Het nationaal defilé: de koninklijke familie splitst

Er zal plaats genoeg zijn op het erepodium van het nationaal defilé. Op 21 juli schouwt koning Filip de troepen in het exclusieve gezelschap van koningin Mathilde en prins Laurent.

'Het probleem is: koning Filip is niet meer van deze wereld'

‘Guust Flater met een kroontje’ noemde royaltywatcher Jan Van den Berghe hem toen hij nog kroonprins was. Met afgrijzen zag Van den Berghe de dag tegemoet dat Filip de troon zou bestijgen. Maar kijk, drie jaar geleden nam Filip de scepter van Albert over en sindsdien doet hij het buiten verwachting goed: hij werkt hard, maakt geen fouten en volgt het advies op van de belangrijkste personen uit zijn entourage. Alleen, zijn eigen familie heeft hij niet in de hand. Dat blijkt nu weer naar aanleiding van de nationale feestdag, waar meer dan de helft van de koninklijke familie heeft laten weten niet aanwezig te zullen zijn op het jaarlijkse defilé. Albert en Paola, Lorenz en Astrid, Claire – ze blijven allemaal weg. ‘Zelfs voor de hoogdag van nationale eenheid achten de meeste leden van de koninklijke familie het niet noodzakelijk naar België terug te keren,’ zegt Mark Van den Wijngaert, emeritus hoogleraar geschiedenis. ‘Dat wijst op een gebrek aan samenhang, toch?’

Mark Van den Wijngaert «Het is niet de eerste keer dat Albert en Paola op 21 juli ontbreken. Sinds de abdicatie van Albert is het meer regel dan uitzondering. Maar ook in de loop van het jaar doen ze nauwelijks representaties. Dan stel ik me de vraag: waarom krijgen ze nog een dotatie van 900.000 euro, waarvan het merendeel ‘werkingskosten’ zijn? Het lijkt erop dat het geld vooral gaat naar het bestendigen van hun train de vie.»

Een bron op het paleis wijst erop dat Filip en zijn ouders ten diepste verdeeld zijn over financiële kwesties.

Bron 1 «Het gaat onder andere over die dotatie. Albert vindt ze te laag. Hij neemt het zijn zoon kwalijk dat hij niet harder met politici heeft onderhandeld om dat bedrag op te trekken.»

Bron 2 «Er is ook discussie over de erfenis van Fabiola. En onenigheid over de meubelen van het voormalige koningspaar in hun appartement in Rome (die zouden met overheidsgeld zijn betaald, Veerle Wouters (N-VA) stelde daar een parlementaire vraag over, red.).»

Bron 1 «Het komt niet meer goed tussen vader en zoon.»

Van den Wijngaert «Het is de taak van de regerende vorst om de koninklijke familie samen te houden. Boudewijn kon dat, Albert had daar veel moeilijkheden mee, voor Filip is het onmogelijk. Dat is ook de schuld van zijn ouders, die hem niet erkennen als het hoofd van de familie. Ze hebben Filip de afgelopen jaren verscheidene keren voor schut gezet. Neem het grote televisie-interview dat Albert aan RTL heeft gegeven. Daar werd de persdienst van het paleis niet over ingelicht. Of die openbare brief waarin Paola haar bekommernis om Laurent uitdrukte – ook zonder overleg.

»Toen Albert II zijn plaats kreeg in het BELvue Museum (de opvolger van het Museum van de Dynastie, red.), heb ik Albert en Filip twee uur lang naast elkaar zien zitten. Ik heb ze van dichtbij geobserveerd: die twee spraken niet met elkaar – geen woord.»

Het meest verbaasd is Van den Wijngaert over het wegblijven van Astrid, ‘de meest plichtsbewuste van alle koningskinderen’.

Van den Wijngaert «Filip heeft veel taken van haar overgenomen, waardoor ze het gevoel heeft dat ze in de schaduw is komen te staan. Een logische reactie zou zijn om dan zéker naar het defilé te komen. Maar zo werkt het kennelijk niet bij haar. Een kronkel in haar hersenen zegt: ‘Ik kan beter helemaal wegblijven.’»

Een officieel staatsbezoek in het buitenland heeft tegenwoordig ook een economisch luik, dat de koning voor zijn rekening neemt. Dat steekt bij Astrid, omdat zij tot voor kort de buitenlandse handelsmissies leidde.

Bron 2 «Astrid deed dat goed, waarom neemt hij het over van haar? Het bedrijfsleven was tevreden over haar inbreng, terwijl ik nu afkeurende geluiden opvang. Filip is helemaal niet zo makkelijk in de omgang, en Mathilde manifesteert zich steeds meer als een onhebbelijk mens, dat zich boven iedereen verheven voelt. Ze wil als ‘Sa Majesté’ worden aangesproken, terwijl vroeger ‘Madame’ of ‘Mevrouw’ ruimschoots volstonden.»

'Mathilde manifesteert zich als een onhebbelijk mens, dat zich boven iedereen verheven voelt'

Bron 2 levert even later zelf een verklaring voor de bovengemiddelde beroepsijver van Filip: ‘Angst.’

Bron 2 «Je mag niet vergeten dat hij jarenlang op de troon heeft moeten wachten. Na de dood van Boudewijn dacht hij dat het zijn beurt was, maar toen moest hij tot zijn grote verbijstering zijn vader laten voorgaan. Het gevolg is dat hij nu iedereen als concurrentie beschouwt, behalve zijn vrouw. Hij is bang dat Astrid het alsnog van hem zou overnemen. Daarom trekt hij zoveel mogelijk macht naar zich toe.»

Bron 1 «Astrid neemt het Filip ook kwalijk dat haar kleinkinderen niet meer de titel van prins of prinses van België krijgen. Dat voorrecht komt uitsluitend de kleinkinderen van Filip en Mathilde toe, de rechtstreekse troonpretendenten.»

Er zijn nog meer oorzaken voor de verwijdering tussen broer en zus. ‘Filip wil niet meer betalen voor de veiligheid van het gezin van Astrid,’ zegt Bron 2. ‘Ze krijgt ook geen auto’s meer van hem, tenzij ze voor hem werkt.’

Van den Wijngaert «Het blijft een merkwaardige vaststelling: iedereen ging ervan uit dat Laurent het grootste gevaar voor het koningschap van zijn broer zou zijn, terwijl hij de meest volgzame is. Hij is donderdag op het defilé, terwijl Claire bij Albert en Paola in Rome is.»

Le Soir Magazine heeft daar een aannemelijke verklaring voor: Laurent is er ontzettend voor beducht zijn dotatie te verliezen.

In de Franstalige pers verschenen de afgelopen weken berichten over andere werkpunten van het koninklijke paar. Le Soir meldde dat Mathilde en Filip niet zullen opdagen bij de plechtige heropening van het museum op 20 juli. Ze vinden al langer dat de Koning Boudewijnstichting, die BELvue aanstuurt, een te onafhankelijke koers vaart. Navraag leert dat de koning verscheidene keren met vertegenwoordigers van de stichting in de clinch is gegaan over de tentoongestelde foto’s van afgehakte handen van de slachtoffers van Leopold II of over de bijdragen in verband met collaboratie. Mathilde is erevoorzitter van de Koning Boudewijnstichting, maar paleiswoordvoerder Pierre-Emmanuel De Bauw blijft op de vlakte: ‘Er zijn soms discussiepunten, geen fricties.’

Bron 2 «Filip wil een museum dat uitsluitend het positieve aspect van de monarchie laat zien. Hij staat niet open voor een vernieuwd concept dat inzage geeft in de geschiedenis van België aan de hand van thema’s als democratisering en migratie. Als het van hem afhangt, komt er weer een museum van de dynastie – waar geen mens naartoe komt.

»Het probleem is: Filip is niet meer van deze wereld. Hij omringt zich met jaknikkers, viert vakantie met mensen van de charismatische beweging, en neemt alleen nog leden van de Duitse adel in vertrouwen: de kring waarin hij zich beweegt, wordt almaar kleiner. Hij is ook koppig en autoritair. Zijn naaste raadgevers zijn de enige mensen die nog impact op hem hebben: Noël De Bruyne, de intendant van de civiele lijst, en kabinetschef Frans van Daele

Topdiplomaat Frans van Daele geldt als de architect van het foutloze parcours dat de koning tot nog toe heeft gereden. Zelfs tijdens de jongste regeringsvorming bleef hij moeiteloos overeind.

Bron 2 «In de regeringsvorming zie je de hand van Van Daele. Hij heeft voluit de Vlaamse kaart getrokken. Dat had de vorige kabinetschef, Jacques van Ypersele, niet gedaan. Hij had nooit een regering met een Franstalige minderheid mogelijk gemaakt. Maar zo is Van Daele: als de N-VA de sterkste partij van het land is, gaat hij in op de eisen van de N-VA.»

Alleen, Van Daele beschouwt zijn missie om de nieuwe koning uit de startblokken te helpen als voltooid. In intieme kring heeft hij gezegd: ‘I’ve done my bit.’ De koning wil hem langer houden, maar Van Daele wordt in oktober van volgend jaar 70. Als hij nog in lucratieve raden van bestuur wil zetelen, zal hij vóór die datum moeten vertrekken. En dat is hij vast van plan.

Van den Wijngaert «Het gerucht gaat dat Van Daele en Filip enkele keren hard met elkaar in botsing zijn gekomen.»

Bron 2 «Filip is geen makkelijke man, dat is bekend. Maar al die ruzies in de koninklijke familie sussen, dát is Van Daele spuugzat.»

Van Daele is momenteel zelf op zoek naar een opvolger.

Bron 1 «Pierre Cartuyvels, de adjunct van Van Daele, lijkt de meest aangewezen man. Alleen, Cartuyvels is niet van hetzelfde kaliber. Van Daele was in zijn vorige leven een intimus van Angela Merkel, Cartuyvels was CD&V-burgemeester van Landen.»

Bron 2 «Na een Vlaamse kabinetschef komt er een Franstalige, zo gaat het op het paleis. Cartuyvels is perfect tweetalig, iedereen beschouwt hem als een Franstalige, maar hij is wel degelijk een Vlaming. Landen ligt in Vlaanderen, toch?

»Van Daele is op zoek naar iemand van de generatie van Filip, een vijftiger. Maar het is niet eenvoudig: met Filip samenwerken, zijn familie in het gelid houden, de ingewikkelde structuur van België doorgronden en daar slim mee omspringen. Ik zie niemand het even goed doen als Van Daele. Ik voorspel dat hij nog jarenlang zal schoonmoederen in de coulissen.»

Niet alleen de kabinetschef staat op vertrekken, ook de chef van het protocol wordt vervangen, het hoofd van het militaire huis én de secretaris-generaal. Vier van de zes belangrijkste medewerkers uit de entourage van Filip pakken hun biezen, de meesten omdat ze met pensioen gaan. Gelukkig zijn er ook zekerheden: de onderlinge verdeeldheid van de koninklijke familie zal nog wel een poos blijven bestaan.

Van den Wijngaert «Als je verlangt van de mensen dat ze feestvieren ter gelegenheid van de verjaardag van de federale staat België, maar je blijft zelf weg, is dat een veeg teken. Op één dag wordt zichtbaar hoe de koninklijke familie uiteenvalt.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234