Midas Dekkers. Beeld Marco Okhuizen
Midas Dekkers.Beeld Marco Okhuizen

bioloogmidas dekkers

‘Het hele dierenrijk is opgedeeld in soorten en rassen, waarom zouden we de mens overslaan?’

‘Omdat hij rekening houdt met ophef, wachtte hij lang met het schrijven van ‘Wat loopt daar?’. De Nederlandse bioloog en schrijver Midas Dekkers (75) waagt zich aan een heikel onderwerp: mensenrassen. ‘Dit wilde ik maken voordat ik de pijp uitga.’

Annemart Van Rhee

Bioloog Midas Dekkers schreef tot nu toe vooral over poezen, kippen, konijnen en kevers. De mens kwam in zijn oeuvre ook voorbij: hij belichtte onder meer zijn vergankelijkheid en toiletgewoonten. Nu waagt hij zich aan de indeling en beschrijving van variëteiten van deze soort. In het 390 pagina’s tellende ‘Wat loopt daar?’ – ‘tot wanhoop van mijn uitgever getikt op een ouderwetse typemachine’ – maakt hij een reis door de tijd waarbij hij met de ogen van de vakman naar de verschillende mensenrassen kijkt.

Op zijn karakteristieke, relativerende toon ontleedt hij ze in al hun gedaanten, verwondert zich om soorten en ondersoorten en gaat in op evolutie en afstamming. Prachtig werk van kunstenaars als Albrecht Dürer, Gerrit Dou en Rembrandt illustreert zijn zoektocht.

Meesterstuk

Midas Dekkers noemt ‘Wat loopt daar?’, waaraan hij tijdens de lockdown begon, zijn meesterstuk. Ofwel het ultieme boek dat een bioloog kan schrijven. ‘En dat wilde ik maken voordat ik de pijp uitga. Ik heb niks onder de leden, even afkloppen, maar houd er wel rekening mee dat het einde nadert. Daarnaast heb ik bewust zolang gewacht vanwege de gevoeligheden rondom dit onderwerp. Die zijn er, ik ben niet achterlijk.’

Over zijn motivatie juist mensenrassen te tackelen: ‘Nadenken over je medemens, elkaar beter leren kennen en begrijpen, is een manier om vrede te stichten. En als je niet precies weet wat een ras is, komen we nooit af van racisme, een van de ergste problemen die over de aarde razen. Waar misverstanden zijn, ontstaan stinkende wonden. Door indelen, de taxonomie, krijg je juist meer overzicht. Zo werkt elke wetenschap. Een scheikundige heeft de 92 elementen van het periodieke systeem, een bioloog begint met het benoemen van alle beestjes.’

Midas Dekkers is niet van het bellen of online allerlei sites en fora uitpluizen om informatie te verzamelen. ‘Ik ben een boekenwurm. Ik heb in mijn eigen kast gekeken en ben allerlei antiquariaten afgegaan.’ Hij kwam tot de ontdekking dat het niet makkelijk was literatuur te vinden. ‘Ik ging naar het Tropeninstituut in Amsterdam en vroeg: waar is de bieb? Die bleek zeven jaar terug te zijn opgedoekt, omdat er geen geld was voor een bibliothecaris.’

Potje van gemaakt

‘Qua racisme hebben we er een potje van gemaakt. De slavernij en de Tweede Wereldoorlog hebben er uiteraard enorm ingehakt. Een van de gevolgen daarvan is dat het vak fysische antropologie, het bestuderen van de mens, deels in diskrediet is geraakt. Alle leerstoelen zijn opgeheven, alle boeken verbrand of onder het tapijt geveegd. Terwijl het van de jaren 20 tot de Tweede Wereldoorlog enorm populair was om mensen in rassen in te delen. Op elk eilandje liepen wel zeven rassen die bemeten, beklopt en beschreven in tabellen werden gestopt. Door stom toeval en dankzij een aardige bibliothecaris heb ik boeken uit de privébieb van de laatste fysisch antropoloog oude stijl in Amsterdam weten te bemachtigen.’

Volgens Midas Dekkers is er helemaal niets mis met het indelen van mensen in rassen. ‘Het wordt pas ingewikkeld als je er een waardeoordeel aan hangt. Stel je bent een vogelaar, dan wil je een bonte specht onderscheiden van een zwarte specht. En een mus van een spreeuw. Maar niemand zegt: die soort is beter dan die soort. Daar gaat het helemaal niet om. Hetzelfde geldt voor de kijk op mensenrassen. Het is interessant om variëteiten en ondersoorten te onderscheiden. Dat de Khoisan in Zuid-Afrika kunnen worden opgesplitst in de Khoi en de San, vroeger beter bekend als de Bosjesmannen en de Hottentotten. Taxonomen als Linnaeus en Blumenbach, die ik bewonder, hebben zulke indelingen nadrukkelijk niet gemaakt om de ene soort mooier of beter te maken dan de andere. Nee, het ging hen puur om opdelen. Het hele dierenrijk is opgedeeld, dus waarom zouden we de mens moeten overslaan?’

Bij de vuilnisbak

Vreest hij niet dat mensen ondanks zijn wetenschappelijke insteek net zo naar zijn boek kijken als destijds werd gedaan naar dat van schedelmeters en andere onderzoekers die in diskrediet zijn geraakt? ‘Ja, natuurlijk ben ik daar bang voor. Maar moet ik uit angst voor ruzie of twistgesprekken er dan maar het zwijgen toe doen? Ik heb mijn uiterste best gedaan mijn bedoelingen helder op te schrijven. Maar goed: de jongere generaties onderzoekers verklaren de genetica en het dna heilig bij het indelen van mensen. Ik zie dna als een sliert letters, maar de mens zelf als het verhaal. Mijn oude vak van taxonoom staat inmiddels zo’n beetje bij de vuilnisbak en alle zoölogische musea zijn opgeheven. Over vijftien jaar is de taxonomie waarschijnlijk helemaal verkruimeld.’

Is dat geen gekke gedachte, dat iets waaraan hij zijn leven heeft gewijd straks compleet is verdwenen? ‘Zo gaan de dingen nou eenmaal en veranderingen zijn goed en fantastisch. Ik ben 75 en moet de taak van oud mens vervullen. Zou ik me anders en jonger gedragen, dan verspil ik energie aan een nutteloze zaak.’

(AD)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234