Menstruatieproducten Beeld Getty Images
MenstruatieproductenBeeld Getty Images

Wereldmenstruatiedag

Het onzichtbare probleem van menstruatiearmoede: ‘Iedereen kan het taboe helpen doorbreken’

Het is vandaag Wereldmenstruatiedag, de dag die het eeuwenoude taboe op menstruatie moet helpen doorbreken. Wereldwijd moeten meisjes en vrouwen maandelijks heel wat geld neertellen om die natuurlijke periode door te komen, en niet iedereen heeft daar de middelen voor. Om ‘menstruatiearmoede’ aan te pakken, stelde Schotland als eerste land ter wereld menstruatieproducten gratis ter beschikking, een besluit dat ook in ons land het debat op gang brengt.

HUMO Wat is menstruatiearmoede precies?

MERON KNIKMAN (voorzitter van de Vrouwenraad) «Menstruatiearmoede houdt in dat je geen of beperkte toegang hebt tot middelen waarmee je op een veilige en comfortabele manier je menstruatie kunt doorkomen. De toegankelijkheid tot menstruatieproducten is belangrijk, maar die producten moeten ook veilig zijn, want ze zijn niet voor iedereen even geschikt. Daarnaast heb je goede sanitaire voorzieningen nodig om ze op een hygiënische en private manier te gebruiken en je te kunnen wassen. Een goede kennis over de menstruatie zelf is ook belangrijk, om bijvoorbeeld op tijd medische aandoeningen te kunnen detecteren.

»Het probleem bij menstruatiearmoede is dat het onzichtbaar en hardnekkig is. Er komt een schaamte bij kijken: over het bloedverlies zelf – het blijft een taboe waar velen zich nog steeds ongemakkelijk bij voelen – en over het feit dat je de middelen niet hebt om je fatsoenlijk te kunnen verzorgen. Vanwege die schaamte durven jonge meisjes er niet over te praten en blijft het probleem verborgen, ook bij volwassenen.»

HUMO Hoe zit het met menstruatiearmoede in Vlaanderen?

KNIKMAN «Het probleem komt het meeste voor tijdens de puberteit, wanneer meisjes nog heel afhankelijk zijn van hun ouders. Uit een bevraging door Caritas Vlaanderen van 2.608 meisjes en jonge vrouwen tussen de 12 en 25 jaar blijkt dat 12 procent van hen al eens geld tekort kwam om menstruatieproducten te kopen. Bij wie in armoede leeft, is dat zelfs 45 procent. Daarnaast moet 11 procent weleens een product lenen van iemand anders door geldgebrek. Stress-, angst- en schaamtegevoelens zijn sterk aanwezig en er zijn meisjes die om die reden school missen en spijbelen. Menstruatiearmoede heeft dus ook een impact op het mentale welzijn en gelijke onderwijskansen.»

HUMO Waarom zouden meisjes die slachtoffer zijn van menstruatiearmoede school moeten missen?

KNIKMAN «Meisjes die geen menstruatieproducten kunnen kopen, moeten bijvoorbeeld wc-papier of zakdoekjes gebruiken. Soms dragen ze zelfs drie onderbroeken over elkaar. Omdat ze bang zijn om door te lekken, blijven ze thuis. Sommigen hebben misschien wel één product, maar moeten dat dan te lang gebruiken, wat niet alleen de kans op doorlekken vergroot, maar ook op gezondheidsrisico’s. Menstruatiearmoede beperkt je bewegingsvrijheid en je zelfvertrouwen. Geconcentreerd in de les zitten, onbezorgd sporten, werken of deelnemen aan buitenschoolse activiteiten kan eigenlijk gewoon niet. Wanneer je school mist, mis je ook de kans om evenveel te kunnen leren of ervaren als de jongens in je klas. Het treft enkel meisjes, vrouwen en transjongeren. Daarom is het heel gendergebonden en schendt het fundamentele rechten die je hebt als meisje of vrouw.»

HUMO Is er al iets gebeurd om dit probleem aan te pakken?

KNIKMAN «Eind 2020 maakte minister van Armoedebestrijding Karine Lalieux 100.000 euro vrij voor de Nederlandstalige Vrouwenraad en 100.000 euro voor de Franstalige. Dat is een goed begin, maar het is zeker niet voldoende. Als je met dat geld maandverbanden gaat kopen, zijn die op een gegeven moment ook opgebruikt en wat dan? Het mag niet zomaar een doekje voor het bloeden zijn.

»We hebben vijftien lokale pilootprojecten geselecteerd van verschillende vzw’s in Vlaanderen en Brussel, die zich focussen op meisjes en jonge vrouwen tussen de 12 en 25 jaar. Het gaat zowel om de verdeling van menstruatieproducten als om educatie en sensibilisering. We willen ook inzetten op een kanteling van wegwerpproducten naar duurzame producten, door wasbaar maandverband en menstruatiecups beschikbaar te maken. Er worden educatieve pakketten ontwikkeld voor het secundair onderwijs en scholen in Gent en Leuven experimenteren met gratis menstruatieproducten in kastjes. Met de conclusies en resultaten van alle pilootprojecten kunnen we doelgerichter aan de slag gaan en de beleidsmakers structureel advies geven.

»Er moeten duurzame langetermijnoplossingen komen, zoals taksvrije menstruatieproducten en een minimumvoorziening van gratis producten via scholen, apotheken en openbare toiletten. Ook educatie en sensibilisering blijven cruciaal. Iedereen kan een steentje bijdragen. Vaak verstoppen vrouwen hun product wanneer ze naar het toilet gaan, of vragen ze stiekem aan een collega of klasgenoot: ‘Kan ik een tampon lenen?’ Door er zelf openlijker mee om te gaan, zouden we het al meer kunnen normaliseren. Dat blijft een uitdaging, want we zijn opgegroeid met het idee dat we onze menstruatie moeten verstoppen, maar we mogen niet vergeten dat het een puur biologisch proces is dat toevallig enkel vrouwen treft.»

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234