houden. Ik was bang dat die persoonlijke teksten niet in goede aarde zouden vallen, omdat ons publiek dat nu eenmaal niet van mij gewoon is. Omdat het bijvoorbeeld ‘Suds & Soda’ of ‘Morticianchair’ wil. Maar aan de andere kant had ik geweldig veel zin om daar grondig mijn voeten aan te vegen.»

HUMO Dat begrijp ik, want waarom zou iemand je kwalijk kunnen nemen dat je songs uit je privé-leven voortvloeien? Ik denk dat de meeste gedreven songwriters het in hoofdzaak over zichzelf hebben of over hoe zij het leven ervaren.

Tom Barman «Ik had het er nochtans moeilijk mee. Ik was erdoor verrast. Ik wou absoluut niet in emotioneel exhibitionisme vervallen: je kent ze wel, die popzangertjes die over hun onbetekenende probleempjes zitten te neuzelen, zodat het publiek zich terecht kan afvragen: ‘Wat hebben wíj daar nu aan?’ Ik heb me daar zelf vaak aan geërgerd, maar het rare is dan weer dat ik het van bepaalde mensen ook heel erg kan appreciëren. Ik hou bijvoorbeeld heel veel van de combinatie van bijbelse of filosofische verhevenheid en kleine huis-, tuin- en keuken-beelden die je vaak bij Leonard Cohen en Will Oldham ziet. In ‘Magdalena’ heb ik dat ook geprobeerd; het gaat eigenlijk over een discussie tussen een jongen en een meisje tijdens een autorit. ‘Magdalena’ was een song die ik aan het eind van de sessie heb geschreven: het licht aan het einde van de tunnel was in zicht: ‘t bleek een rave te zijn (lacht).

»Stef Kamil Carlens en Rudi Trouvé hebben vanaf het begin over zichzelf geschreven: over hun liefdes, over hun tegenslagen. Het was hun stijl, zeiden ze, en dat nam ik ook van hen aan. Maar ik hield me liever op de vlakte, ik speelde liever met taal, of met de kleur van woorden. Ik vind het nog steeds niet normaal dat ik nu over mezelf schrijf, want daarvoor was die ommekeer toch te ingrijpend. Ook al omdat ik dacht: ‘Nu begint het pas.’»

HUMO Maar vind je het al met al een positieve ervaring?

Tom Barman «O ja, absoluut, zéér positief: ‘t was een revelatie voor mij. Dat hele jaar ’98 in Ronda was overigens erg intens, en ook binnen de groep zijn er zeer ingrijpende dingen gebeurd: Craig (Ward) is getrouwd en hij heeft, door z’n huwelijk, besloten niet langer in België te wonen. Eerst wilde hij naar New York, maar daar zijn de huurprijzen iets te hoog, en dus heeft-ie zich met zijn vrouw maar in Glasgow gevestigd, zijn geboortestad. Zijn huwelijk was ingrijpend voor elk individu binnen de groep: we zaten hier vrij geïsoleerd, in een land waarmee we ondertussen wel vertrouwd zijn maar dat toch niet het onze is, we zaten constant op elkaars lip, zodat we niet nààst het overweldigende geluk en de verliefdheid van Craig konden kijken, en Craig en de anderen konden ook niet doen alsof ze mijn verdriet niet zagen.

»Craig heeft een stuk van vrijwel elke song gecomponeerd, waardoor hij eigenlijk in mijn heel persoonlijke teksten tussenkwam. ‘t Was alsof geboorte en dood samenvielen: Craig stond voor een nieuw begin, en ik maakte het bittere einde van iets mee; met die tegenstrijdige gevoelens op de achtergrond, of op de voorgrond, schreven we songs: het kon eigenlijk niets anders dan een intens proces worden, met hoge highs en lage lows. Ik voelde me ontzettend beroerd, maar ondertussen bevond ik me hier in Ronda op een van de mooiste plekken op aarde: ook dat was een rare, vervreemdende tegenstrijdigheid.»


Het slagveld thuis



HUMO Nu we het toch over je persoonlijke levenssfeer hebben: toen jij geboren werd, was je vader al drieënzestig. Vond je dat zelf ook een merkwaardig feit?

Tom Barman «Ik zat altijd tussen oude mensen, ik zocht zelfs bewust hun gezelschap op, omdat ik dat aangenaam vond. Dat leeftijdsverschil tussen mij en mijn vader leek zichzelf op te lossen: ik dacht er weinig aan. Toen ik vijftien was, de leeftijd waarop je de wereld pas goed begint te ontdekken, was hij al achtenzeventig. In normale omstandigheden is je vader dan een jaar of vijfenveertig.

»Van dEUS heeft hij nooit iets geweten, want hij stierf in de tijd dat ik net gitaar begon te spelen. Bovendien hield hij niet van muziek. We hadden thuis zo’n barmeubel; op een keer kwamen ze ‘s nachts thuis van een of ander restaurant, en ik kwam mijn kamer uit: er klonk Frans chanson, ongetwijfeld iets van Jacques Brel, Leo Ferré of Charles Dumont, en mijn moeder zat een beetje te wenen aan de bar, ontroerd door die liedjes. Mijn vader keek me aan met zo’n blik van: ‘‘t Is weer zover’ (lacht). Dat tafereel is me altijd bijgebleven.

»Ik weet niet of ik ooit een vaderfiguur in hem heb gezien; ‘t leek me meer iemand die toevallig bij ons inwoonde (lacht). Ik heb niet de mooiste tijd van zijn leven meegemaakt: hij was ernstig ziek - Alzheimer. ‘t Was eigenlijk heel verwarrend. Naarmate hij zieker werd, werd de situatie claustrofobischer, en dus helemaal niet meer aangenaam, om het eens eufemistisch uit te drukken. We discuteerden veel, altijd al, maar gaandeweg werden die discussies bitsiger. ‘t Was een slagveld, op de duur. Toen ik naar de filmschool ging, vroeg men mij naar mijn lievelingsfilm. Dat was toen ongetwijfeld ‘Who’s afraid of Virginia Woolf?’ van Mike Nichols. Die film was zó herkenbaar voor mij (lacht). De verbale steekspelen bij ons thuis waren wel niet zó erg, maar toch heavy genoeg.

»Ik merk nog steeds dat mensen denken dat ik kwaad ben terwijl ik gewoon aan het discussiëren ben. Thuis werd een argument met hand en tand verdedigd: dat was onze gemeenschappelijke expressievorm. Mijn vader was bovendien een cassant persoon, die ons onmiddellijk op ons nummer zette. Mijn zus heeft daar zwaar onder geleden, terwijl ik me er meer tegen afzette. Ik speelde het spel. Daar hield hij van, van dat soort competitie. We dongen ook allemaal naar zijn gunsten. Winnen was fijn en verliezen was hard.

»Ik denk dat ik, ondanks die ongewone gezinssituatie, relatief gelukkig was, vooral omdat ik mijn zin kon doen. Ze moedigden mij ook aan in alles wat ik deed. Behalve wat basketbal betreft: dat vond vooral mijn moeder geen goeie sport, punt uit. Mijn moeder was, als het erop aankwam, een nog sterkere persoonlijkheid dan mijn vader. Mijn vader vond het fantastisch dat ik ging schermen, maar ik vond dan weer dat ik er niet goed genoeg in was. Het werd uiteindelijk squash, wat ik toen wel goed kon.»

HUMO Maak je gebruik van je competitiegeest in wat je nu doet?

Tom Barman «Slecht spelen op Pinkpop en zeggen: ‘Op Lowlands moet het honderd percent beter.’ De lat hoog leggen. Als dat dan lukt, dan beschouw ik het als een overwinning, maar voor de rest ga ik nooit met andere groepen een competitie aan. Ik concurreer niet, want dat lijkt me compleet idioot.»


Nu of nooit

HUMO Op ‘The Ideal Crash’ omhelzen jullie ongeremd de meest somptueuze popmelodieën. Voordien hadden jullie wel eens de neiging om een mooie melodie te schrijven, maar dan puur om ze daarna met vereende krachten stuk te kunnen rijten.

Tom Barman «Ja, dat is waar, al durfden we op ‘In a bar under the sea’ toch ook al popmelodieën aan, in songs als ‘Little Arithmetics’ en ‘Serpentine’. Dat heeft altijd al in ons gezeten, om de simpele reden dat we allemaal grote fans van popmuziek zijn. Vooral in Engeland had en heeft men het graag over onze zogenaamde artyness, wat stilaan een frustratietje van mij is geworden, want artyness overschaduwt het feit dat ik eigenlijk een ouderwetse-songwriter-met-akoestische-gitaar ben. Zo zie ik mezelf nog het liefst.

»Bon, die kunstzinnigheid, of hoe je het ook noemen wilt, zullen we in het begin misschien wel een béétje hebben gecultiveerd, al vonden wij het voor het overige volkomen normaal dat we onze eigen video’s maakten, en zelf onze hoezen en T-shirts ontwierpen. Wij vonden het normaal dat we alles zoveel mogelijk controleerden. Is dat overigens artyness? We nemen zelfs speciaal het vliegtuig om ons fiat te gaan geven aan een ontwerp van een hoes of een T-shirt. Ik wil dat alles wat van ons in de winkel ligt oké is.»

HUMO In welke mate houdt de zakelijke kant van dEUS je bezig?

Tom Barman «Gelukkig beginnen die zakelijke gesprekken pas als de plaat af is: dan pas moet er bijvoorbeeld over singles gesproken worden, en dus over de songs die volgens ons op de radio de grootste kans zouden maken. Voor de rest voelen wij ons een zodanig hechte groep dat we beter dan wie ook weten welke richting we uitmoeten: de businesss hoeft ons niet artistiek te sturen - ik mag er zelfs niet aan dènken. Maar wij willen wel gehoord worden, zoveel is duidelijk.»

HUMO Nog niet zo lang geleden liet je, in verband met ‘The Ideal Crash’, door de Nederlandse Volkskrant optekenen: ‘We moeten deze keer substantieel meer cd’s verkopen.’ ‘t Klonk alsof er toch enige prestatiedwang in het spel was.

Tom Barman «Dan toch alleen maar dwang tegenover onszelf. Ik heb me boos gemaakt over dat stuk in De Volkskrant: die man is drie dagen in Ronda geweest, ik heb hem in mijn kamer nieuwe nummers laten horen, we hebben over àlles gesproken, en dan heeft hij het uitsluitend over dEUS die in een prachtige locatie een beetje over verkoopcijfers zit te lullen. Maar soit.

»We moeten vooral iets tegenover onszelf bewijzen, wat neerkomt op: vooruitgaan. Van onze eerste twee cd’s hebben we er zo’n tweehonderdduizend per titel verkocht. Van de tweede niet meer dan van de eerste en dat zie ik als een stilstand. ‘t Is overigens simpel, hoor: als het niet beter wordt, zal Island ons laten vallen, wat niet noodzakelijk een slechte zaak voor ons is, want onze schuldenberg zou erdoor verdwijnen, en ik ben ervan overtuigd dat we wel ergens anders terecht zouden kunnen. Maar goed: om door te kunnen gaan, moeten we gewoon op allerlei gebied beter worden.

»Van verkoopcijfers is er nooit sprake vóór we een nummer beginnen te schrijven. Aan de andere kant ergert het ons dat veel kutgroepen ontzettend veel kutplaten verkopen, terwijl wij onszelf toch een goeie groep vinden, een groep die méér verdient. Maar er is hoop, want groepen als Radiohead en Beck bewijzen dat iets moeilijker muziek, waarvan de toegankelijkheid te vergelijken valt met die van dEUS, ook erg verkoopbaar is, al is die muziek dan verre van happy


Tom, Stef Kamil en de anderen

HUMO Mensen die je goed kennen, hebben het, als je er niet bij bent, altijd over je gedrevenheid. Ben je jezelf van die gedrevenheid bewust?

Tom Barman «Ik heb mezelf altijd heel hard willen bewijzen. Ik zou niet weten hoe dat precies komt, maar het schemert door in zowat alles wat ik doe, op het slopende af. Het is zowel vermoeiend voor mijn vrienden en kennissen als voor mezelf. Mensen vinden het soms moeilijk om achter me aan te hollen, en dat geldt ook voor de huidige dEUS.

»In het Sint Jan Berchmans College in Antwerpen heeft een leraar Nederlands mij ooit eens als volgt op m’n plaats gezet: ik geloof dat ik weer met enig misbaar een of andere stelling aan het innemen was, en toen zei die man: ‘Tom Barman, hou nu even op, kijk voor de verandering eens om je heen, en ontdek: de ANDEREN.’ De hele klas lag plat - ik ook overigens, en ik vond dat mijn leraar gelijk had.

»En toch ben ik geen geboren solist - daar heb ik al veel over nagedacht; ik heb mensen nodig naar wie ik kan opkijken, mensen die dingen kunnen die ik niét kan. Waren dié er niet, dan denk ik dat ik snel op mezelf uitgekeken zou zijn. Maar tegelijk ben ik ook een vechter, die niet zonder gevechten kan. Er waren mensen die dachten dat het met het gevecht binnen dEUS afgelopen zou zijn toen eerst Rudi Trouvé vertrok, en daarna Stef. Dat is verre van waar, want het blíjft vechten om bepaalde stukken op de cd te krijgen, het blíjft vechten om ieders mening zodanig te kunnen verwerken dat er iets samenhangends ontstaat.»

HUMO Moest je er tijdens de opnames van ‘The Ideal Crash’ op een of andere manier rekening mee houden dat Stef Kamil Carlens er deze keer niet meer bij was?

Tom Barman «Neen. Na twintig concerten stónd Danny Mommens er. Toen hij op Pukkelpop voor het eerst met ons optrad, kregen we nog te horen: ‘Jezus, waar komen ze nu weer mee aanzetten?’ Maar dat soort geluiden verstomde al snel. Danny heeft duidelijk z’n stempel op ‘The Ideal Crash’ gedrukt: als bassist is hij heel anders dan Stef, meer laidback. Nu klinken we bijna groovy, terwijl we vroeger veeleer zenuwachtig waren.»

HUMO Aan z’n recentste Humo-interview te oordelen, is Stef nog altijd erg op je gesteld. Hij leek zich destijds ook een beetje zorgen te maken over je lichamelijke en geestelijke gezondheid.

Tom Barman «Wat dat laatste betreft kan Stef nogal overdrijven, vind ik (lachje). Ik ontmoet hem de jongste tijd steeds vaker: we komen heel goed overeen. En we zijn zeker van plan om samen ooit nog dingen te doen. Kijk, we hebben samen verwarde, moeilijke tijden meegemaakt, en daar moeten we nu nog een beetje van bekomen.

»Maar goed, bij dEUS beleven we nu iets anders: we hebben de luxe om van elke plaat een debuutplaat te maken doordat er nieuwe mensen in de groep zitten, of doordat ze een andere rol, een andere klemtoon krijgen in de groep.»

HUMO In dat interview zei Carlens ook: ‘Als je met iemand werkt die heel destructief is, iemand die wegens zijn passie alles omver loopt, dan wandel je wel een beetje mee op dezelfde weg.’ Herkende jij daar jezelf in?

Tom Barman «Zou het over mij gaan? Als het over mij zou gaan, dan vind ik dat Stef weer overdrijft (lacht). Ik denk dat ik heel romantisch ben, zeker nu ik de persoonlijke invalshoek heb ontdekt. Dat betekent nog niet dat ik vroeger in mijn teksten nonsens verkocht, of dat ik de mensen in de maling nam. Ik wil altijd alles tot op het bot doen, en daardoor raak je wel eens oververmoeid, of je kunt het tijdelijk niet meer aan zodat je uit je dak gaat. Dat heb ik ervoor over, want ik leer altijd wel iets van zulke crisissen. Ik vind in-een-groep-zitten steeds romantischer, al wordt het ook steeds moeilijker. Ik heb het gevoel dat we ondertussen al iets als een carrière hebben, en ik ben er trots op dat we al drie cd’s hebben gemaakt. Ik vind het goed dat ik al op iets kan terugkijken. Gisteren heb ik dat erg letterlijk gedaan: ik heb al onze videoclips nog eens bekeken.»

HUMO En wat dacht je?

Tom Barman «Ik zei tegen Klaas (Janszoons) die meekeek: ‘Wat zijn wij somber geworden.’ Als je de speelsheid van die eerste clips ziet, en dan die donkerte die komt opzetten in ‘Turnpike’ - en het gaat sindsdien van kwaad tot erger (lacht). ‘The Ideal Crash’ is ook niet wat ik vrolijk zou noemen.»

HUMO Neen. Sommige melodieën suggereren luchtigheid, maar dat is dan buiten de sinistere tekst gerekend. Laten we het eens over het inmooie ‘Sister Dew’ hebben, dat naar de inhoud bijna een middeleeuwse ballade is: moordenaar blikt terug op wat hij met z’n geliefde heeft gedaan. Hij blijkt verscheurd te zijn tussen spijt en een raar soort tevredenheid, wat er dan weer het moderne aan is.

Tom Barman «Er zitten drie stemmen in dat nummer: de stem van een man die zijn vreselijke daad opbiecht aan een spirituele moeder, die hij aanspreekt met Sister Dew. Een tweede stem is de stem van het zelfonderzoek: ‘’t Zal wel aan hààr gelegen hebben, al wéét ik het eigenlijk niet zeker.’ En de derde stem is onmiskenbaar de stem van de duivel, die hem influistert: ‘Ik heb er best van genoten.’ Die tekst was eruit voor ik er erg in had. Hij zal dus wel iets met een demon in mij te maken hebben: iemand vermoorden, dat doé je natuurlijk niet, wat niet wegneemt dat je wel eens iemand wíl vermoorden.»


Smoorverliefd

HUMO In de titelsong ‘The Ideal Crash’ vraag je je af: ‘How can a man kill gently?’

Tom Barman «Dat gaat meer over het beëindigen van een relatie: als er passie mee gemoeid is, kun je die passie niet zachtjes ongedaan maken.»

HUMO Passie: één ellende, hoor, wat ze er in Flair ook over mogen beweren.

Tom Barman «Maar ook een ongelofelijke bron van energie. Wat een energie komt er al niet vrij als je smoorverliefd bent? En als het spaak loopt, komt er negatieve energie vrij, waar ik ook iets mee kan doen. Ik grijp sneller naar mijn gitaar als ik me slecht voel, maar toch geloof ik ook in de demystificatie van het songschrijven, waar Elvis Costello erg goed in is. Die zegt: ‘’t Is gewoon werk. Iets màken.’»

HUMO Je hebt het in je teksten vaak over aansturen op een breuk, zo van: ‘Sorry, ik moet gaan, want dat is nu eenmaal de aard van het beestje.’

Tom Barman «Inderdaad, ook al omdat ik als tekstschrijver vooral niet te politiek correct wil zijn. Als ik denk: ‘Dit verwacht men niet van mij,’ schrijf ik het toch maar lekker op.»

HUMO Gaat zelfs de tekst van ‘Sister Dew’ terug op de breuk met je vriendin?

Tom Barman «Alle teksten van ‘The Ideal Crash’ gaan er eigenlijk op terug. ‘t Is iets heel dubbelzinnigs: ik ben vorig jaar in januari aan de lyrics begonnen en ik heb ze pas in september afgewerkt. Ondertussen was mijn situatie helemaal veranderd: het zijn eigenlijk teksten van twee totaal verschillende personen. Ik was met donkere teksten bezig, terwijl ik me eigenlijk al veel beter voelde: daardoor zit er wel eens een rare tournure in. Terwijl ik die teksten aan het schrijven was, was ik me niet bewust van de somberte ervan. Ik liet een paar nummers in Duitsland horen, en men vroeg me een beetje gegeneerd-lacherig: ‘Tom, are you O.K.?’»

HUMO Wie is die spirituele moeder Sister Dew genaamd? Is ze een soort Onze-Lieve-Vrouw?

Tom Barman «De melodie kwam eruit, en de eerste zin die mij te binnen schoot was: ‘Oh my sweet Sister Dew what have I done?’ Die heeft dan de rest van de song gedicteerd. In mijn verbeelding is ze een verschijning, maar wie ze precies is, zou ik niet weten. Niét de buurvrouw (lacht). Je zei daarnet dat de melodie iets middeleeuws had: precies daarom was ik eerst bang dat ze misschien te folksy was. Maar dat veranderde meteen toen de ritmesectie eraan werd toegevoegd.»

HUMO Aan het eind van ‘Sister Dew’ geef je een verklaring voor die moord: ‘All my life I never loved the one.’

Tom Barman «In de coupletten dààrvoor klonk het nog: ‘All my life I’ve only loved the one’. Ik verander die zin in het derde couplet, maar ik heb er geen seconde over nagedacht waarom ik dat deed. Als ik haar mijn teksten liet lezen, vroeg mijn ex-vriendin wel eens: ‘Maar wat betekent het nu allemaal?’ Wat voor belang heeft dat nu eigenlijk?»

HUMO Laat ik je eens zeggen wat ik zoal in ‘One Advice Space’ kan zien: het zou over de verhouding junk-dealer kunnen gaan, of over knechts en meesters in de liefde. En de algemene sfeer doet mij aan de film ‘Trash’ van Andy Warhol en Paul Morrissey denken.

Tom Barman «Dat màg allemaal, maar voor mij was het in de eerste plaats een ode aan de nacht, en meer bepaald aan dat geheimzinnige half uurtje waarin de roes van het uitgaan omslaat in iets surreëels. Stel je daarbij het moment voor dat je de discotheek verlaat, en opnieuw in de buitenwereld terechtkomt. Die buitenwereld blijkt ineens veel minder gewoon dan hij in werkelijkheid is. Het idee achter ‘One Advice Space’ hebben we voor de videoclip van ‘Instant Street’ gebruikt. Die twee songs zijn compatibel.»

HUMO In die clip verlaten jullie een discotheek en stuiten op de politie. Is dat misschien een toespeling op die keer toen Craig en jij aangehouden werden op verdenking van drugsgebruik en dealen?

Tom Barman «Een kleintje dan. Al dansend weglopen van de flikken: dat vond ik een mooi idee.»

HUMO Riskeer je niet dat men ‘One Advice Space’ als een soortement drugsvisioen ziet?

Tom Barman «Misschien als een visioen dat uit alcohol voortkomt, maar dat ze voor mijn part denken wat ze willen: ik heb er lak aan. ‘t Gaat niemand een reet aan.»


Nooit onder een ladder

HUMO ‘You’ve been artificially sad but never naturally high,’ luidt het in ‘Everybody’s weird’.

Tom Barman «Die song is voor mij een alibi om gedurende vijftien minuten een absolute fascist te kunnen zijn, ongenuanceerd, en razend op iedereen en alles. Dat het ook een dansbaar nummer is, vond ik een aangename perversie (lachje). En het overkomt me wel eens dat ik werkelijk iedereen heel raar vind.»

HUMO ‘Let’s see who goes down first’ gaat, denk ik, over buiïgheid, de snelle wisseling van stemmingen die je overvallen, en waaraan je geen weerstand kan bieden.

Tom Barman «Controleverlies. Het begint als een bedaard verhaaltje, maar het ontspoort, ook muzikaal. Wegens die opbouw staat het me toe live even te schuimbekken, wat ik heerlijk vind. ‘t Is geïnspireerd op het boek ‘Amok’ van Stephan Zweig: over een ziekte waardoor perfect normale mensen halsoverkop gek worden.

»Ik denk dat ik een voorliefde heb voor dingen die ontaarden: die zijn om te beginnen dramatisch interessanter, maar anderzijds verwacht ik altijd dat dingen slecht zullen aflopen. Ik ben nogal angstig. Soms kan ik niet slapen omdat ik ineens - zonder aanwijsbare reden - denk dat een vriend van mij in een auto-ongeluk zal omkomen. Of dat mijn moeder ernstig ziek zal worden terwijl ik op tournee ben. ‘t Zijn dwanggedachten die gaandeweg in zekerheden veranderen, zo van: ‘Zo zit het leven in elkaar.’ Dat alles in mijn teksten slecht afloopt, is dan ook een soort defensiemechanisme. Ik heb dan de indruk dat ik het naderende onheil afhou, dat ik het een beetje kan bezweren.»

HUMO Wie of wat is ‘the God of small things’ die in de song ‘The Magic Hour’ voorkomt?

Tom Barman «Eerst zouden we dat nummer ‘The God of small things’ noemen, maar het bleek de titel van de roman te zijn waarmee Arundhati Roy de Booker Prize heeft gewonnen. En the God of small things bleek in werkelijkheid iets helemaal anders te zijn dan ik me erbij had voorgesteld: in Griekenland hebben mensen die aan de traditie gehecht zijn nog steeds huisgodjes. Beeldjes die ze vooral niet mogen kwijtspelen of er gebeurt iets verschrikkelijks. Ik had het over iets anders: onze grote ambities inzake een relatie kunnen niet worden waargemaakt, zodat er voor ons niets anders opzit dan ons te richten tot de kleine dingen.»

HUMO Heb je al wel eens gemerkt dat je met je teksten méér bij mensen teweegbrengt dan je eigenlijk wil?

Tom Barman «Er is een vrouw die me al drie jaar achtervolgt met brieven en citaten uit mijn teksten. Soms belt ze, en wekelijks stuurt ze me twee of drie brieven, op rijm geschreven; ik lees ze zelfs niet meer. Dat bellen is nog het akeligst. Ze zegt dat ze in de kliniek was beland nadat ze me had ontmoet, en dat ze sindsdien niet meer weet wat er met haar gebeurt. Soms belde ze vijf keer op een avond, en ze weet me altijd weer te vinden: ‘Zeg me de naam van je vriendin.’»

HUMO Zou je ook een eenzijdig gelukkig nummer kunnen schrijven?

Tom Barman «Dat heb ik gisteren gedaan. Een Parijse vriendin vertelde me laatst dat ze zangles aan het nemen was en nu ook in een groep zat. Maar de jongen die teksten voor haar schreef, vond ze niet goed, want die teksten klonken als - en ze verzon een voorbeeld: ‘I love you ‘cause you’re nice to me.’ Ik vond dat een prachtig zinnetje, en gisteren heb ik dus de song ‘I love you ‘cause you’re nice to me’ geschreven. Mooi, simpel en, in tegenstelling tot wat je op het eerste gezicht zou denken, niét banaal.

»Maar zo’n nummer over absoluut geluk schrijven, vind ik dan weer om moeilijkheden vràgen. Ik ben niet bijgelovig, maar ik loop nooit onder een ladder door. Ik denk heel vaak: ‘Je weet maar nooit.’»


Het recht van de creatiefste

HUMO Carlens beweert dat jij de bindende factor van dEUS bent. Kortom: zonder jou geen dEUS.

Tom Barman «Dat lijkt me evident, want ik ben met de groep begonnen. Ja, ik zal wel vasthoudend zijn, en ik heb het geluk gehad zoveel getalenteerde mensen te vinden: vervang maar eens een Rudi Trouvé of een Stef Kamil Carlens. Maar Craig kwam, en hij was totaal niet gehinderd door wat Rudi vóór hem had gedaan. Danny Mommens was niet geïntimideerd door wat Stef had achtergelaten. Als je met een groep iets wil bereiken, moet je volharden. Op een bepaald moment willen sommige groepsleden een gezinnetje stichten, en dan wordt de kans groter dat zij zeggen: ‘Laat maar, voor mij hoeft het niet meer.’ Daar moet je aldoor voor uitkijken.»

HUMO Voor mij luidde de opkomst van dEUS een Nieuw Begin van de Belgische rock in: voor het eerst gingen jullie echt de grenzen over, waren jullie echt exporteerbaar.

Tom Barman «Ach, misschien waren wij gewoon arrogante klootzakjes die zeiden: ‘België? Komaan, zeg, laten we geen tijd verliezen en meteen naar Engeland trekken, om dààr een platencontract te versieren.’ Vroeger dacht men misschien iets te vlug: ‘Engeland? Dat lukt toch nooit.’ Hoe arrogant het ook mag klinken, het buitenland hebben wij altijd als een evidentie gezien - we maakten per slot muziek voor iedereen, en niet alleen voor de bewoners van de Linkeroever. Pas achteraf kwamen wij erachter dat het allemaal niét zo vanzelfsprekend was.

»Ik ben blij dat het blijft duren: dEUS ís er nog altijd, Zita Swoon boert goed, net als Soulwax, K’s Choice en Ozark Henry. ‘t Had eerst alles van een hype die zou uiteenspatten als een zeepbel, maar ‘t is kennelijk toch iets duurzamers geworden. In Nederland worden ze stilaan gek van het Belgische aanbod: ‘Waar blijven ze in godsnaam vandáán komen, die bands?’»

HUMO Betekende het cultureel ambassadeurschap van Vlaanderen méér voor jullie dan de subsidie die ermee gepaard ging?

Tom Barman «Neen. Voor ons was het geld dat wij goed konden gebruiken: we hadden het nodig om de logistiek van buitenlandse concerten te sponsoren, op een moment dat we daarvoor geen geld van de platenfirma konden krijgen omdat onze cd al te lang uit was. Maar toen we met Blur door Australië toerden, vóór we cultureel ambassadeur waren, spraken we in interviews bijna voortdurend over België: over de modescene van Antwerpen, over Belgische films, over schilders als Magritte en Delvaux; ik bedoel: daar hadden we die protserige titel niet voor nodig.

»Maar anderzijds vind ik dat er in zo’n cultureel ambassadeurschap toch een zekere aanvaarding van rockmuzikanten doorschemert. Door zo vaak in het buitenland te zijn, ben ik dat chaotische, kleine België ook meer gaan appreciëren. Men begrijpt ons niet goed in het buitenland, en dat vind ik een interessant vertrekpunt.»

HUMO Moet er democratie heersen binnen dEUS?

Tom Barman «Sowieso heerst binnen dEUS het recht van de creatiefste; en wie het hardst werkt, kan het meest ideeën doordrukken. Dat wéét elk groepslid, en iedereen heeft daar vrede mee. Wie niet zo hard werkt, kan nog altijd iets toevoegen aan een song die een andere heeft gemaakt. Soms ontstaan er vervelende discussies, zo van: ‘Tom, jij krijgt altijd de aandacht,’ maar als ik bedenk hoeveel tijd ik in dEUS stop - en dat wil ik in de discussie niet eens als argument gebruiken, want ik doé het graag, maar toch zeg ik dan: ‘Schrijf jíj dan die nummers, zorg jíj er dan voor dat die loop of die sample klaar is tegen morgen.’

»Nu, ik wil ook niet de scoutsleider uithangen; ik wéét dat je sommige mensen niet tot extra prestaties moet aanzetten. Craig raakt thuis bijvoorbeeld nooit een gitaar aan: hij oefent nooit, en kennelijk heeft hij dat ook niet nodig. Hij zegt van zichzelf dat hij extreem lui is, maar toch heeft hij altijd z’n shit klaar, en wat hij speelt vind ik altijd erg goed.»


Op ons bakkes

HUMO Ik vind ook dat jullie er op ‘The Ideal Crash’ zowel compositorisch als muzikaal-technisch op zijn vooruitgegaan.

Tom Barman «Dat komt wellicht doordat we deze keer onze ideeën tot in de details konden uitwerken: we hadden de tijd, we hebben uitgebreid demo’s kunnen maken, men heeft ons alle mogelijkheden geboden: laat ik zeggen dat ‘The Ideal Crash’ toch nog deze eeuw moest uitkomen (lacht).

»Deze keer wilden we ook een album maken. ‘The Ideal Crash’ moest een cd worden die aan de elpees van weleer deed denken: tien nummers waaraan niemand van ons nog twijfelt - er zijn heel veel slechte nummers afgevallen. We hielden zelfs een A- en een B-kant voor ogen, en die B-kant moest dan sterk beginnen met ‘Instant Street’.

»Het moést wel zo’n cd worden, want in één jaar tijd hadden we honderdzeventig keer opgetreden, en daardoor zijn we steeds hechter geworden; de line-up van dEUS is nu al drie jaar niet gewijzigd, en dat is een record voor ons. Vroeger had nagenoeg ieder groepslid een nevenproject - dat was heel romantisch, maar in de praktijk was het een nachtmerrie. Tussen de opnames van ‘The Ideal Crash’ door heb ik een filmpje gemaakt voor de opera ‘Lulu’, en ook nog een reclamefilmpje en de clip van ‘Instant Street’, en ik merkte dat de kwaliteit waar ik voor dEUS naar streef eronder ging lijden. Ik wil wel zoveel mogelijk verschillende dingen doen, maar niet meer alles tegelijk. Dit jaar is het dEUS en niks anders.»

HUMO Door honderdzeventig keer per jaar op te treden, kwamen jullie naar verluidt collectief in een soort gekte terecht. Herinner je je die toestand nog?

Tom Barman «Absoluut: ‘t was iets volkomen onnatuurlijks, bijna een andere dimensie. En dan de vernederingen van een slecht concert! Ik schaamde me, want een slecht concert is onvergeeflijk. Je denkt dat je alles onder controle hebt, zo van ‘Wij kennen ons wereldje ondertussen wel,’ maar ineens blijk je er helemaal geen greep meer op te hebben. Op de duur begonnen we onze eigen mythetjes te geloven.»

HUMO De bohème.

Tom Barman «Voilà, èn het mythetje van de nonchalance èn het mythetje van de improvisatie. Er waren tijden dat we daarmee begonnen te koketteren, en dan wordt het gevaarlijk.»

HUMO Wat moest er gebeuren opdat het tij zou keren?

Tom Barman «We moesten een paar keer op ons bakkes vallen. En iemand moest ons op strenge toon zeggen: ‘Get it together’. Op een dag spreek je ook jezelf streng toe. Maar een mens moét af en toe eventjes aan z’n megalomane trip ten onder dreigen te gaan, om daarna weer beter de werkelijkheid te kunnen zien. Ik herinner me dat een gitarist ooit zo wankel was dat hij op weg naar het podium z’n pols brak, en dat een ander lid van dEUS het verkeerde podium opstapte (lacht). Maar goed, ik wil niet overdrijven: Nirvana zal op dat gebied nog wel wat anders hebben doorgemaakt, denk ik.»

HUMO Alweer lang geleden dat ik nog eens aan Nirvana heb gedacht. Had jij iets met Kurt Cobain?

Tom Barman «Kurt Cobain leed aan een voor mij onbegrijpelijke angst, die gebaseerd is op wat men in Engeland indie philosophy noemt: een reeks alternatieve dogma’s. Eén daarvan is: angst voor roem. Zulke dogma’s zijn even onzinnig als angstwekkend. Ik zou er in ieder geval nooit mijn muziek voor veranderen, laat staan mijn levensstijl. Cobain kon toch ook stoppen? Of gewoon met een andere groep beginnen? Alle hysterie koelt toch af?»


Vijf gasten op een bus

HUMO Kun je nog uitkijken naar een tournee? Je weet dat je er opnieuw geradbraakt zal uitkomen.

Tom Barman «Absoluut. We hebben lessen uit het verleden getrokken. We hebben een beetje discipline nodig. Als beginnende groep op tournee gaan, is altijd de kroniek van een aangekondigde mislukking: het kàn niet anders - vijf jonge gasten op een bus, en om hen heen niks dan verleidingen. Maar op de duur hou je die verleidingen grotendeels voor bekeken, je leert beter te doseren, en je neemt boeken mee (lacht). Ik hoop dat mijn discipline meegaat op tournee. Elke avond uitgaan is niet meer vol te houden: het is slecht voor de stem, de longen, de lever, èn slecht voor de concerten.»

HUMO Je bent een professional geworden, Tom Barman.

Tom Barman «Ik zeg je dit nu wel vóór de tournee, hè. We spreken elkaar later nog wel (lacht). Op dit ogenblik hebben we allemaal veel zin om eraan te beginnen, heb ik de indruk. Het wordt tijd.»

HUMO Is er ook iets waar je, aan de vooravond van een tournee, tegenop ziet?

Tom Barman «De verveling. Portishead heeft een tournee moeten stopzetten omdat iedereen alcoholist dreigde te worden - je begint op een bepaald moment te drinken uit verveling. Als je merkt dat het zover is, zou je elkaar gewoon in het gezicht moeten slaan, zo van: ‘Stop ermee! En wel nú!’ Drank is altijd voorhanden en altijd gratis, en meestal zit je te ver van de stad af om iets zinvols te doen - een museum bezoeken bijvoorbeeld - en toch moet je die drie uur vóór de soundcheck zien zoek te maken. Je moet dat allemaal leren beheersen, en dat leer je alleen maar uit ervaring. Die beheersing is een kunst, zoals het ook een kunst is om normaal te blijven onder allerlei soorten druk.

»In België worden we nog met rust gelaten op straat, maar de laatste keer dat we in Portugal optraden, had ik de indruk dat ik werkelijk aan iederéén een handtekening heb gegeven. ‘Now I wanna go dancin’,’ zei ik op een bepaald moment. ‘Niks van,’ kreeg ik te horen, ‘jij blijft hier mooi handtekeningen uitdelen.’ Dan kun je maar beter het hoofd koel houden.»

HUMO Is er binnen dEUS sprake van hechte vriendschap, of hebben jullie een wat lossere verhouding met elkaar?

Tom Barman «Het aspect absolute vriendschap heb ik leren relativeren; in het begin dacht ik: ‘We zijn getrouwd en niemand zal het echtelijk dak verlaten,’ maar Rudi en Stef gingen wèl. Laten we zeggen dat ik nu wel heb ontdekt dat mensen een eigen leven hebben, dat zich buiten dEUS afspeelt. Al verwacht ik soms nog dat iedereen zich voor honderd percent opoffert. Had Craig mij twee jaar geleden gezegd dat hij een eigen leven buiten dEUS wilde, dan had ik vast gereageerd met: ‘Hoezo?! Dat lijkt me wel erg vergezocht, Craig.’ Terwijl ik dan nu een... euh... een evidentie vindt (lacht)

HUMO Heb je zelf een leven buiten dEUS?

Tom Barman «Ik moét niet zo nodig zo’n eigen leven hebben, want ik heb vrede met het feit dat dEUS mijn eigen leven ís, en dat al wat ik doe ermee verbonden is. Ik heb wel nood aan alleenzijn en privacy, en dat is wel eens moeilijk: zelfs in hotels slapen we met z’n tweeën op een kamer. En in de bus is er al helemaal geen privacy. Maar ik klaag er ook nooit over dat ik geen leven buiten dEUS heb. Over drie, vier jaar is het misschien voorbij, maar wat ik gedurende al die jaren met mijn tijd heb gedaan, zal ik ten volle hebben gedaan. Ik weet wel dat ik de combinatie cd’tje maken-promotie-tournee ooit beu zal worden: het kan niet anders of zelfs dàt wordt op de duur routine.»


Only Rock’n’roll, but

HUMO De laatste tijd hoor ik wel eens de klacht dat er geen Echt Grote Namen meer bestaan in de rock, terwijl er toch meer groepen zijn dan ooit tevoren. Roem zal ondertussen dus wel heel wat anders betekenen dan pakweg twintig jaar geleden.

Tom Barman «Precies daarom vind ik het zo fascinerend om in de jaren negentig muziek te maken. Groepen als Radiohead en R.E.M. hebben roem heel toegankelijk gemaakt, ze hebben ‘m gedemocratiseerd. Michael Stipe is eigenlijk een moderne goeroe voor bekende mensen van nu. Hij weet fantastisch met zijn bekendheid om te gaan, hij blijft bereikbaar, hij is op een bijzondere manier gewoon. Vooral Hollywood-acteurs als Brad Pitt en Demi Moore maken van roem iets afschuwelijks: als je ziet hoe zíj leven - dat exclusieve, wereldvreemde Beverly Hills-gedoe - dan wíl je dat toch niet, daar verlàng je als creatief mens toch niet naar als je een beetje verstand hebt?»

HUMO Bestaat er volgens jou zoiets als volwassen rock? Of dwingt rock je om, op het kunstmatige af, jong te blijven?

Tom Barman «Ik denk dat je er perfect ouder in kunt worden. Voor ons is het voor een groot deel fun, lol trappen, maar ik heb het nooit eenzijdig als een uiting van jeugd gezien. Dat komt misschien omdat ik het maken van muziek en het schrijven van teksten serieus neem, en rock dus áltijd op een volwassen manier heb benaderd. Ik vind popmuziek zeer belangrijk, zonder daarbij uit het oog te verliezen dat het maar popmuziek is, en dat het ook dient om de mensen even te verstrooien. Of te troosten: toen het uit was met mijn vriendin, heb ik heel veel naar Joni Mitchell geluisterd, meestal naar ‘Hejira’; zij schreef dus de soundtrack van mijn verwerkingsproces. ‘t Is maar popmuziek, maar soms lijkt die popmuziek me wel van levensbelang.»

Rudy Vandendaele

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle verhalen van de Humo rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234