null Beeld

BOEK★★★★½

‘Het spel meespelen’ is een van het leven barstende en beroezende roman noir die tot lang na de laatste pagina in het reptielenbrein blijft stuiteren

Joan Didion, in Sacramento geboren en in San Francisco opgeleid, strandde pas in 1964 in Los Angeles. Ze was 30, haar innerlijke Norma Jean moest nog tot Marilyn Monroe vervellen, maar de incubatieperiode was kort: van het ene essay via de andere puntige observatie leerde buitenstaander Didion – is het niet haar grootste verdienste, dan toch haar coolste – de stad in de jaren 60 en 70 anders naar zichzelf kijken: even navelstaarderig, maar door een oliezwarte bril in plaats van een knalroze. Haar scalpelblik heeft daarna generaties schrijvers beïnvloed, Bret Easton Ellis voorop.

De roman ‘Play It as It Lays’, dat Time terecht heeft opgenomen in de ‘100 Best English-language Novels from 1923 to 2005’, is één van de belangrijkste haltes in die evolutie, een mijlpaal die nu – 51 jaar na datum – in het Nederlands wordt vertaald, als (het toch meteen een graad of vier slapper klinkende) ‘Het spel meespelen’. Ook de rest van de vertaling vertoont beurse plekken. De oorspronkelijke openingszinnen (‘What makes Iago evil? Some people ask. I never ask’) zijn klassiekers in hun afdeling: de toon van Didions nonchalante nihilisme is meteen gezet, de couleur locale – de Stad der Engelen is een oord waar het debat tussen goed en kwaad naast de kwestie blijkt – dadelijk gekaderd. Maar het iets te dicht op de huid hertaalde ‘Wat maakt Iago slecht? vragen sommige mensen. Ik vraag dat nooit’ klinkt in onze bloemkooloren feitelijker en dus makker.

null Beeld Arbeiderspers
Beeld Arbeiderspers

Los daarvan is ‘Het spel meespelen’ nog steeds een in vrieskouden bloede vertelde, maar toch van het leven barstende en beroezende roman noir die tot lang na de laatste pagina in het reptielenbrein blijft stuiteren. Didion filtert haar verhaal over de teloorgang van starlet en actrice Maria Wyeth – die zich zowel in het huwelijk, het leven en de carrière als finaal in het eigen hoofd klemreed – door een spiegelpaleis van vertelstandpunten en perspectieven, en hakt het met een aanstekelijke cadans in minihoofdstukjes. Het is ook een halve eeuw later nog een virtuoze vertelling over onthechting en vervreemding, en een elegante manier om de totale burn-out in woorden te vatten.

Maria’s ex-man Carter is een regisseur op de rand van de doorbraak. Ooit volgde hij haar, voor een film die hij simpelweg ‘Maria’ noemde, een tijdje bij haar dagelijkse bezigheden. ‘Maria bij een modeshow, Maria die op een feestje lag te slapen op een bank, Maria die aan de telefoon ruziemaakte over een rekening van Bloomingdale’s, Maria die wiet stond te zeven, Maria die zat te huilen in de metro.’ Maar in ‘Het spel meespelen’ leren we haar pas veel later kennen, tijdens haar periode in het gekkenhuis. De vraag die tussen de meeste regels blinkt: aan welke kant van het hek zouden de grootste gekken zitten? Tussendoor rouwt Maria om haar dochter Kate, die van haar is weggenomen en in een instelling wordt behandeld voor ‘een afwijkend chemisch stofje in haar brein’: die zachtere, rondere passages vormen de emotionele kern van dit boek.

Alleen jammer dat fans, recensenten en collega’s van Joan Didion (86 intussen, en vijfentwintig jaar na haar laatste roman) de laatste jaren een halfzachte heilige lijken te willen maken – hoe gaan die dingen? Het is een pruik die haar niet staat. De schrijfster Didion is in de eerste plaats een sluipmoordenaar, één van de stijlvolste cynici van de ‘Mad Men’-era, een hypergetalenteerd takkewijf, een even verleidelijke als vlijmscherp fulminerende vamp.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234