null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

OnderzoekRolpatronen

‘Het huishouden is door de lockdown weer meer vrouwenwerk’

Door de coronacrisis zijn we conservatiever geworden over de rolverdeling van mannen en vrouwen, ontdekte familiesociologe dr. Katia Begall. Ze is een beetje teleurgesteld. Maar dat is niet het hele verhaal.

Ze hadden voor de coronacrisis weleens woorden over de zorg voor de kinderen en het huishouden. Hij werkte meer dan zij buitenshuis, samen waren ze een echt anderhalfverdienerskoppel. Maar nu ze allebei thuiszitten, is de traditionele rolverdeling opgeschoven: hij steekt veel meer de handen uit de mouwen. Ze hebben de taken eerlijker verdeeld – en minder ruzie over de kinderen, en over de was en de schoonmaak.

Dat was de verwachting toen de uitbraak van het coronavirus veel mensen tot thuiswerken dwong, stelt de familiesociologe Katia Begall, docent aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Het tegendeel blijkt het geval.

De afgelopen halve eeuw zijn de normen voor de verdeling van huishoudelijke taken veranderd. Uit Nederlands onderzoek van vóór de crisis was bekend dat zes op de tien Nederlanders een gelijke verdeling van werk– en zorgtaken tussen mannen en vrouwen willen. ‘Dat zijn hun voorkeuren,’ zegt Begall.

Maar dan de praktijk. Van de meeste koppels verdient de man nog steeds meer dan de vrouw. Dan komen er kinderen en is de keus wie er minder gaat werken, gauw gemaakt: het is een economische keus. Begall: ‘Wie het meeste geld binnenbrengt, blijft meer werken, ook bij koppels die de zorgtaken het liefst gelijk verdelen. Als dat er eenmaal insluipt, dan slijt het in. Dan wordt moeder handiger in thuistaken en gaat vader meer verdienen.’

Het is een taai patroon; in Nederland weten nog geen twee op de tien de wens van gelijke verdeling van de thuistaken waar te maken, weet de familiesociologe. Haar onderzoek zit dicht op haar eigen bestaan, zegt ze. Zij hoort bij de 60 procent die het fiftyfifty-ideaal koestert. Lukt het haar dat te realiseren?

Socioloog dr. Katia Begall, universitair docent aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Beeld Maikel Samuels
Socioloog dr. Katia Begall, universitair docent aan de Radboud Universiteit Nijmegen.Beeld Maikel Samuels

‘We hebben twee kinderen, en het is een luxe om zoveel tijd met elkaar door te brengen, maar ik snakte ernaar weer eens een dag aan het werk te gaan zonder kinderen. Nu kunnen ze weer naar school. Ja, de zorg verdelen we gelijk. Eén van de manieren om een ongelijke verdeling of een ingesleten patroon bij te sturen, is het te bespreken met je partner. Dat is niet altijd even leuk. Het lukt – maar we hebben het er wel regelmatig over.’

Vrouwenwerk

Met het opgelegde thuiswerken kon het gat tussen de progressieve droom en de traditionele daad een beetje gedicht worden, redeneert Begall. Mannen zouden, eenmaal thuis, ontdekken dat de taken die traditioneel vooral vrouwen worden toebedacht, hun prima afgaan. En dat zou dan doorwerken, ook als de maatschappij weer normaal gaat functioneren. Begall: ‘Ik was optimistisch. Van veel koppels hoor je: we zouden het wel anders willen, maar het werk staat het niet toe. De man verdient beter, en dat geld kunnen we niet missen. Tegelijk zeggen vaders dat ze die kinderen zo leuk vinden, er meer tijd mee willen doorbrengen. Dat actieve vaderschap is nu echt een ideaal.’

Alle beletsels uit de pre-coronatijd vielen tijdens de lockdown weg, iedereen werd geacht thuis te werken. Toch bleef de progressieve doorbraak uit. Ja, zegt Begall, vaders zijn thuis wel meer voor de kinderen gaan zorgen. Maar vrouwen nog veel meer, blijkt uit de eerste wetenschappelijke berichten over de tijdsbesteding in coronatijd. ‘De kloof is gegroeid. Het thuisonderwijs werd meer een vrouwen- dan een mannenzaak, net als het huishouden. Het ruziën over werk- en zorgtaken lijkt er alleen maar erger op geworden.’

Dat is de praktische kant van de werkelijkheid. Begall en haar collega Ellen Verbakel onderzochten ook welk effect de lockdown op de genderopvattingen hebben. Ze legden respondenten na de eerste lockdown de vraag voor die ze ook daarvoor al aan hen hadden gesteld: zijn vrouwen geschikter om voor kleine kinderen te zorgen dan mannen?

Traditionelere opvattingen

Begall: ‘We vergeleken koppels waarvan de man tijdens de eerste lockdown, in het voorjaar van 2020, buitenshuis bleef werken met paren waarbij de man in die periode zijn werk vanuit huis deed. Wat blijkt? De opvattingen van mannen en vrouwen zijn gemiddeld traditioneler geworden. Dit gaat vooral op voor mannen die thuiswerkten terwijl hun partner buitenshuis werkte. Het lijkt er dan ook op dat niet alleen het gedrag, maar ook opvattingen over de taakverdeling traditioneler zijn geworden.’

De onderzoekster houdt rekening met twee scenario’s. Nummer één: de mannen hebben het geprobeerd maar vonden het zorgen voor kinderen en huishouden maar niks. Nummer twee: ze hebben het nauwelijks geprobeerd, stuurden de kinderen naar de noodopvang en weten nu helemaal zeker dat het vrouwenwerk was.

De uitkomsten vallen Begall wel een beetje tegen – vooral omdat de opvattingen over de hele linie wat richting de ouderwetse rolverdelingen zijn opgeschoven, decennia emancipatiestrijd ten spijt.

Micro-mechanismen

Grijpen mensen bij wijze van houvast tijdens een crisis niet altijd terug op oude waarden? Begall: ‘Dat dacht ik eerst ook. Maar het klopt niet. We hebben namelijk ook gekeken of ze over andere thema’s behoudender zijn gaan denken. We meten standaard antimoslimattitudes, als een graadmeter van tolerantie. En daar zie je dat we juist verdraagzamer zijn geworden. Ook die thuiswerkende mannen.’

Doorgaans houdt Begall (‘ik ben een echte datasocioloog’) zich met getallen bezig, maar nu zou ze het liefst bij mensen binnenstappen om te zien hoe ze de lockdown hebben ervaren. ‘Wat zijn de micromechanismen, wat gebeurt er nou precies bij jullie thuis in het huishouden? Praten jullie erover met elkaar? Bepaalt de partner die de macht heeft – meer inkomen – hoe het eraan toegaat? Misschien gaan we het dan wat beter begrijpen. Zeker is dat het ‘genderparadijs’ nog niet is aangebroken.’

(Trouw)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234