null Beeld

Het strakke plan van gevangenisdirecteur Hans Claus: 'Schaf de gevangenis af'

‘De patiënt genaamd gevangenis ligt al decennialang in een coma.’ Die strenge diagnose komt van Hans Claus, directeur van de gevangenis van Oudenaarde. In zijn boek ‘Achter tralies’ ijvert hij voor een radicaal ander gevangenissysteem.

Hans Claus «De problemen zijn bekend: de overbevolking, de schrijnende toestand waarin veel van onze gevangenissen verkeren, de moeizame re-integratie van gedetineerden in de samenleving. Maar de inzichten over hoe we het best met gedetineerden omgaan, zijn grondig geëvolueerd.»

HUMO U hebt de vzw De Huizen opgericht. Die bepleit een radicaal andere vorm van detentie.

Claus «Ja: die moet kleinschaliger zijn, en veel meer vervlochten in de samenleving. We stellen voor om gedetineerden niet meer in gigantische gevangenissen onder te brengen, maar in kleine detentiehuizen, wooneenheden die zich ín de samenleving bevinden in plaats van erbuiten. Alleen zo kunnen gedetineerden zich weer integreren.»

HUMO Waarom houden we zo hardnekkig vast aan het concept gevangenis?

Claus «Als een samenleving verandert, is het detentiesysteem altijd het laatste dat mee evolueert. Het is een begrijpelijke, conservatieve reflex: de bestraffing van criminelen is iets waarin we moeilijk verandering toelaten. Plus: de gevangenis is een klassiek beeld dat voortdurend wordt gereproduceerd in boeken, films en series. Het is heel moeilijk om dat ter discussie te stellen.»

HUMO Er valt toch iets te zeggen voor het principe van schuld en boete?

Claus «Dat wil ik ook niet weggooien. Het gaat me om de vorm. Het is nog niet zo heel lang geleden dat veroordeelden lijfstraffen kregen. Er komt een moment waarop we met dezelfde verbazing naar gevangenissen zullen kijken.»

HUMO Maar er moet toch iets onaangenaams blijven aan detentie?

Claus «Detentie ís onaangenaam. Stel je voor dat jij morgen te horen krijgt dat je je koffer moet pakken, en op een door anderen bepaalde locatie moet gaan wonen. Dat je alles moet achterlaten: je huis, je werk, je bezittingen, alle relaties… Vrijheidsberoving is altijd een straf.»

HUMO Horen zware criminelen ook in zo’n detentiehuis?

Claus «Dat is doorgaans de eerste vraag van mensen: ‘Plaats je pedofielen, moordenaars en terroristen ook in een gezellig huisje? Ga je Marc Dutroux uit de gevangenis halen?’ Maar er zijn in België maar een dertigtal gedetineerden van dat kaliber, mensen die we nooit zullen vrijlaten. Alleen voor hen hoef je dat systeem niet in stand te houden. Bouw voor die dertig een apart detentiehuis, en zorg voor een strenge beveiliging.»

HUMO Binnen de gevangenissen is er ook veel tegenkanting. In uw boek lees ik tussen de regels dat veel cipiers – u verkiest de term ‘bewaarders’ – nog van de oude school zijn: streng, militaristisch, erg gehecht aan hiërarchie.

Claus «Ik heb indertijd een opleiding voor cipiers uit de grond gestampt die focust op nabijheid en menselijkheid, maar het blijft moeilijk. En dat hoeft niet te verwonderen, want een gevangenis nodigt uit tot ontmenselijking. Als je gedetineerden achter muren met prikkeldraad en stalen deuren van 20 centimeter dik steekt, en ze om de 10 meter door een controlepost stuurt, dan kwéék je de overtuiging dat ze beesten zijn. Het is het gebouw dat de vernieuwing saboteert.»

HUMO Minister van Justitie Koen Geens rolde drie jaar geleden het derde masterplan voor het gevangeniswezen uit. Daarin ligt de klemtoon op oude gevangenissen sluiten en nieuwe bouwen.

Claus «Dat is niet de juiste weg. Maar ik heb er wel begrip voor: de omslag die ik bepleit, is er één op lange termijn. Je kunt niet zeggen: ‘Op 1 januari 2019 sluiten we alle gevangenissen.’ En dus begrijp ik wel dat minister Geens op korte termijn iets probeert te doen.»

HUMO Hij zet wel een voorzichtige stap in uw richting: er komen transitiehuizen.

Claus «Dat zijn detentiehuizen waar gedetineerden de laatste achttien maanden van hun straf kunnen uitzitten. Het is een eerste stap in de goede richting, ook al zou ik eerder voor loopplankhuizen opteren – huizen voor 18- tot 23-jarigen die voor het eerst in detentie gaan. Dat is een categorie die tussen wal en schip valt: voor de wet zijn ze volwassen, in de praktijk vaak nog niet. Een gevangenis is voor hen een rode loper naar recidive.»

HUMO Tot slot: u wilt ook het gebruik van smartphones toestaan. Is dat niet om problemen vragen?

Claus «Dat is wat controversieel, ja. Maar het internet is een basisbehoefte. Wie niet online is, kan geen onderwijs volgen, geen werk zoeken en geen voeling met de samenleving houden. En dat laatste is toch net wat we willen: dat gedetineerden op termijn weer een rol opnemen in die samenleving?»

Hans Claus, ‘Achter tralies’, Borgerhoff & Lamberigts

null Beeld
Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234