null Beeld

Het jaar van Paul RomerNobelprijswinnaar voor de Economie

Het klimaat is zeker nog te redden, zegt Paul Romer (63): ‘Hoe meer mensen er zijn, des te meer innovatieve ideeën het daglicht zien.’ Voor zijn onderzoek naar economische groei en innovatie kreeg hij dit jaar de Nobelprijs voor de Economie. Een hoopgevend gesprek met een briljante geest.

'Belastingen zijn goed: ze stimuleren vernieuwingen waarmee geld verdiend wordt'

Paul Romer is professor aan de New York University Stern School of Business en voormalig hoofdeconoom van de Wereldbank. Toen hij de Nobelprijs voor de Economie in ontvangst mocht nemen, kwam het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) bijna tegelijkertijd met een alarmerend tussenrapport over de staat van het milieu. Maar Romer weigert te doemdenken: de menselijke geest is in staat om op te lossen wat onoplosbaar lijkt.

– Kunt u in mensentaal uitleggen waarvoor u de Nobelprijs hebt gekregen?

Paul Romer «Ik heb de economische groei vanuit een historisch perspectief bestudeerd. We wisten al dat die groei almaar sneller verloopt. Ik wilde verklaren wat dat tempo veroorzaakt. Wat zet technologische veranderingen in gang? En waarom gaat het steeds sneller?»

– En wat is uw verklaring?

Romer «Een belangrijke motor van economische groei is dat je kennis kunt delen. Want wanneer je waardevolle kennis ontdekt, kun je ze meteen gebruiken – dat is heel anders dan bij bijvoorbeeld staal of olie. Mijn collega Chad Jones heeft aansluitend het belang van een grotere markt aangetoond. Hoe meer mensen er zijn, des te meer er wordt ontdekt.

»Als de markt groter wordt, neemt ook haar macht als ontdekkingsmachine toe. Daarom is de globalisering zo belangrijk: het gaat er niet meer om dat het ene land meer van een bepaalde soort goederen heeft dan een ander land en dat ze die dan verhandelen. Vandaag staat kennis delen centraal.»

– De meeste westerse landen spelen al een belangrijke rol in de wereldeconomie. Valt er voor hen nog iets te winnen? Hoe kunnen zij de volgende innovatiegolf in gang zetten?

Romer «Ze kunnen in internationale organisaties hun stem laten horen: ‘Laten we samen technologieën zoeken die op CO2-arme energie draaien. En laten we samen de CO2-uitstoot belasten om de nieuwe technologieën vooruit te helpen.’ Ook in eigen land kunnen regeringen dat doen: door in mensen te investeren en een aantrekkelijke omgeving voor hoogopgeleide werknemers te creëren. Mijn vader was gouverneur van de staat Colorado en daar had je toen meer dokters per duizend inwoners dan in alle andere staten van Amerika. Niet omdat Colorado de beste universiteiten van de VS had, maar omdat het er goed om te leven is. In een geglobaliseerde wereld is dat zeer belangrijk. Betaalbaar vastgoed is bijvoorbeeld een stimulans om technologische vernieuwing een duwtje in de rug te geven.»

– Hoe krijg je die innovatiemachine aan de praat?

ROMER «Nu geven we geld aan professoren, die dan masterstudenten en doctorandi in de natuur- en ingenieurswetenschappen aan projecten laten werken. Je zou die fondsen beter rechtstreeks aan de doctorandi geven, die dan zelf kunnen beslissen waaraan ze willen werken. Zij zien zelf het best waar de mogelijkheden zijn, en ze denken op de lange termijn.

»Maar elke werknemer kan een rol spelen. Jobs zijn zoals scholen, en dat meen ik letterlijk. Mensen leren al werkend vaardigheden aan.»

– Wat stelt u voor om de jonge werklozen in Europa te helpen?

ROMER «Je zou een nationale dienst kunnen oprichten die hen oplegt in verschillende sectoren te gaan werken, bijvoorbeeld een maand in een restaurant, daarna een maand op een boerderij en vervolgens in een fabriek. Daar leren ze wellicht geen softwarecodes schrijven, maar wel wat empathie is, doorzettingsvermogen, de discipline om aan iets te werken, ook als je er niet meteen voor wordt beloond, stiptheid en betrouwbaarheid. Als je werkgevers vraagt wat zij belangrijk vinden, dan is dat niet dat iemand kan programmeren, wel dat hij elke dag stipt op het werk verschijnt.»

– Volgens veel economen zullen robots hoe dan ook jobs overbodig maken. Zij pleiten voor een basisinkomen.

ROMER «Ik ben er geen voorstander van om mensen zomaar geld te geven. Dat zou een samenleving vernietigen. Je kunt niet van een kleine groep mensen verlangen dat ze hard werken en veel belastingen betalen, en dat geld dan aan anderen geven die niets doen. Dan zou de nationale solidariteit niet lang standhouden. Het is veel duurzamer om slechtbetaalde jobs te subsidiëren met belastingen op hoge inkomens. Het belangrijkste is dat mensen werken.»

– De industrie klampt zich vaak vast aan oude technologieën, zoals de dieselmotor.

ROMER «Het is een vergissing om daar nog verder in te investeren. De nadelen ervan wegen veel zwaarder door dan de voordelen. De auto-industrie heeft er destijds op gegokt dat het de technologie van de toekomst zou zijn, maar ze heeft verkeerd gegokt. Dat dieselmotoren zouden helpen tegen de opwarming van de aarde omdat ze minder CO2 uitstoten, lijkt me een drogreden. Sindsdien hebben interessantere technologieën het daglicht gezien.»

– Kan een regering het probleem van de CO2-uitstoot oplossen door het gebruik van elektrische voertuigen te stimuleren?

Romer «Ik ben altijd op mijn hoede als technocraten zeggen dat ze de oplossing gevonden hebben. Zo vinden ze bijvoorbeeld ook dat we moeten investeren in de ondergrondse opslag van CO2. De waarheid is dat niemand op dit moment kan weten wat de juiste oplossing is. Wat wij moeten doen, is ervoor zorgen dat de innovatieve krachten in de markt zich concentreren op de oorsprong van de broeikasgassen, namelijk de manier waarop wij energie gebruiken.»

– Wat moeten politici dan concreet doen?

Romer «Een oplossing kan een taks op de uitstoot van broeikasgassen zijn. Die bestaat nu al, maar ze is te laag. Ze moet drastisch stijgen en zo de mensen ertoe aanzetten om technologische oplossingen te zoeken die weinig CO2 uitstoten. Ook fijnstof moet je aanpakken met een taks, want het verstoort de werking van de hersenen en eist zelfs mensenlevens. Door zulke belastingen zal de innovatiemachine naar alternatieven zoeken.»

– Kan één land al het verschil maken?

Romer «Als een grote mogendheid zoals China of de EU die belastingen zou invoeren, zou er in de hele wereld naar oplossingen gezocht worden. Een regering heeft de macht om te zeggen: ‘Zoek een alternatief en verdien er geld mee.’»

– De productiviteit stijgt lang niet meer zo snel als in de voorbije decennia. Volgens de econoom Robert Gordon ligt het tijdperk van de grote vernieuwingen achter ons. Wat is uw antwoord daarop?

Romer «Vroeger was de economische groei inderdaad ongewoon sterk, onder meer omdat men ontdekte hoe men elektriciteit kon gebruiken, omdat de sanitaire voorzieningen beter werden, enzovoort. Je moet je echter ook afvragen wat het onderliggende principe van al die uitvindingen is.»

– Hoe bedoelt u?

Romer «De uitvinding van de elektriciteit, die volgens Gordon een cruciale motor is geweest, kun je makkelijker voor veel mensen ter beschikking stellen als ze dichter bij elkaar wonen. Dat gaat gepaard met vernieuwingen die transport tussen stedelijke omgevingen makkelijker en goedkoper maken, zoals snelwegen en spoorwegen. De bevolkingsdichtheid is dus een belangrijke factor. Europa en de VS zijn het sterkst verstedelijkt, maar een groot deel van de wereld heeft dat ontwikkelingsproces nog niet doorgemaakt. Die winsten kunnen nog komen.»

– Kan dat wel zonder het klimaat schade te berokkenen?

Romer «Verstedelijking is zonder meer goed voor het klimaat, omdat er dan minder energie voor verplaatsingen wordt verbruikt en er minder elektriciteit verloren gaat in het transport ervan. Het is wel zo dat stedelingen welvarender worden, waardoor ze meer spullen willen kopen en dus indirect meer CO2 uitstoten. Daarom moet er een belasting komen, zodat producenten twee keer nadenken voor ze schadelijke stoffen uitstoten.»

– De voorbije weken hebben de beurzen wereldwijd klappen gekregen. Sommigen vrezen zelfs voor een nieuwe financiële crisis. Hoe ziet u het macro-economische plaatje?

Romer «In het begin van de jaren 90 heb ik samen met George Akerloff een essay geschreven waarin we onomwonden zeiden dat we de mensen niet beschermen tegen de ellende die het financiële systeem kan veroorzaken. Dat gold toen en vandaag nog steeds.

»Als u mij zou vragen wat meer schade heeft aangericht, de financiële sector of kernenergie, dan denk ik dat er in de financiële sector meer crisissen zijn geweest die meer mensen pijn hebben gedaan.»

– Staat ons dan weer onheil te wachten?

Romer «Op korte termijn maak je altijd tegenslagen mee, en dan denken we te snel dat het einde der tijden nabij is. Maar de geschiedenis leert ons dat we positief moeten blijven.»

© Die Zeit

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234