Het jaar van de koppensnellers: schrijvers Rachida Lamrabet, Fikry El Azzouzi & Asis Aynan over IS

2014 was het jaar van de koppensnellers. De terroristische engerds van IS verveelvoudigden hun slagkracht, bezetten als voorschot op het kalifaat een gebied groter dan de lage landen, plaatsten zichzelf middels onthoofdingsvideo’s internationaal op de agenda, lokten jongeren uit de hele wereld naar het slagveld hunner keuze, en creëerden wereldwijd angst voor moslims. Een analyse van schrijvers Rachida Lamrabet, Fikry El Azzouzi en Asis Aynan.

HUMO Hebben jullie de onthoofdingsvideo’s gezien?

'Theo Francken is een waardige opvolger voor Maggie De Block, die de populairste politicus werd dankzij haar harde maatregelen tegen migranten en asielzoekers'

Asis Aynan «Nee. Ik had daar geen enkele behoefte aan.»

Rachida Lamrabet (schudt het hoofd) «Naar die sensationele gruwel kijken maakt je onvermijdelijk tot een perverse voyeur – alsof je kickt op ik wil-niet-weten-wat-precies.»

Fikry El Azzouzi «Ik heb dus wél gekeken. En het ís natuurlijk gruwelijk en erg. Maar als ik de krant opensla, zie ik kinderen doodgeschoten worden en woonwijken door drones gebombardeerd worden. Dat vind ik veel erger.

»Ik vond die video vooral surreëel. Het mes leek me bijvoorbeeld heel klein. Die man is ook niet aan het roepen of zo, ik veronderstel dat hij murw geslagen is en niet weet wat er te gebeuren staat. Na enkele snelle zaagbewegingen zie je dat hoofd dan algauw op de borst vallen.

»Uiteindelijk snap ik de IS-propaganda ook niet. Willen ze puur op angst teren? IS moet toch op één of andere manier zieltjes winnen? Dat doe je niet door massaal te onthoofden – vóór IS zich op de kaart zette met de onthoofding van een westerling, hadden al talloze moslims hetzelfde lot ondergaan. Volgens mij is het een kwestie van tijd voor het allemaal in elkaar stuikt, zeker nu ze langs alle kanten worden aangevallen. Je kunt de mensen niet blijven onderdrukken als je een kalifaat wil installeren.»

Lamrabet «Ik weet niet of ze echt wel geloven in dat kalifaat, van India tot Spanje. ’t Is in de eerste plaats een fascistische en terroristische sekte.»

El Azzouzi «Ik denk dat ze echt geloven in de dag des oordeels. Ze achten het einde der tijden nabij, IS-leider Abu Bakr al-Baghdadi lijdt volgens mij aan een soort Jezus-complex: hij denkt dat hij de uitverkorene is. Wat behalve gestoord ook vrij zondig is: een islamiet mag zich niet beter voelen dan een ander (lachje).

»In die zin strookten de sobere videoboodschappen van Osama bin Laden indertijd beter. Die van IS zijn opvallend mooi in beeld gebracht – superprofessiononeel, hip en Hollywoodachtig.»

Lamrabet «Dat is geen toeval: veel van die jongens beleven daar hun Hollywoodfantasie. Die wanen zich Rambo terwijl ze met wapens lopen te zwaaien.»

Aynan «Die vorm van jihadisme is helemaal niet nieuw. Ik zou weleens willen weten hoevelen in de jaren 90 naar Bosnië zijn gegaan. Toen bezochten de islamitische broeders uit ex-Joegoslavië letterlijk iedere Nederlandse moskee, waar ze ons verblijdden met videobanden over de islamitische strijders in Bosnië. Aan het eind werd je opgeroepen om ook te komen.

»Ik ben zelf bijna een keer uitgezonden naar Pakistan. Wij werden op de Koranschool gescout door de islamitische broeders, net als bij een voetbalclub. Na zo’n sessie spraken ze mijn vader aan en strooiden ze met complimenten over hoe goed ik de heilige teksten kon onthouden en citeren: ‘Die zoon van jou zou een goede islamitische broeder kunnen worden. We hebben plannen met ’m: we sturen ’m niet naar Fez of Caïro, maar naar Pakistan. Daar kan hij uitgroeien tot een geleerde.’ In die tijd – ’t waren de jaren van de opkomst van Bin Laden – was Pakistan de inzet van een soort van heilige oorlog, die vooral in Afghanistan uitgevochten werd. Mijn vader vertelde aan de eettafel over de ontmoeting met de islamitische broeders en vroeg of dat me wat leek. Maar ik heb nooit echt geloofd, ik had een soort afspraak met mijn ouders: ik zat twee keer twee uur per week op die Koranschool om hen blij te maken en in ruil behandelden zij me met respect. Dus toen mijn vader die vraag van de broeders serieus nam, voelde ik me door hem verraden. Als die plannen voor Pakistan concreter waren geworden, was ik van huis weggelopen. Dat had ik met mezelf afgesproken.»

HUMO Begrijpen jullie dat 16-jarigen vallen voor de avontuurlijke praatjes van de Syriëwervers?

Lamrabet «Ik denk niet dat het bij mij ooit gewerkt zou hebben, ik ben altijd heel pragmatisch geweest. En pacifistisch: ik zou nooit naar een oorlog trekken. ’t Is ook karakterieel: toen ik geconfronteerd werd met uitsluiting en discriminatie – ik heb mijn deel echt wel gehad – was ik er erg van overtuigd dat me onrecht aangedaan werd, dat het allemaal anders moest en dat ik hier en nu moest knokken om het te veranderen.

»Misschien zou mijn broer gevoeliger geweest zijn voor de praatjes van zo’n werver, omdat jongens met een Marokkaanse achtergrond als onderdrukkers, bruten en criminelen gezien worden en driester geconfronteerd worden met afwijzing en racisme. Meisjes krijgen nog het voordeel van de twijfel.»

El Azzouzi «Dat herken ik, al ben ik wellicht ook gewoon veel romantischer (lacht). In elk geval zou ik op mijn 16de vast wél vatbaar geweest zijn voor de verkoopspraatjes van de IS-wervers. Ik was naïef, dacht niet verder na, was op zoek naar avontuur. Hun boodschap zou bij mij perfect hebben kunnen werken, al zou ik in Syrië wellicht kok of zo geweest zijn, want ik ben te onhandig om een geweer aan toe te vertrouwen (lacht)

Aynan «Je vergist je, net als collega-schrijver Abdelkader Benali. Die zei na de moord op Theo van Gogh iets soortgelijks: ‘Ik had ook Mohammed B. kunnen zijn, als dit en dat met me was gebeurd.’ Maar dat is een drogreden, want met dat ‘als dit en dat’ kun je net zo goed beargumenteren dat je hoogleraar had kunnen zijn.

»Ik neem je dat argument intellectueel kwalijk, omdat er een bepaalde goedkeuring in doorklinkt. Het grote geschenk van de migratie van onze ouders is dat wij weer voor onszelf mogen nadenken. Dat mocht in Marokko namelijk niet, noch van de koning noch van de imam. Dat mag nu weer wel, en dan mag het resultaat niet zijn: wanneer iemand naar Syrië vertrekt, zeggen dat jij het ook had kunnen zijn. Je bent het namelijk níét, daar gaat het juist om. En dus moet je het omdraaien en vertellen waarom het niet had mogen gebeuren dat iemand wél vertrokken is.»

El Azzouzi «De misleiding van die jongeren is nu eenmaal een feit. De oudere diehards weten perfect wat zich daar afspeelt, maar de meeste Syriëstrijders zijn onder de 20 en weten van niks. Die naïviteit valt echt niet te onderschatten. Ze spreken amper Arabisch, beseffen niet dat ze gaan sneuvelen, weten absoluut niet waar de islam voor staat.»

Lamrabet «Ze kennen enkel de Google-imams, die een heel perfide versie van de islam prediken: zonder nuance, gezond verstand of menselijkheid, en dus heel zwart-wit, heel simpel, heel gevaarlijk.»

El Azzouzi «Wist je dat er naast die Google-imams tegenwoordig ook playboy-imams zijn? Charismatische imams die het goed kunnen uitleggen. Heel gelovig, hoor, maar intussen met een geïnteresseerd oog de meisjes volgend. Het draait meer om hun ego dan om de boodschap (lacht).»

Lamrabet «Jongeren die, om welke reden ook, labiel zijn, zijn een makkelijke prooi voor sektarische leiders. Een klein duwtje volstaat om die jongens mee te krijgen. Ze maken een zekere identiteitscrisis door, voelen geen erkenning voor wat hun ouders gedaan hebben, worden geconfronteerd met een samenleving die erg afwijzend staat tegenover alles waar zij in geloven. Die uitzichtloosheid maakt hen vatbaar voor radicalisering. Want ze staan natuurlijk bol van de ambities: hoe onrealistischer, hoe haalbaarder in hun hoofd. Daarom vallen ze ook voor dat idee van het kalifaat, het utopische land dat ze mee tot stand kunnen helpen brengen.»

El Azzouzi «Daar zullen ze eindelijk iemand zijn. Ik heb het van dichtbij zien gebeuren, bij jongens met een zeker minderwaardigheidscomplex en met het gevoel dat ze iets te bewijzen hebben.»

Aynan «Ik beschrijf een soortgelijke zelfhaat in ‘Gebed zonder eind’, maar ik ontkracht ze ook meteen. Ik begin in dat stukje als een Fikry: ik haat mezelf, om die en die reden. Maar iedereen voelt in dit leven een zekere haat voor zichzelf: iedereen voelt tegelijk de oneindigheid van de geschiedenis én de eindigheid van het leven. Het is ook nogal wat om geboren te worden en vervolgens door te krijgen dat je leven eindig is. Dat zorgt bij iedereen voor problemen, tot aan de dood. Maar ik ben erachter gekomen dat ik mijn zielenroerselen niet moet etniseren, zoals ik deed. Dat moet maar eens van tafel.»

El Azzouzi «Je benadering is te rationeel, je onderschat de emotionele component van de zaak. Langs alle kanten, trouwens: zo heeft België zich halsoverkop in een oorlog gestort, zonder een debat die naam waardig – óók een zuivere opstoot van emotie. Men zag James Foley in een oranje overall sterven, en men schoof alle rationaliteit terzijde: er werden F-16’s naar Irak gestuurd om te bombarderen. Zonder één seconde na te denken over de mogelijke gevolgen. IS zit immers vooral in drukbevolkte steden, zodat duidelijk is wie de belangrijkste slachtoffers zullen zijn.»

HUMO Hoe krijgen we IS dan klein?

Aynan «We krijgen IS helemaal niet klein, dat moeten de mensen daar zelf doen. Om in de toekomst te kijken, hoeven we alleen maar naar het verleden te kijken: we hebben Saddam Hoessein weggekregen en het is allemaal alleen maar erger geworden.

»Die streek komt maar niet los van bloed, verderf en oorlog. Dat is treurig genoeg en verschrikkelijk voor de mensen daar, maar zij moeten het oplossen. Met Palestina is het net zo. Ik vind dat al die bemoeials in de lage landen met hun tengels van dat conflict moeten blijven; wij hebben daar niks mee te maken. We kunnen ons erover uitspreken, misschien morele steun verlenen, maar het is zoals bij een getrouwd stel dat je op straat ruzie ziet maken: het allerstomste wat je kunt doen, is je bemoeien of tussenbeide komen, ze moeten er zelf uitkomen.»

HUMO We hebben het hier wel over een gearrangeerd huwelijk.

Aynan «Mijn vader en moeder zijn ook aan elkaar uitgehuwelijkt en zij hadden geen slecht huwelijk. Ik ken heel veel gearrangeerde huwelijken waar genegenheid en liefde is ontstaan.»

Lamrabet «Dat is me te makkelijk: de hel die Gaza vandaag is, is een direct gevolg van beslissingen van westerse landen aan het begin van de 20ste eeuw. Zolang de grote mogendheden, de Verenigde Staten op kop, hun politiek ten aanzien van dat conflict niet herzien, zal dat blijven etteren. Cruciaal is de onwil om de rechten van de Palestijnen te erkennen. Dat volk is simpelweg platgewalst, verdreven: wereldwijd zijn er zes, zeven miljoen Palestijnse vluchtelingen. Dan is het wel héél kort door de bocht om alles in de schoenen te schuiven van extremisten die zich door een zieke islam zouden laten leiden.»

El Azzouzi «Hamas is eerder een verzetsbeweging dan een religieuze beweging. Hoe zou je zelf zijn als Vlaanderen bezet zou worden door Frankrijk? Dan ga je toch ook in het verzet? En wat als de helft van je familie afgemaakt is? Dan ben je toch zo woest dat een aanslag een gepaste reactie lijkt?»

Aynan «Stel dat het daar opgelost raakt, dan is er de week nadien wel weer elders een conflict. ’t Is simpelweg de aard van het beestje: de mens zoekt ruzie.»


Bange blanke man

HUMO Een vrolijke quote van Hafid Bouazza: ‘Als de Arabische wereld een vrouw is, dan draagt zij een dood kind in haar baarmoeder: de islam.’

Aynan «De islam wordt geregeld als een argument gebruikt om huis te houden, maar uiteindelijk is de mens zelf verantwoordelijk. Als ik Hafid bezig hoor, denk ik weleens: lees eens een ander boek, man. ‘De laatste zomer van de rede’ van Tahar Djaout, bijvoorbeeld. Een boekhandelaar krijgt islamitische broeders over de vloer die ’m komen zeggen dat er maar één boek is, de Koran, en dat hij dus zijn winkel moet sluiten. Waarop die man probeert uit te leggen dat hij in alle boeken van de wereld gelooft – hij is namelijk een lezer. Dus als Hafid weer eens met de islam aankomt – hij stopt er echt heel veel tijd in – denk ik: lees eens een ander boek. Ik wil mijn leven niet laten dwingen door één boek, één ideologie of wat dan ook. Ik wil van de hele wereld kunnen houden.»

Lamrabet «Ik geloof helemaal niet dat geweld in de aard van de islam zit. Dat is wellicht de verschrikkelijkste erfenis van Al-Qaeda en IS: dat er bloed kleeft aan de islam. Die sektes berokkenen de moslims over de hele wereld kwaad. Dat besef je al als je Bart De Wever hoort verkondigen dat moslims zich moeten distantiëren van IS. Dat is toch onterecht? Ik voel me in elk geval niet geroepen om dat te doen. Want wie dat van me eist, gaat ervan uit dat ik de gruwel goedkeur tot ik het tegendeel bewijs. Dat is de gevaarlijke kracht van hardnekkige vooroordelen.»

Aynan «Nou, ik vond het bijvoorbeeld zeer wijs dat zo’n paus zich excuseert voor de wandaden binnen zijn kerk. Ik zeg niet dat elke moslim zich moet distantiëren, dat zou natuurlijk heel raar zijn. Maar ik zou het wel goed vinden als bepaalde moslimleiders even ter verduidelijking zouden zeggen dat zij níét achter IS staan. Daar is niks vervelends aan, toch? Dat wil niet meteen zeggen dat de samenleving je verantwoordelijk houdt. De samenleving vraagt terecht om uitleg: mensen zijn bang en worden door de IS-propagandamachine nog banger gemaakt.»

El Azzouzi «De samenleving is nog nooit zo veilig geweest als vandaag, maar toch leven we in angst. Dat is de trigger voor alles: bang voor de Marokkaan, bang voor de homo, bang voor het onbekende… Dat is volgens mij dé ziekte van deze samenleving. En die angst wordt nog gevoed door bijvoorbeeld zo’n Nemmouche, die in mei vier mensen doodschoot in het Joods Museum in Brussel.»

Lamrabet «Toen ik het nieuws van die aanslag vernam, hoopte ik vooral dat de dader géén moslim was. Ik vreesde de politieke recuperatie en het compromitteren van een hele gemeenschap, die zeker in dit land al met terrorisme geassocieerd wordt. Ik wist meteen: daar gaan we de rekening voor mogen betalen.»

Aynan «Wij hebben dat in Nederland in extreme mate meegemaakt na de moord op Theo van Gogh: angst bekroop iedereen die niet melkwit was. Een bevriende schrijver had drie weken lang zijn koffer op de gang staan, klaar voor de vlucht. Angst kan verlammen, zoals bij een konijn dat in autokoplampen kijkt. Maar het kan ook een katalysator zijn, wat bij mij het geval was: ik denk dat ik sowieso schrijver geworden zou zijn, maar door die moord ben ik me in publieke debatten gaan mengen. Dat was een kantelpunt: ik ben vertrokken bij mijn ouders. Sindsdien ben ik mijn eigen god, richt ik mijn eigen leven in, vind ik mijn afkomst niet meer problematisch.»

HUMO Het intellect en het karakter om die stap te zetten, mag je niet van iedereen verwachten.

Aynan «Zeker. En om die anderen moeten we geven. We moeten aan ze denken, over ze praten.»

El Azzouzi «En dát is nu net het probleem met onze nieuwe regeringen. Het wordt een ramp.»

Lamrabet «’t Is bij momenten onwezenlijk: we worden murw geslagen met een reeks verbijsterende beslissingen, elke paar dagen is er wel wat. Neem nu die taks waarmee in Antwerpen nachtwinkels geviseerd worden – die winkels worden vaak uitgebaat door ondernemers die geen Vlaamse roots hebben. Voor mij komt dat neer op een beroepsverbod.»

El Azzouzi «De redenering klopt ook niet. Het kan best dat er enkele van die winkels voor overlast zorgen, maar dan moet men die aanpakken en niet een regel uitvaardigen die ze allemaal treft. Dat bewijst dat overlast niet de ware reden voor die aanpak is.»

Lamrabet «Men verbloemt het zelfs niet: de bedoeling is echt dat die winkels verdwijnen. Dat is discriminatie die de vergelijking oproept met de donkerste periode uit de 20ste eeuw.

»De verkiezingsresultaten, dat was voor mij hard schrikken. Ik vond de retoriek van de N-VA glashelder: ’t was duidelijk waar ze voor stonden. Het was een shock vast te stellen dat mensen zo gek waren om tegen hun eigen belang in te stemmen. Ik had meer verwacht van mijn medeburgers, ik was er echt van overtuigd dat de mensen hun gezond verstand zouden gebruiken.»

El Azzouzi «Ik had het wél verwacht: mensen stemmen nu eenmaal emotioneel. Een vriend van me heeft voor de N-VA gestemd, hoewel ik ’m duizend keer gezegd heb dat hij een zware vergissing zou begaan. Hij had zich laten wijsmaken dat ze ervoor zouden zorgen dat zijn kindergeld hetzelfde zou blijven, maar onlangs kwam hij me vertellen dat ik gelijk had. Uiteindelijk zijn mensen dom: zij die het moeilijk hebben, stemmen voor een partij die het hen nog moeilijker maakt.»

HUMO Wat is de grootste hiaat in de plannen van de regeringen?

El Azzouzi «Ik vind het een gemiste kans dat er geen minister van Diversiteit benoemd is.»

Aynan «Wij hebben in Nederland een minister van Integratie. Maar wat moet die doen? Wanneer een moderne democratie een minister van Integratie benoemt, is het al te laat. Die moet namelijk proberen te veranderen wat op de ministeries van onderwijs, economische zaken en dergelijke allang gebeurd had moeten zijn. Een regering moet als geheel diversiteit managen.»

Lamrabet «Dat gebeurt dus niet. Integendeel. De minister van Onderwijs, Crevits, heeft net een heleboel middelen voor het zogenaamd flankerend onderwijsbeleid geschrapt: de streep door alles wat te maken heeft met kinderen coachen, begeleiden, bijlessen geven. Welke kinderen denk je dat dan in de kou komen te staan? In rapporten over etnisch-culturele minderheden in het onderwijs bengelt Vlaanderen altijd helemaal onder aan de lijst.»

El Azzouzi «Waarom vraagt men zich dan niet af of men iets verkeerd doet? Want er klopt duidelijk iets niet. Maar nee, men wijt het dan maar gauw aan hun attitude, en aan hun gebrekkige kennis van het Nederlands.»

Lamrabet «Er is nog niks veranderd. Zelf ben ik indertijd als zesdeklasser met een busje naar de dichtstbijzijnde beroepsafdeling van een school gereden, waar de meisjes richting snit en naad gedirigeerd werden. Dat was de kennismaking met de grote school. Om de hoek van onze basisschool was nota bene een lyceum, maar daar werden we niet naartoe gebracht. En mijn ouders wisten van niks, ik heb het allemaal zelf moeten uitzoeken.»

El Azzouzi «Die ouders vertrouwen de leraars en de directeur, ze gaan ervan uit dat die de beste bedoelingen hebben. De voorbeelden zijn legio. Aan het eind van het zesde studiejaar behaalde ik ergens vooraan de 80 procent en toen ik met mijn moeder bij de directeur mijn toekomst ging bespreken, wist die te vertellen dat hij een goede arbeider in mij zag. Terwijl ik dus te onhandig ben om bijvoorbeeld een geweer aan toe te vertrouwen (lacht). Mijn moeder, heel naïef, volgde die man in zijn overtuiging dat ik een beetje te dom was voor het ASO.»

Lamrabet «Niet alleen het onderwijs is een probleem. Deze regeringen maken al evenmin werk van de bestrijding van discriminatie en racisme. Nochtans zijn harde, concrete maatregelen broodnodig, want we zijn op een punt gekomen dat het niet meer erger kan. Kijk naar Antwerpen: 50 procent werklozen onder de allochtone jongeren. Dat is een catastrofe van het kaliber dat schreeuwt om een actieplan, een soort Marshallplan.»

Aynan «Ik vind dat de verantwoordelijkheid gedeeld is, maar daar hoor je nooit iemand over. ’t Is me te handig altijd de witte man of vrouw alle schuld te geven. Je moet thuis beginnen met de revolutie. Waarom komen die jongeren niet eens in opstand tegen hun ouders? Wees daar een keertje radicaal tegen.

»Het beste voorbeeld vind ik de Syriëgangers. Een heleboel ouders zijn nu heel erg aan het huilen omdat hun kinderen zijn vertrokken. Ik heb nog geen enkele ouder horen zeggen: ‘Weet je, het ligt aan mij dat hij is gegaan. Ik ben het begin van dit kwaad.’ Nee hoor, ze geven de politie de schuld, de samenleving, de school, de arbeidsmarkt. Nochtans hebben die ouders dat kind verteld: er is een hemel en er is een hel, en naar die hel gaan de christenen, de Joden en de niet-gelovigen. En de moslims zijn de goeie mensen, die gaan naar de hemel. Geen enkele ouder heeft gezegd dat het maar een verhaaltje is, van het soort dat wij als mens nodig hebben. En daarom moeten die jongeren tegen hun ouders in opstand komen en zeggen: ‘U bent schuldig.’ Je moet er wat aan dóén, in plaats van te zitten zeiken over de samenleving.»

Lamrabet «Natuurlijk hebben mensen niet de plicht in het lot te berusten, maar van individuen verwachten dat ze structurele ongelijkheid met hun blote handen te lijf gaan, is oneerlijk. En het is vooral nogal simpel moslimouders af te schilderen als ééndimensionale wezens die de geesten van hun kinderen verzieken.»


Verloren generaties

HUMO We vierden dit jaar vijftig jaar migratie in België, maar viel er wel wat te vieren?

Lamrabet «Nee, want het is nog nooit zo slecht geweest. Mijn vader is naar hier gekomen om te werken, en hij hééft ook werk in overvloed gehad. De mannen van zijn generatie hadden weinig of geen kans om in Marokko een menswaardig leven op te bouwen. Toen ze naar hier kwamen om zich te pletter te werken, hadden ze één vaste overtuiging: hun kinderen zouden het hier zeker niet slechter hebben dan zijzelf. Dat is dus schrijnend genoeg wel het geval gebleken. De tweede en derde generatie is in een samenleving terechtgekomen die geen werk voor hen heeft; velen waren overschotten op een arbeidsmarkt die na 1975 drastisch kleiner werd. Dat zijn drama’s. Twee verloren generaties, van jonge mensen zonder enig perspectief.»

El Azzouzi «Dat is absoluut zo: heel veel jongeren zijn gewoon verloren. Het is nu al zeker dat de derde generatie het niet beter zal doen dan de tweede.»

Lamrabet «Velen sukkelen ook in de armoede. Waar mijn vader nog de kans had een eigen huis en een eigen auto te kopen en zijn familie te onderhouden, is dat voor de tweede en derde generatie allesbehalve vanzelfsprekend. Die zijn overgeleverd aan een huurmarkt die discrimineert, een arbeidsmarkt die discrimineert en een onderwijs dat hen uitspuwt.»

HUMO Een gepast moment om de relativerende quote van Liesbeth Homans nog eens boven te halen: ‘Racisme wordt vandaag als een excuus voor persoonlijke mislukking gebruikt.’

Lamrabet «Dat iemand met haar positie dat zegt, is zorgwekkend. Je culpabiliseert immers de slachtoffers: alle ellende die je meemaakt, is volledig te wijten aan je eigen gedrag.»

El Azzouzi «Racisme wordt tegenwoordig ontzettend gebanaliseerd. Telkens wanneer je vertelt dat je iets racistisch hebt meegemaakt, word je overgevoelig genoemd.»

Lamrabet «Dat Homans daar niet alleen mee wegkomt, maar ook nog eens beloond wordt met een mooie verkiezingsuitslag en een ministerpost, is veelzeggend. Het bewijst dat het vandaag loont dat onderbuikgevoel publiek te maken.»

Aynan «Racisme ontkennen geeft inderdaad geen pas, het bestaat nu eenmaal. Toen ik 22 was, heeft mijn vriendinnetje het onder dwang van haar ouders uitgemaakt omdat ik geen Nederlander was. En de voorbije jaren heb ik als leraar voor de klas ook geregeld racistische praat moeten doorstaan.»

HUMO Is er naar jullie gevoel vandaag meer racisme dan tien, twintig jaar terug?

El Azzouzi «’t Is subtieler, slimmer. Vroeger was het meer open en bloot.»

Lamrabet «’t Is niet meer het racisme dat mijn vader heeft meegemaakt, met een bordje ‘interdit aux étrangers’ in de cafés: de honden mochten binnen, maar de vreemdelingen moesten aan de deur blijven staan. Vandaag is het minder in your face.»

HUMO Kan het helpen dat Vlaanderen met Meyrem Almaci nu voor het eerst een partijvoorzitter met allochtone roots heeft?

El Azzouzi «Ik ben fan van haar, maar het komt sowieso veel te laat. De linkse partijen hebben daar zonder twijfel schuld aan. Patrick Janssens wist als burgemeester van Antwerpen nog te melden dat de allochtone verkozenen niet klaar waren om schepen te worden. Terwijl een schepenambt op zich het makkelijkste is wat er is: je moet gewoon wat coördineren, want je laat je kabinet het werk doen. Dat vond ik zo denigrerend, ik begreep niet waarom de allochtone politici dat toen zomaar slikten.»

Lamrabet «Het gaat inderdaad heel traag. ’t Is toch merkwaardig dat op de allerhoogste echelons nog altijd niks van diversiteit te bespeuren is, na vijftig jaar migratie. Twee, drie generaties hebben hier dus hun leven uitgebouwd, maar zijn noch in de hoogste echelons van de politiek, noch in de media, noch in de bedrijfswereld terug te vinden. Missen ze inderdaad allemaal het talent, zoals ex-burgemeester Janssens beweerde? Of is de samenleving er misschien zelf niet klaar voor om mensen met een andere etnische achtergrond, huidskleur of geloofsovertuiging op sleutelposten toe te laten? De vraag stellen is ze beantwoorden.»

El Azzouzi «Zal ik eens iets positiefs zeggen over Bart De Wever? Hij doet beter dan Janssens, want hij heeft Zuhal Demir, Nadia Sminate en Nabilla Ait Daoud wél een postje gegeven.»

Lamrabet «Dat is gewoon strategie. Een schaamlapje, zoals die kabinetsmedewerker van Theo Francken. ’t Is zo’n beetje het equivalent van: ‘Ik ben geen racist, want ik heb zwarte en Marokkaanse vrienden, maar…’ en vervolgens racistische praat verkondigen.»

El Azzouzi «Die man stond op de N-VA-lijst voor Europa, plaats 20 of zo, en Francken heeft ’m toevallig opgepikt. Toen die man voor de camera’s gehaald werd, wist hij zelfs nog niet wat hij op dat kabinet zou gaan doen.»

Lamrabet «Heel paternalistisch. ’t Is toch ongelofelijk dat iemand met een profiel als Francken staatssecretaris is voor Asiel en Migratie? Ik geloof nooit dat hij rechtvaardig zal oordelen over mensen die hier aankomen, hij gaat gewoon proberen zo veel mogelijk mensen terug te sturen.»

El Azzouzi «Ik denk dat Francken een racist is, al zeg ik dat niet graag en snel. Maar zijn Facebookbericht dat Marokkanen en Congolezen geen economische meerwaarde hebben, maakt dat ik niet kan nuanceren. Zijn hysterische reactie op de betoging van Dyab Abou Jahjah vond ik ook al vrij racistisch: hij gooide meteen allerlei persoonlijks op straat – toestanden die door het gerecht geklasseerd waren. Ik geloof nooit dat hij zo gereageerd zou hebben als hij met een blanke actievoerder te maken had.»

Lamrabet «’t Is een waardige opvolger voor Maggie De Block, die de populairste politicus van Vlaanderen geworden is dankzij haar harde maatregelen tegen migranten en asielzoekers.»

El Azzouzi «’t Is een heel harde en koude vrouw, dat zie je ook nu al aan de manier waarop ze de gezondheidszorg aanpakt. Maar zij is aaibaar want herkenbaar: de gewone man herkent zich in wat niet perfect is en is dus gecharmeerd door de zwaarlijvigheid van Maggie.»

Lamrabet «Haar rood gestifte glimlach verbergt haar onmenselijkheid. Heel eng vind ik dat, hoe je populair kan worden door je witte kiezers het verhaaltje op te dissen dat je hen behoedt voor de invasie van de gevaarlijke Andere.»

HUMO Intussen neemt de polarisering hand over hand toe.

Aynan «Zoals ik schrijf: ik leef niet tussen twee culturen, maar in twee culturen. Laatst heb ik het vijfde deel van de Berberbibliotheek gepresenteerd, een reeks vertalingen van verhalen uit Noord-Afrika. Op de presentatie was een zeer gemengd publiek, met optredens van Hagar Peeters tot Benno Barnard. Zo’n fantastische literaire vreugde spreekt tegen dat alles gepolariseerd zou zijn. Maar in diezelfde periode heb ik ook meegemaakt dat de man die mijn keuken kwam verbouwen, bij het binnenstappen meteen over Marokkanen begon te zeiken. Die mocht opdonderen, die kreeg mijn geld niet.»

El Azzouzi «Volgens mij moeten politici in een bestuursfunctie een verzoenende toon hanteren. Heeft Bart De Wever als burgervader bijvoorbeeld ooit al eens een moskee bezocht? Die man is compleet wereldvreemd. Hoe kan het anders dat hij op een avond met de politie meereed, Arabische muziek hoorde en meteen dacht dat er een aanslag op til was? Politici zouden vaker de hand moeten reiken, in plaats van aldoor maar te slaan en te schoppen. Meer moeite doen, minder de ordinaire straatvechter à la Francken uithangen. Dáár begint de polarisatie. Dan kunnen de allochtonen toch moeilijk anders dan in dat opbod te volgen?

»Als de zaken ervoor staan zoals ze er nu voor staan, geloof ik in polarisatie. Dán krijg je dingen gedaan. Wat je heel vriendelijk vraagt, krijg je meestal niet. Dus moet je eerst eens goed stampen en kun je vervolgens eventueel een beetje aaien.»

Lamrabet «Daarom geloof ik in emancipatorische bewegingen van onderuit, zoals Movement X, de nieuwe beweging die door onder anderen Dyab Abou Jahjah getrokken wordt. Ik vind het prima dat men zich organiseert, de eisen scherp formuleert en op tafel klopt. We hebben bij wijze van spreken vijftig jaar geprobeerd om onze stem te laten horen, met niet al te veel succes. Hét middel om die stem aan kracht te laten winnen is: je verenigen. ’t Is altijd zo geweest: als je wilt dat iets in beweging komt, moet je ’t zelf in gang zetten. Movement X doet dat: het organiseert jongeren, maakt mensen politiek bewust, stelt de eisen scherp. Zo moet het voor een emancipatiebeweging. Alle minderheidsgroepen hebben op die manier hun rechten verworven, denk maar aan de vrouwenrechtenbeweging of holebibeweging.

»Maar Vlaanderen heeft, net zoals elke gevestigde orde die in vraag gesteld wordt, een issue met stemmen die rechten revindiceren. Abou Jahjah is een mooi voorbeeld: hij is bijna loslopend wild. Ik hou mijn hart vast, want ik heb het gevoel dat men opnieuw bezig is een machinatie tegen hem in gang te zetten. Om hem, zoals indertijd, te criminaliseren en op te jagen. Dat is een democratische rechtsstaat onwaardig.»

Aynan «Die terugkeer van Abou Jahjah toont voor mij vooral aan dat België in dit dossier geen goed intellectueel, zelfreinigend vermogen heeft. Die man maakt het alleen maar erger. Wie zijn Movement X volgt, moet zich schamen. Ik ben trots dat er binnen de migrantengroepen in Nederland denkers zijn die dit soort mensen ontmaskeren.

»Die meneer moet beginnen met uitgebreid zijn excuses aan te bieden aan alle mensen die ’m destijds gevolgd hebben. Want hij was niets anders dan een charlatan. Nu zegt hij opeens: ik ben een culturele moslim en ik ben niet vies van een biertje. Dat was hij toen ook niet. Ik ben indertijd naar lezingen geweest en dacht ’m vaak brak te zien – misschien een kater van de whisky (lacht). Hij articuleerde de ene harde boodschap na de andere, misschien vanwege zijn kater. En hoe harder zijn boodschap was, hoe meer poezen er achter ’m aanliepen.»

HUMO Hij heeft geen recht op voortschrijdend inzicht?

Aynan «Dan moet hij zijn zogenaamd voortschrijdend inzicht eerst maar eens met ons delen en het publiekelijk allemaal uitleggen. Het publieke debat is immers geen winkel, waarin je de ene dag potten en pannen verkoopt en de andere dag bezemstelen. Zo gaat het niet met ideeën. Pas als ik weet waar iemand voor staat, kan ik echt met hem in gesprek gaan.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234