'Het inzetten van lokmokkels gaat me een stap te ver.' Verboden te verbieden: 5 partijbonzen over betutteling

Bent u, net zoals Gwendolyn Rutten, de drang om mensen te betuttelen ook zo beu? Of vindt u het net heel betuttelend om de overheid te verbieden het gedrag van burgers bij te sturen? We namen de proef op de som en legden vijf Vlaamse partijvoorzitters en -ondervoorzitters tien maatregelen voor die hoog scoren op de schaal van betutteling.

'Seksisme kan niet, maar daarom hoeven we iemand die een foute mop vertelt nog niet te beboeten'


1. Wie rookt in de wagen in aanwezigheid van een minderjarige betaalt in Engeland 50 pond boete.

Gwendolyn Rutten (voorzitter Open VLD) «Wij hebben in België een soortgelijk wetsvoorstel ingediend: roken in de wagen mag, maar niet in het bijzijn van kinderen.»

John Crombez (voorzitter SP.A) «Wij zijn dezelfde mening toegedaan. Alle studies tonen aan dat passief roken in een kleine ruimte heel schadelijk is voor kinderen.»

Meyrem Almaci (voorzitter Groen) «De overheid moet voortdurend een evenwicht zoeken tussen de vrijheid van het individu en het algemeen belang. Door te sensibiliseren leert ze de burger dat persoonlijke keuzes een effect kunnen hebben op onze gezondheid. Kinderen hebben die keuze nog niet. In dat geval moeten we dus durven te verbieden.»

Wouter Beke (voorzitter CD&V) «Ook wij zijn voor.»

HUMO Eensgezindheid alom. Alleen de N-VA houdt dat wetsvoorstel tegen.

Sander Loones (ondervoorzitter N-VA) «Iedereen weet dat roken ongezond is. Wie toch een sigaret opsteekt met kinderen in de auto, heeft een ernstig pedagogisch probleem. Wij geloven meer in het ontwikkelen van het gezond verstand van de Vlaming dan in het aanpraten van een schuldgevoel. Bovendien: hoe kun je zoiets controleren?»

Rutten «Men controleert toch ook het bellen achter het stuur of het dragen van een gordel?»

Loones «Je kunt altijd een stap verder gaan. Verbieden we binnenkort dan ook roken in de huiskamer?»


2. Zestien Nederlandse gemeenten, voornamelijk gesitueerd in de Veluwe en Gelderland, hanteren een vloekverbod. In de wet klinkt het zo: ‘Het is verboden in het openbaar ruwe of onzedelijke taal te bezigen.’

Loones (lacht)

Rutten «Te zot om los te lopen.»

Crombez «Te absurd voor woorden. Zulke problemen kan men ook op een creatieve manier oplossen. Mijn 9-jarige dochter leert op school vloeken met ‘chips’ in plaats van ‘shit’.»

Beke «Ofwel versterken we het fundamentele principe van de vrije meningsuiting via responsabiliserings- en sensibiliseringscampagnes, ofwel gaan we verbieden. Ik kies liever voor het eerste.»

Almaci «De wet beschermt ons nu al tegen rechtstreekse beledigingen en bedreigingen. Wie beslist dan welk woord een vloek is? Is grove humor dan nog toegestaan? Ergernis over het taalgebruik van een ander is echt geen reden voor een verbod.»


3. In Amsterdam wil men een ‘sisverbod’ invoeren. De gemeenteraad wil er de strijd aanbinden met aanstootgevende taal en straatintimidatie, onder meer door het inzetten van zogenaamde ‘lokmokkels’ en undercoveragenten.

Rutten «En gaan ze dan ook bij elke bouwwerf een politieagent neerzetten om te controleren of ze daar vrouwen nafluiten? En wanneer is een compliment intimiderend? Het komt altijd op hetzelfde neer: wegens een probleem met een klein percentage van de bevolking vaardigt men wetten uit die de andere 90 procent ambeteert.»

Crombez «Straatintimidatie is onderdeel van een breder maatschappelijk probleem en dat heet seksisme. Wetten zijn geen oplossing. We moeten mannen wijzen op de gevolgen van hun gedrag en de positie van vrouwen versterken.»

Almaci «Vandaag krijgt een vrouw amper gehoor als ze een klacht indient. Laten we eerst dat probleem oplossen, voor we zaken gaan verbieden.»

Beke «Het is altijd een en-en-verhaal. Reglementering dient om gedragsverandering teweeg te brengen, maar ze moet wel toegepast worden. Het inzetten van undercoveragenten en lokmokkels gaat me dan weer een stap te ver.»

Rutten «Ik vind die undercoveragenten wel kunnen, als onderdeel van een doelgerichte aanpak.»

Almaci «We moeten bewustwording creëren: omstanders moeten nafluiters duidelijk maken dat ze een grens overschrijden.»

Loones «De vraag is inderdaad: moeten we nafluiten op straat verbieden of moeten we de burgerzin aanwakkeren? Ook wij gaan voor het tweede.»

HUMO Gelooft u écht dat omstanders na een infocampagne plots tussenbeide zullen komen als een meisje door straatschoffies wordt toegesist en lastiggevallen?

Loones «Ik heb jaren in Brussel gewoond en heb de mentaliteit er na de spraakmakende documentaire ‘Femme de la rue’ wel degelijk zien wijzigen. Dat bewijst dat infocampagnes en documentaires een grotere impact kunnen hebben dan wetgevende verbodsdrang. In de vorige regering wilde Joëlle Milquet alles bestraffen wat een hint van seksisme bevatte. Voor alle duidelijkheid: seksisme kan niet, maar daarom hoeven we iemand die een foute mop vertelt nog niet te beboeten.»

Rutten «U hoeft mij niet te overtuigen van het feit dat er een gedragsprobleem is, maar je kunt toch niet mensen gaan verbieden iets te zeggen? En als die regel bestaat, wat dan? Dat is vaak de grote misvatting: men denkt dat een probleem is opgelost, omdat er een regel is opgesteld.»


4. Op aangeven van minister van Onderwijs Hilde Crevits zal het secundair onderwijs tegen 2020 vrij zijn van snoep- en frisdrankautomaten. In het basisonderwijs is dat nu al het geval.

Rutten «De doelstelling is prima, maar scholen waren daar al lang uit zichzelf mee bezig.»

Almaci «Als wetenschappelijk onderzoek aantoont dat diabetes en obesitas in opmars zijn, dan moeten we optreden. Een school is dé plaats bij uitstek waar men gezond eten moet stimuleren.»

'De grote voedingsconcerns pompen veel geld in onze scholen, niet omdat ze de dorst van onze kinderen willen lessen, maar omdat ze hun gedrag willen beïnvloeden'

Loones «Men communiceerde dit voorstel tijdens het CD&V-congres, waar men tegelijk pleitte voor stemrecht vanaf 16 jaar. Die partij wil dus dat jongeren kunnen kiezen voor wie ze stemmen, maar ze vertrouwt ze niet met de keuze van hun drankje op de speelplaats.»

Beke «Deze wet is goed voor de gezondheid én ze maakt gezondheidsthema’s bespreekbaar. Onze maatschappij wordt de laatste jaren geconfronteerd met enorme obesitas- en diabetesproblemen. Die zijn sterk afhankelijk van onze drank- en voedingsgewoonten.»

Loones «Daar ben ik het absoluut mee eens. Alleen is een verbod hier niet het beste medicijn. Wat je jongeren verbiedt, maak je alleen maar aanlokkelijker.»

Almaci «We moeten er geen doekjes om winden: als school kun je geen sensibiliseringscampagnes voeren als er op de speelplaats snoepautomaten staan. Maar de aanwezigheid ervan is een neveneffect van de onderfinanciering van onze scholen. De scholen zijn er geen voorstander van, maar ze hebben ze wel nodig als bron van inkomsten.»

Crombez «Ik pleit al lang voor dat verbod. De grote voedingsconcerns en multinationals pompen veel geld in onze scholen, niet omdat ze de dorst van onze kinderen willen lessen, maar omdat ze hun gedrag willen beïnvloeden. Uit suikerverslaafden halen ze op termijn meer winst.»

HUMO De katholieke onderwijskoepel en de Vlaamse Onderwijsraad vinden de maatregel onzin: ze zorgt voor meer regels, niet voor een gedragsverandering.

Rutten «Dat is nu exact wat ik bedoel. Een nieuwe regel betekent: nieuwe formulieren. En dan zijn er inspecteurs nodig om die regel te controleren. Ik ken veel scholen die kinderen aanleren kraantjes-water te drinken. Ik geloof meer in zulke initiatieven dan in een zoveelste verbod.»

Crombez «Ik vind dat een rare redenering. Kinderen zitten een hele week op school, precies om dat gedrag aan te leren. Naast algemene kennis moeten we ze ook een gezonde levensstijl bijbrengen.»

Beke «Als 15-jarige lanceerde ik vanuit het leerlingenparlement een soortgelijk voorstel. Mijn school verkocht ’s middags cola, chips en wafels. Wij plaatsten daar een gamma aan gezonde producten tegenover. De zusters van het economaat riepen me op het appel omdat mijn voorstel de kas van de school droog dreigde te leggen. Dat stimuleerde me nog meer om mijn zaak verder te zetten. Ik heb mijn medeleerlingen toch maar mooi lychees leren eten (lacht).»


5. Vlaams minister van Leefmilieu Joke Schauvliege heeft de voorbije jaren herhaaldelijk en tevergeefs geprobeerd om het gebruik van houtkachels op mistige, windstille dagen te verbieden. Mocht ze haar zin krijgen, trekken er dan houtkachelcontroleurs door onze straten, op zoek naar rokende schoorstenen?

Beke «Nu maakt u er een karikatuur van. Het gaat ons vooral om het creëren van bewustwording. Veel mensen staan er niet bij stil dat houtkachels een grote vervuiler zijn.»

'In Antwerpen meren containerschepen aan die meer vervuilen dan alle Antwerpse open haarden samen'

Loones «Het debat op zich is niet fout. Het leert de burger dat bepaald gedrag bepaalde gevolgen heeft. Maar ik begrijp niet waarom we mensen moeten verbieden om op kerstavond een blok hout op het vuur te gooien.»

Rutten «Dat voorstel schoot mij echt in het verkeerde keelgat. Ons leefmilieu kampt effectief met enorme problemen en die willen we ook aanpakken. Maar dan moeten we eerst achter de grote vervuilers aan. In Antwerpen meren containerschepen aan die bij wijze van spreken meer vervuilen dan alle Antwerpse open haarden samen.»

Crombez «Sommige gezinnen kunnen het zich niet eens veroorloven om dat soort van verwarming te missen. We hebben ooit de reglementering op schoorstenen aangepast om de impact ervan op het milieu te verkleinen. Verder hoeven we op dit moment niet te gaan.»

Almaci «De overheid moet eerst zélf het goede voorbeeld geven. Het is hypocriet van bepaalde machtspartijen om zich in de huiskamer op te dringen, terwijl ze in Antwerpen met de Oosterweelverbinding een open riool willen aanleggen.»


6. In Frankrijk zijn automobilisten verplicht een herbruikbare alcoholtest beschikbaar te hebben in de auto. Zo weten ze nog voor ze hun auto starten of ze strafbaar zijn.

Almaci «Dat lijkt me een geschikte manier om het alcoholprobleem in het verkeer aan de kaak te stellen. Wie merkt dat hij toch een glaasje te veel opheeft, kan alsnog een taxi bellen.»

Beke «Het zijn niet de mensen die één of twee pinten drinken die de grote verkeersongevallen veroorzaken. De overheid moet vooral inzetten op meer alcoholcontroles.»

Crombez «Eerst vond ik die Franse maatregel overdreven, maar men is er op korte tijd wel in geslaagd het aantal ongevallen naar beneden te halen. Ik ben bijzonder intolerant tegenover alcohol in het verkeer. Als die maatregel effect heeft, dan wil ik ze verdedigen.»

Loones «Dat doet me denken aan de nieuwe aftellende verkeerslichten in Brussel. Wie nog twee seconden groen heeft, zal het gaspedaal indrukken. Wie een alcoholtester in de wagen heeft, kan zich zekerder van zijn stuk voelen en nog een extra glas bestellen.»

Rutten «Ik laat me niet leiden door mensen die plots beweren dat alcohol het grote vergif is. Men moet niet schermen met de wetenschap, want er zijn voldoende studies die de heilzame effecten van een glaasje wijn aantonen. Wij willen overmatig alcoholgebruik beteugelen, niet de meerderheid van de mensen aanpakken die wél op een verantwoorde manier met alcohol omgaat. Drugs zijn in ons land ook verboden. Betekent dat dan dat er geen drugsprobleem is?»


7. De Europese Commissie tikte België op de vingers omdat onze wet op fysieke straffen voor minderjarigen onduidelijk en laks is. Thuis en in de kinderopvang is de pedagogische tik nog steeds toegestaan.

Almaci «Dat wist ik niet eens. Ik dacht dat de pedagogische tik in België overal verboden was.»

Rutten «Ik ook. Sowieso staat de fysieke integriteit van het kind boven alles. Alleen is het onmogelijk om te controleren of het daadwerkelijk in de huiskamer wordt toegepast.»

Almaci «Een pedagogische tik in de crèche kan absoluut niet. Opvoeden is niet makkelijk, maar dan nog: kinderen mogen geen fysieke schade ondervinden. Als onze wet onduidelijk is, dan moeten we ze verduidelijken.»

Loones «Uw vraagstelling lijkt te impliceren dat als het niet verboden is, het wordt aangemoedigd. Het tegendeel is waar. Ik ben zelf vader van jonge kinderen. Ik ken niemand in mijn omgeving die in zijn opvoeding ook maar enige vorm van geweld gebruikt.»

Beke «Mijn grootmoeder zei vroeger: ‘Het kwade sla je niet uit een kind, je slaat het erin.’ Als vader van drie kinderen denk ik ook vaak na over de vraag hoe we thuis conflicten moeten oplossen: via bestraffing of stimulering? Ik ben voorstander van ondersteunende maatregelen, niet van bestraffende.»

Crombez «Ik ben een enorme voorvechter van de kinder- en jeugdbescherming, maar ik vind niet dat we de wetgeving rond de pedagogische tik moeten verstrengen. First things first. We boeken nauwelijks resultaten op vlak van intrafamiliaal geweld. Laten we dat eerst oplossen.»

Loones «Samenlevingen en generaties veranderen en komen vanzelf tot inzichten. Oorvegen waren ooit gepast, maar nu niet meer. We moeten ouders geen schuldgevoel aanpraten omdat ze een kleine vingertik uitdelen. Ik had hetzelfde gevoel bij de zwartepietendiscussie. Onlangs zag ik Sinterklaas in een zaaltje in de buurt. Het viel me op dat ik het niet meer normaal vond dat de pieten zwart waren. Dat idee is me aangepraat en dat wil ik niet.»


8. In Engeland schuift men rokers of mensen met overgewicht lager op de wachtlijst bij routineoperaties als cosmetische ingrepen of zelfs het inplanten van een pacemaker. Bij dringende ingrepen krijgen ze wel een ‘normale’ behandeling.

Loones «We gaan toch geen mensen ter dood veroordelen omdat ze ongezond hebben geleefd? De medische impact van een ingreep verbetert logischerwijze als de patiënt zijn levensstijl verbetert, maar daarom hoeven we mensen met obesitas nog niet uit te sluiten van medische hulp.»

'Gaan we ook te dikke mensen op affiches verbieden?'

Beke «Sommige therapieën en behandelingen mogen wél een verplichting inhouden. Wie dan niet stopt met roken of drinken, valt terug op zijn eigen verantwoordelijkheid. Wie niet horen wil, moet voelen.»

Rutten «Dat is nu echt een thema waar politici de handen van af moeten houden. De situatie is veel te complex om in wetten te gieten. Een ziekte hoeft niet altijd het gevolg te zijn van schadelijk gedrag. Tegelijk is het nogal evident dat een patiënt na een longtransplantatie stopt met roken.»

Almaci «Wij zijn absoluut tegen, wegens het simpele feit dat bepaalde ziektes gewoon meer voorkomen bij armere bevolkingsgroepen. Snacks en junkfood zijn nu eenmaal goedkoper dan gezonde voeding. Op ethisch vlak kun je het niet maken om levensstijl aan terugbetaling te koppelen.»

Crombez «Ik geloof in collectieve solidariteit. Mensen die te ongezond hebben geleefd, mogen we niet zomaar uitsluiten. Waar trekken we anders de grens?»

Rutten «Precies. Skiën is een plezierige maar gevaarlijke sport. Weigeren we dan ook een gebroken been terug te betalen? We hebben trouwens al een systeem dat zulke zaken regelt en dat heet een verzekering: wie meer risico’s neemt, betaalt een hogere premie.»


9. Als het van Vlaams minister van Welzijn Jo Vandeurzen afhangt, dan maken we van donderdag Date-dag. Het zou koppels aanmoedigen om meer aandacht aan elkaar te besteden.

Crombez «Qua betutteling kan dat voorstel wel tellen. Als hij naar aandacht zocht, dan is hij daar zeker in geslaagd.»

Rutten «Ik heb het moeilijk met het idee dat politici belastinggeld besteden aan een campagne die mensen aanspoort om op donderdag te daten.»

Almaci «Het is vooral een goedbedoeld voorstel van een minister van Welzijn die de burn-outs, de relatieproblemen en de eenzaamheid wil aanpakken. Ik ben niet meteen gecharmeerd door het voorstel, maar ik apprecieer wel de achterliggende gedachte.»

Beke «Ik steun alle initiatieven die de samenhorigheid kunnen versterken. Zo ben ik ook voorstander van een televisieloze dag. Die maatregel zou in vele huiskamers welkom zijn.»

Loones «Mijn vrouw en ik puzzelen allebei met een drukke agenda. Zijn aankondiging heeft bij ons in elk geval een goed gesprek op gang gebracht. Al kwamen we wel meteen tot de conclusie dat we Jo Vandeurzen niet nodig hadden om onze afspraakjes te regelen (lacht).»


10. De Londense burgemeester Sadiq Khan verbiedt reclameaffiches met onrealistische vrouwenlichamen in de metro om aanstoot te vermijden.

Beke «We koesteren ons recht op vrije meningsuiting, maar dat wil niet zeggen dat elke mening waardevol is. Bovendien hebben consumenten intussen de macht om het gedrag van merken en multinationals bij te sturen.»

Crombez «Heel wat magazines doen nu al moeite om niet-gefotoshopte modellen te tonen. Een verbod haalt niets uit, want kapitalistische ondernemingen hebben toch altijd de neiging om die te omzeilen. De inspanningen van iemand als Alicia Keys, die weigert om nog langer make-up in het openbaar te dragen, vind ik veel waardevoller. We moeten een tegenmacht vormen met rolmodellen en voorbeeldgedrag.»

Almaci «Veel jongeren kampen met een heel ongezond en onrealistisch zelfbeeld. Zo’n verbod heeft een impact op jonge, kwetsbare meisjes en kan dus zeker nuttig zijn.»

Rutten «Meisjes die alleen maar zulke affiches zien, gaan geloven dat graatmager de norm is. Maar wat ga je dan doen als die meisjes dezelfde advertenties zien op hun smartphone, terwijl ze op de metro wachten? Ook dat verbod haalt dus niets uit.»

Loones «En daarna verbieden ze ook te dikke mensen op affiches. Verboden zoals deze leiden ons altijd naar een straatje zonder eind. Burgerschap aanmoedigen, dát moeten we doen.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234