Het leven in de hel van Mosul onder IS: 'Ze viseerden vooral de vrouwen. Ze genoten ervan hen te bespioneren'

Met de komst van de islamitische groep IS veranderde niet alleen de stad Mosul, maar ook het dagelijks leven van de inwoners. Strikte regels bepaalden wat er allemaal niet meer kon en mocht. Het relaas van een jonge Moslawi over leven onder bezetting: ‘Nog altijd begin ik onbewust te fluisteren: je weet nooit wie je kunt vertrouwen.’

'Sigaretten waren haram en werden door IS-aanhangers in beslag genomen, maar dan doorverkocht: zo verdienden ze er zelf aan'

‘In het begin dachten we dat het niet lang zou duren. Dat ze binnen een paar maanden de stad uitgetrapt zouden worden,’ vertelt Muammar Yousef. Hij was één van de honderdduizenden die om die reden bleven. Hij gaf Engelse les in een trainingscentrum en verheugde zich op een baan die hem was beloofd aan een universiteit in de Koerdische hoofdstad Erbil. Maar daar zou hij nooit aan het werk gaan.

Muammar Yousef «Twee maanden voor IS kwam, deed ik mijn geliefde een huwelijksaanzoek. Ze was zeven jaar lang mijn collega, ook afgestudeerd in de Engelse literatuur. We verloofden ons. Maar de zaken werden steeds ingewikkelder. Regels, regels, iedere dag meer. Toen kwamen we opeens tot de conclusie dat we gevangen zaten in de stad.»

Dat ging eerst ongemerkt, omdat zijn gewone leven nog nauwelijks aangetast was.

Yousef «Wat het voor mij vergemakkelijkte, was dat mijn beste vrienden en mijn verloofde hier nog waren, en mijn familie. Mijn leven was hier – tot ik dat oude leven verloor.

»Mijn vrienden waren alleenstaand en maakten de zelfmoordtrip naar Syrië en Turkije. Mijn verloofde zei: ik wil je niet verliezen, aan deze duistere tijd moet een einde komen, laten we wachten. Ik had geduld, maar het was niet makkelijk, vooral niet toen mijn beste vrienden vertrokken. Vrienden kunnen dingen een beetje makkelijker maken.»

Verveling beheerste het leven onder IS, dat lokaal ‘Daesh’ wordt genoemd maar door Yousef consequent wordt aangeduid als ‘die mensen’.

Yousef «Ik stond verveeld op. Ik had een beperkte internetconnectie waarmee ik mijn vrienden kon bereiken, ook mijn christelijke vrienden. Die waren in Erbil of hadden het land verlaten. Dan las ik wat, om mijn Engels op peil te houden. Ik heb het geluk dat ik daarvoor niet per se naar de universiteit hoef.

»Eens per week bezocht ik mijn verloofde, soms vaker. In het geheim. Omdat we niet getrouwd waren, mocht ik haar eigenlijk helemaal niet alleen zien.»

Yousef dempt zijn stem, een gewoonte van tijdens de bezetting, toen je zomaar verraden kon worden.

Yousef «We hebben onze verloving niet openbaar gemaakt, want dan moest ik naar hun rechtbank voor een huwelijkscontract. We vertelden het alleen aan de familie, al gaven we elkaar wel ringen. Het was officieel in onze kennissenkring, maar niet bij die mensen. En we konden niet samen uit omdat we geen contract hadden. Dat kon alleen in gezelschap van één van haar mannelijke familieleden, wat ik nooit heb gedaan. Ze vond het goed zo. Ze zei: ‘We moeten geduld hebben. Nu veilig zijn is belangrijker dan lol hebben.’

»Mijn middagen bracht ik thuis door, lezend of tv-kijkend. In het eerste jaar waren alle tv-kanalen nog toegelaten, maar toen bedachten ze opeens dat ze haram waren, verboden. Ze begonnen de satellietschotels in beslag te nemen. Ik hield er eentje, in het geheim, die ik gebruikte om het nieuws te checken. Na twee jaar moest ik hem binnenhalen en verbergen. Ik wist dat het een risico was, maar ik was bereid dat te nemen. Ik zou dood zijn gegaan als ik niet in contact kon blijven met de buitenwereld.»

'Mijn verloofde vroeg me geduld te hebben. 'Nu veilig zijn is belangrijker dan lol hebben' Muammar Yousef


Zedenpolitie

Yousef «Toen mijn moeder niet meer alleen de deur uit mocht, ging ik alleen voor het allernoodzakelijkste naar de winkels. Eén keer per week, om het contact met die mensen te beperken. Mijn vader was zijn overheidsbaan kwijt, dus hielp hij met de boodschappen.

»We hadden geluk dat mijn broer in Erbil aan de universiteit werkt en maandelijks geld stuurde. Zonder dat hadden we grote problemen gehad. Ik ken mensen die hun goud verkochten en hun sieraden, om in leven te blijven. Veel armen wisten zich maar nauwelijks te redden. Een deel van hen sloot zich daarom aan bij die mensen.

»Vroeger was uitgaan naar een winkelcentrum een optie. Of wij mannen gingen naar de rivier. Iedere donderdagavond waren we daar tot laat en sommigen dronken bier. Alles veranderde toen die mensen kwamen, want ze waren daar altijd massaal aanwezig opdat we ons ongemakkelijk zouden voelen en weggaan. Kaarten mocht niet, domino spelen ook niet.

»’s Avonds bezochten we soms familieleden in de buurt en speelden we in het geheim domino… Dat stelt niet veel voor, dat weet ik, maar we probeerden de moed erin te houden. Vóór mijn vrienden vertrokken, ging ik met hen wekelijks op restaurant. Dan praatten we over die mensen, en de manier waarop het leven veranderd was. We praatten alleen met vrienden die we vertrouwden.»

IS had een regime gevestigd waarbij mensen elkaar bespioneerden en aangaven, wat tot arrestaties, martelingen en executies leidde.

Yousef «Ik ging door mijn Facebookvriendenlijst en ontvriendde mensen die ik niet echt kon vertrouwen. Eén van mijn studenten voegde zich bij die mensen. In mijn persoonlijke omgeving sloten twee mensen zich aan, ik kende ze, meer niet. Nog een ander werkte met ons in een liefdadigheidsorganisatie.»

Het openbare leven werd gedomineerd door de zedenpolitie, de hisba, en de veiligheidspolitie, de amnia.

Yousef «De hisba controleerde het gedrag van mensen: of ze de regels wel naleefden. Ze waren in iedere hoofdstraat, en soms ook in de kleinere straten. De amnia was terreur. Als mensen over hen hoorden, waren ze bang. Toen ze mijn buurman probeerden mee te nemen, kwam hij over het dak ons huis binnen en verstopte hij zich onder de trap. Ik zag die mensen, ze schreeuwden en dreigden. Hij ging later naar ze toe om te zien wat er aan de hand was. Het bleek dat hij betrapt was bij de verkoop van sigaretten. Ze dachten dat hij dus ook wel met het Iraakse leger zou samenwerken. Want als je één regel breekt, dan zul je er wel meerdere breken. Die sigaretten namen ze in beslag en verkochten ze door. Ze zeiden: dit is haram, je moet betalen, maar zij verdienden er geld aan.»

Toen zijn vader ziek werd en naar de dokter moest, speelde de vertrouwenskwestie opnieuw.

Yousef «Dokters werden allemaal gedwongen naar het ziekenhuis van die mensen te gaan. Ik wist wie ik kon vertrouwen omdat die artsen in het geheim met ons over hen spraken, en over de dokters die vermoedelijk met hen werkten. Allemaal op fluistertoon: we waren voorzichtig. Ja, ik doe het onbewust nog, mijn stem dempen. Dat is omdat je niet iedereen vertrouwt, nog steeds niet.»

Na een paar maanden lieten de IS-bezetters hun werkelijke gezicht zien, zegt Yousef, toen ze moskeeën, heiligdommen en standbeelden vernietigden in hun strijd tegen afgoderij.

Yousef «Ze hesen hun vlaggen op de moskeeën en begonnen de bezoekers te controleren, en ze bliezen de Nabi Younis op (het heiligdom op het graf van de profeet Jonas, red.). Toen ben ik opgehouden naar de moskee te gaan. Ja, dat was nog een activiteit die wegviel, maar niet gaan was beter dan wel gaan. Pas twee maanden geleden ben ik teruggegaan en nu ga ik weer iedere vrijdag. Zo was ik tevoren ook: ik leefde mijn religieuze regels na. Ik denk dat God me zal vergeven, want die mensen probeerden ons te hersenspoelen. Ze probeerden vooral jonge mensen te overtuigen: dat de islamitische staat voor altijd was, en dat ze niet zo stom moesten zijn en zich moesten aansluiten…

»Ze hielden kleine symposia, wekelijks of maandelijks, over de islamitische staat, en hoe ze het goede probeerden te doen voor de mensen. Sommigen vielen daarvoor, maar de meesten wisten beter. Imams werden uit hun positie gezet omdat ze niet wilden samenwerken met die mensen. Wie niet met hen is, is tegen. De amnia hield alles onder controle, uit angst voor verzet. En dat ging heel makkelijk. Je werd beschuldigd van ongehoorzaamheid, van ontrouw aan de islamitische staat. Bekeurd worden werd heel normaal.

»Wanneer ik nog buiten kwam? Twee dagen per week, naar mijn verloofde, en toen mijn vrienden er nog waren ontmoetten we elkaar op dinsdag. Maar het was veel veiliger om thuis te blijven.»


Waar is je man?

Toch was hij blij toen zich een mogelijkheid voordeed om weer te gaan lesgeven.

Yousef «Drie maanden voor we bevrijd werden, probeerde iemand een taalcentrum te openen. Ik kon zelf bepalen hoe ik Engels zou geven. Foto’s waren verboden, vrouwen en mannen moesten apart worden gezet, vrouwen moesten een nikab dragen in de klas. Maar het was oké, want ze hadden het te druk om ons te checken. Ik stond meisjes zelfs toe de nikab af te doen, in het geheim. Tot een maand voor de bevrijding iemand van onderwijs kwam en zei: ‘Je hebt lesgegeven! Volg je alle regels wel?’ Ik moest persoonlijke informatie geven. Ik zei: ‘Nooit.’ En ik hield ermee op. Na een tijdje sloot het hele centrum.

»Toen mijn vader ziek was, moest ik met moeder mee naar buiten. Ze hield niet van die handschoenen die ze aan moest. Ze ging een keer zonder met mijn broer uit, en een hisba zag dat. Die zei tegen mijn broer dat hij geen goede moslim was, dat hij geen eer had. Mijn broer was boos, want hij moest mijn moeder tot iets dwingen waarvan hij zelf niet overtuigd was. Daarom zei hij dat hij maar beter alleen de boodschappen kon doen, in plaats van zo vernederd te worden.

»Veel vrouwen kwamen niet meer buiten. Het was beter voor hen niet met die mensen in contact te komen. Ze waren heel voorzichtig, keken of er niet iemand om de hoek stond te spioneren. Het was zwaar, ook voor mannen, want ze vroegen altijd aan de vrouw: waar is je man, waar is je naaste mannelijke familielid?

»Ja, ze viseerden vooral de vrouwen, ze genoten ervan hen te bespioneren. In het begin maakten vrouwen ruzie met ze; dat ze heus wel wisten hoe zich te kleden en te gedragen, en dat het niet hun recht was om hun te vertellen wat ze wel en niet mochten. Ze spraken luid op straat, en dan haakten die mensen af. Later kregen ze de opdracht achter de man of de broer aan te gaan zodat ze via hem hun wil konden opleggen.»

De verboden stapelden zich op. Ook bruiloften, die altijd leven in de brouwerij hadden gebracht, moesten eraan geloven.

Yousef «Het mocht niet meer in het openbaar. Er mocht geen muziek bij, dat was haram. Mensen zetten een generator aan om het geluid van de muziek te overstemmen. Op de bruiloft van een vriend haalde de hisba hem uit zijn auto en begonnen ze hem te slaan, voor het oog van alle gasten. Op de eerste dag werd hij vernederd voor zijn nieuwe levenspartner. Ze huilde. Het was een ramp.

»Mijn broer is getrouwd. Dan moet je naar de shariarechter, en je moet vertellen hoeveel goud er afgesproken is voor de bruidsschat, en alle details. Ik wilde het niet op die manier, en dat was een gemeenschappelijke beslissing met mijn verloofde. Ze wilde haar zuster op haar bruiloft, die naar Sulaymaniya was gegaan toen die mensen kwamen. We stelden het huwelijk uit tot de hele slag om Mosul voorbij zou zijn. Ik wist zeker dat ze niet zouden blijven, maar ik vond wel dat het te lang duurde.

»Ik zal zeker dit jaar trouwen. Ik wacht tot de rest van de stad bevrijd is. Ik geef mezelf niet het recht om mijn bruiloft te vieren als mijn mensen lijden.»

Hoe kun je leven op een plaats waar je de mensen niet kunt vertrouwen, zelfs al is het zonder IS?

Yousef «Het is mijn stad, mijn plek. Ik denk dat er een onderzoek moet komen naar iedereen, zoals ze in Tikrit hebben gedaan. Hier is dat nog niet gebeurd, en daarom maken mensen zich zorgen. Veel huizen, veel gezelschappen zijn nooit onderzocht op de aanwezigheid van die mensen.

»Ik heb vaak spijt gehad dat ik niet naar Erbil ben gegaan. Maar als ik was gegaan, was ik nu niet verloofd. En ik was vermoedelijk ook niet in Erbil gebleven, maar naar Europa gegaan. Maar nu voelt het alsof het zo moest zijn. Ik ben een beter mens. Ik ben erg veranderd. Ik neem verantwoordelijkheid, begin een gezin, dat is positief. Wat je niet doodt, maakt je sterker.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234