Het succes van 'De fiscus': de belastingcontroleur als charmeur

Bij de Federale Overheidsdienst Financiën kregen ze onlangs telefoon van hun Nederlandse collega’s: waar ze die fijne televisiereeks hadden besteld? En of ze niet eens bij de Nederlandse Belastingdienst wilden komen filmen? De realityreeks ‘De fiscus’ op Eén scoort niet alleen bij het grote publiek – één miljoen Vlamingen kijken ernaar – maar ook bij de insiders: ‘Straks wordt het nog sexy om voor de belastingdienst te werken.’

'Bij een inval in een slachthuis kreeg mevrouw een hartaanval en meneer last van de vallende ziekte. Tot we een interessante lade opentrokken: meteen genezen!'

In ‘De fiscus’ krijgt de anonieme boeman een menselijk gezicht. Of beter: een hele keur aan gezichten, waaronder dat van Dirk Dierickx, inspecteur bij de Bijzondere Belastinginspectie (BBI), en Joris Meul, zoon van een douanier, die nu zelf als douanebeambte controles uitvoert langs de openbare weg. Twee ambtenaren met een scherpe neus voor gesjoemel.


Lees meer over 'De fiscus' »

Dirk Dierickx «Ik draai al dertig jaar mee bij de belastingdienst en ik werk de laatste tijd harder dan ooit – te hard, misschien. Maar mijn werk geeft me veel voldoening. Dat maakt het verleidelijk om me helemaal te geven.»

Joris Meul «Mijn job is evenmin een nine-to-five job. Sinds de verhoogde terreurdreiging wordt ook de douane ingezet om de Antwerpse haven te bewaken en daardoor hebben we nog meer nachtdiensten. Dat vraagt veel flexibiliteit van onze mensen, maar in ruil krijgen ze er wel een gevarieerde job voor terug.»

HUMO Het imago van jullie werkgever kon wel een opfrisbeurt gebruiken.

Dierickx «Dat mochten we bij de BBI recent nog ondervinden. Onze dienst had vijftig nieuwe collega’s nodig, dus besloten we een aanwervingsexamen te organiseren. Maar zoveel hebben we er niet gevonden. Ik heb de sollicitatiegesprekken van dichtbij gevolgd en gezien hoe belabberd het imago van de belastingdienst bij de gemiddelde burger is. Die denkt nog altijd aan ‘De collega’s’: luie ambtenaren die alleen maar roddelen en koffiedrinken.

»Soit, de kandidaten die wel in dienst zijn getreden, zijn heel tevreden over hun nieuwe job. De meesten hebben vroeger in de privésector of in de academische wereld gewerkt, en ze zien hun overstap naar de fiscus allemaal als een verbetering. Wie weet wordt het ooit sexy om voor de belastingdienst te werken (lacht).»

HUMO Is jullie sexappeal gestegen door ‘De fiscus’?

Meul «Ik merk dat mensen meer respect voor mijn job hebben gekregen. Als ik vroeger zei dat ik bij de douane werkte, dachten de meesten meteen aan het clichébeeld van de douanier in de luchthaven: ‘Iets aan te geven, mevrouw?’ Nu krijg ik vaak de reactie ‘dat er precies toch veel meer bij de job komt kijken’.»

Dierickx «Vóór ‘De fiscus’ op tv kwam, wisten zelfs mijn vrienden niet wat ik precies deed bij de BBI. De meesten waren aangenaam verrast en polsen sindsdien geregeld naar wat ik doe.»

HUMO Droomden jullie als kind al van een job bij de belastingen?

Dierickx (lacht) «Ik denk dat niemand ervan droomt om later belastingcontroleur te worden.»

Meul «Brandweerman, ja, dat wel.

»Maar bij ons zit het in de familie: mijn grootvader was commis aan de Franse grens en ook mijn vader was douanier. Op zijn aanraden heb ik meteen na de middelbare school aan de staatsexamens deelgenomen: ‘Zeg maar dat je bij de douane wilt, daar hebben ze met de uitbreiding van de haven van Antwerpen sowieso volk nodig.’ Daar ben ik mijn loopbaan ook begonnen. Vervolgens kon ik aan de slag bij de opsporingsdienst, en nu leid ik het mobiele team. Elke dag ziet er anders uit, want je weet nooit wat je in een auto zult aantreffen: brave burgers, drugskoeriers, illegalen...»

Dierickx «Ik heb biologie gestudeerd, omdat ik gepassioneerd was door de natuur. Ik zag mezelf een soort Discovery Channel-avonturier worden (glimlacht). Dat is er niet van gekomen, al reis ik wel veel. Na mijn studie ben ik bij de overheid terechtgekomen, bij Financiën. In het begin werkte ik als btw-controleur, maar mijn rechtvaardigheidsgevoel kreeg het daar flink te verduren. Btw-fraudeurs die niet wilden meewerken, kwamen er vaak met een kleine boete van af, terwijl bedrijven die hun deuren wél voor ons openzetten, soms meer dan een miljoen euro moesten ophoesten. Sindsdien heb ik me plechtig voorgenomen om iedereen gelijk voor de wet te behandelen. De BBI bleek daarvoor de ideale uitvalsbasis.»

HUMO Avonturier of brandweerman zijn jullie niet geworden, maar in ‘De fiscus’ lijkt jullie job minstens zo spannend.

Dierickx «Je moet het hoofd koel houden, ja. Dat is het eerste wat we onze mensen leren: blijf in elke situatie professioneel en kalm, en reageer vooral niet persoonlijk. Als je een fraudeur wilt pakken op het feit ‘dat hij met een dikke auto rijdt’, zal de situatie veel sneller escaleren. Al kan het ook zonder provocatie uit de hand lopen. Onlangs nog vielen we voor een controle binnen in een transportbedrijf: de zaakvoerder werd razend en begon alles kort en klein te slaan, ook al stonden er drie gewapende agenten bij ons. Ik was net in zijn bureau bestanden van zijn computer aan het kopiëren, toen hij briesend op me afkwam: ‘Dat is mijn bureaustoel, daar blijft gij van af!’ Waarop hij de stoel onder me wegtrok (lacht).»

HUMO Moet de politie op zo’n moment niet ingrijpen?

Dierickx «Nee, dat mag pas als iemand ons fysiek aanvalt.»

'Ik heb een uitbater eens gezegd dat ik élke dag in zijn restaurant zou komen zitten om alles in de gaten te houden: zijn boekhouding was in één uur aangepast'

HUMO Zijn er altijd agenten bij als jullie in een bedrijf binnenvallen?

Dierickx «Veel minder dan vroeger, omdat zo’n machtsvertoon vaak méér woede opwekt. Veel fraudeurs zijn al eerder in contact gekomen met de arm der wet, zoals de douane (lachje naar Joris), en hebben daardoor een allergie voor uniformen ontwikkeld. Sinds een jaar of vijf proberen we de inzet van agenten te beperken, en met resultaat: we hebben veel minder met gewelddadige incidenten te maken.»

HUMO Hoe verdedigen jullie je als een fraudeur toch agressief uit de hoek komt?

Dierickx «Toen ik bij de BBI begon, bestelde ik meteen riotguns en een helikopter (lacht). Ondertussen weet ik wel beter, vooral dankzij ons contact met buitenlandse collega’s. De Engelsen, bijvoorbeeld, begrijpen totaal niet waarom Belgische agenten altijd hun wapen bij zich hebben. In Groot-Brittannië zie je dat nauwelijks, en gewapende overvallen en aanrandingen komen daar veel minder vaak voor. Bij de BBI hebben we er al lachend onze nieuwe doelstelling van gemaakt: binnenvallen in een bedrijf om fraude te bewijzen en toch zo sympathiek overkomen dat de mensen je binnen het uur een kop koffie aanbieden. Dan ben je pas goed bezig als fraudedienst.»

Meul «Al moet je ook met koffie oppassen. We kregen in een slachthuis eens koffie aangeboden, maar dat heb ik beleefd afgeslagen: ik vertrouwde die zaakvoerder voor geen haar. Toen we daar binnenvielen, ging zijn echtgenote al meteen tegen de grond: zogezegd een hartaanval gekregen. En meneer kreeg plots last van de vallende ziekte. We hebben er toen een ambulance bij gehaald, al vermoedden we dat dat koppel ons gewoon probeerde af te leiden. En inderdaad: toen we een interessante lade opentrokken, veerden ze meteen op (lacht).»


Pc door venster

HUMO Douaniers mogen een wapen dragen. Moeten jullie dat vaak gebruiken?

Meul «Als we bij een wegcontrole een drugskoerier tegenhouden, kan het van pas komen. Aanvankelijk zijn die mannen niet onder de indruk: ‘’t Is maar de douane, we zullen eens zien wat die te zeggen hebben.’ Tot ze ons materiaal zien en in paniek raken. Dan kan het link worden, want sommige kerels schrikken er niet voor terug om hun auto als wapen te gebruiken en in hun vlucht onze motards omver te rijden.

»Soms ontstaat er ook heibel met mensen die we uit het verkeer plukken omdat ze een boete niet hebben betaald. Zij moeten dan hun auto achterlaten tot ze die vereffend hebben, maar ze mogen ook familie of vrienden vragen om dat te komen doen. Dan gebeurt het weleens dat iemand een knokploeg op ons afstuurt (lacht). Dat zijn gelukkig de uitzonderingen: als je ze rustig uitlegt waarom ze worden tegengehouden, tonen de meesten wel begrip.»

HUMO Vooral jij, Joris, straalt een ongelofelijke rust uit.

Meul «Anders krijg je je gesprekspartner niet gekalmeerd. In één van de eerste afleveringen zat een heethoofd, die door mijn collega’s echt naar onze bestelwagen gesleurd moest worden. ‘Daarmee zijde nog niet aan de nief petatjes,’ zuchtte de motard die me zijn papieren overhandigde. Ik heb die man eerst zijn hart laten luchten om het pas daarna over de achterstallige boetes te hebben.»

Dierickx «Kalmte werkt aanstekelijk, hè.»

Meul «Precies. En ik heb wat van een éminence grise (grijnst), dat helpt. Een jonge douanier wekt sneller agressie op.»

'Dirk Dierickx (rechts): 'Ik denk dat niemand ervan droomt om later belastingcontroleur te worden.'

HUMO Haalt de douane alleen geseinde auto’s uit het verkeer?

Meul «Nee, op basis van een risicoanalyse – die op een autosnelweg natuurlijk snel moet gebeuren – pikken we er ook verdachte voertuigen uit. Is een wagen goed onderhouden? Is het een huurauto? Liggen er tien kilo vuile pampers op de achterbank? Uit zulke details kun je al veel afleiden. En ook wij letten goed op de houding van de mensen, want het meeste kom je nog altijd van henzelf te weten. Iemand die niet kan antwoorden op een simpele vraag als ‘Waar kom je vandaan?’, is sowieso verdacht. Idem als de inzittenden van één auto allemaal met een ander verhaal op de proppen komen. En nu stop ik met tips geven (lacht).»

HUMO Jullie moeten vaak snel beslissen of een situatie verdacht is of niet.

Meul «Als je met een vast team werkt, kun je na een tijd met één blik een collega waarschuwen: ‘Die auto zou weleens hommeles kunnen betekenen.’»

Dierickx «Bij de BBI heb ik mettertijd een soort zesde zintuig voor fraude ontwikkeld: je komt ergens binnen, je ziet hoe de baas en de werknemers zich gedragen en voelt meteen dat er iets niet in de haak is. Ook voor het vinden van bezwarend materiaal kun je je neus trainen: het komt er vaak op aan om de reacties van werknemers in de gaten te houden. Onlangs zagen we tijdens een controle nog snel iemand achter een hoekje verdwijnen. Toen zijn we zelf even rond het gebouw gewandeld, en inderdaad: in een modderpoel aan de achterkant vonden we een hele stapel bezwarende documenten. We hebben ook al meegemaakt dat iemand doodleuk zijn computer door het raam naar buiten kieperde.»

'We kunnen op almaar meer sympathie rekenen: de mensen beseffen dat de sociale zekerheid onder druk staat'


Wiet in de wind

HUMO Jullie prooien proberen jullie steeds één stap voor te blijven. Hoe zorg je ervoor dat de voorsprong niet te groot wordt?

Dierickx «Door de trends in het wereldje op de voet te volgen: bij de BBI zijn we nu vooral bezig met internetfraude. Dus moeten we mee zijn met de laatste nieuwe snufjes in de sjoemelsoftware.»

Meul «Ik ga af en toe eens op studiereis naar de coffeeshops in Amsterdam. Dat is nodig, want die jongens verzinnen voortdurend nieuwe manieren om hun wiet over de grens te smokkelen.»

HUMO Heb je het drugstoerisme naar Nederland de voorbije jaren zien evolueren?

Meul «Het is er zeker niet minder op geworden. De grens wordt ook almaar verlegd. In het begin zie je mensen met gebruikershoeveelheden passeren, dus 1 à 2 gram, en als je ze later nog eens tegenhoudt, blijken ze 5 of zelfs 10 gram mee te hebben. We betrappen soms mensen met wel 50 gram marihuana op zak. Met de botersmokkel was dat volgens mijn vader destijds net zo: de eerste keer namen mensen alleen een kilo voor zichzelf mee, maar de volgende keer smokkelden ze ook wat voor buurman Jos of tante Jeanne.

»Sommigen hebben wel érg veel smokkelwaar bij zich. We hebben al meer dan eens meegemaakt dat de koeriers bij een interventie plots op de vlucht sloegen en hun wiet naar buiten begonnen te gooien. De motards die hen toen achterna zijn gegaan, hingen onder de groene plukjes – we hebben hen toen gefotografeerd: prima bewijsmateriaal. Achteraf heb ik me de bedenking gemaakt: als het weer wat meezit, kun je hier langs de E19 volgend jaar een aardige oogst ophalen (lacht).»

HUMO Treden jullie streng op?

Meul «Ja, sommige mensen moet je tegen zichzelf beschermen. Onlangs nog kregen we het bericht van drie overlijdens in Frankrijk door foute drugs uit Nederland. In die drugs zaten glasdeeltjes, en bij het inhaleren werden de longen geperforeerd. Via lukrake autocontroles hebben we gelukkig wel de kweker kunnen opsporen. Dealers durven hun marihuana ook licht te versnijden met heroïne, dat veel verslavender is, zodat hun klanten zeker terugkomen. Op die manier wordt een drugstoerist een heroïnejunk zonder dat-ie het weet. De Nederlandse coffeeshops zijn er ooit gekomen om dat soort misbruiken tegen te gaan, maar veel drugstoeristen kopen hun wiet in het illegale circuit.»


De blije zondaar

HUMO Volgens mij hebben veel kijkers sympathie voor jullie omdat jullie op de slechteriken jagen: niet Jan Modaal die zijn belastingbrief verkeerd heeft ingevuld, maar de zware jongens.

Meul «Zo simpel is het nochtans niet altijd. Neem nu iemand die stiekem op goedkopere rode diesel rondrijdt: dat is lange tijd een nationale sport geweest, hè. Waren dat dan allemaal misdadigers? Nee, het hoorde er een beetje bij, de fiscus zo om de tuin proberen te leiden. Maar mensen die met een verborgen tank voor goedkopere brandstof rondrijden, dat zijn wél fraudeurs, hè.»

Dierickx «Die grens is niet altijd even makkelijk te trekken. Ik herinner me nog een frauderechtszaak, ongeveer dertig jaar geleden, tegen een meelproducent die zijn bloem in het zwart verkocht aan bakkers. In het vonnis stond toen letterlijk: ‘Het is in België een economische noodzaak om bloem in het zwart te kopen.’ En inderdaad: wie in bepaalde sectoren niet af en toe iets in het zwart deed, kon gewoon niet tegen de concurrentie op.»

'Joris Meul (links): 'Het gebeurt weleens dat iemand een knokploeg op ons afstuurt.'

HUMO Is dat vandaag nog steeds zo?

Dierickx «We zien wel een mentaliteitswijziging, zeker nu de meeste mensen beseffen dat de sociale zekerheid onder druk staat. Dat iemand nauwelijks bijdragen betaalt, stuit anderen steeds meer tegen de borst. Dat merken we tijdens onze controleacties: we kunnen op almaar meer sympathie rekenen. Zelfs de mensen die we op fraude betrappen, tonen nu soms begrip. Onlangs nog vielen we binnen bij een uitbater van een feestzaal, waar voor meer dan een half miljoen euro zwart geld lag. Die man bleek opgelucht: nu kon hij ’s nachts weer goed slapen (lacht). Zoiets kwamen we vroeger niet tegen.

»In grote bedrijven wordt er ook nauwelijks nog gefraudeerd, dat gebeurt meer bij de middelgrote bedrijven.»

HUMO Ja? De Tijd publiceerde onlangs een lijst met bedrijven en instellingen die de BBI nog een paar miljoen moeten: de VUB, Colgate-Palmolive en zelfs de vzw Bebat, die gebruikte batterijen ophaalt. Dat zijn toch geen kleine garnalen.

Francis Adyns (woordvoerder van de FOD Financiën) «Over dat artikel is het laatste woord nog niet gezegd. De FOD Financiën heeft een klacht ingediend tegen de onbekenden die die lijst hebben gelekt. Het gaat hier immers over een schending van het beroepsgeheim.»

HUMO Hoe vaak gebeurt het nog dat jullie weten dat iemand sjoemelt, maar dat jullie het niet kunnen bewijzen?

Dierickx «Eerlijk waar: zelden. Als je echt wilt bewijzen dat iemand fraudeert en als je bereid bent om er veel tijd en energie in te stoppen, lukt het wel. Ik neem soms zelfs mijn tent mee naar een bedrijf dat niet wil meewerken: desnoods kampeer ik daar de hele nacht. Recent lachte een restaurantuitbater ons in ons gezicht uit: ‘Zoek maar, jullie zullen toch niets vinden.’ En inderdaad, we vonden geen enkel spoor van fraude. Dus besloot ik het anders aan te pakken. Ik heb de man toen gezegd dat ik van maandagochtend tot zondagavond in zijn restaurant zou komen zitten, élke dag, om alles in de gaten te houden. Nog geen uur later had hij zijn boekhouding al aangepast (lacht).

»Tijdens een controle hebben we zo eens een echtscheiding veroorzaakt. We hadden aanwijzingen dat een supermarkt aan de kust een deel van de omzet verduisterde. Tijdens ons onderzoek ter plaatse merkten we dat er altijd met dezelfde kassa werd gesjoemeld. We wilden daar de zaakvoerster over uithoren, maar zij verwees ons door naar haar echtgenoot: die bekommerde zich om het kassasysteem. Toen we hem met de feiten confronteerden, nam hij ons apart: hij had stiekem een verhouding met de kassierster die de zwarte kassa bediende, maar durfde dat niet op te biechten aan zijn vrouw. Of wij het haar misschien wilden vertellen? Dat hebben we niet gedaan, maar we hebben haar wel over de kassafraude ingelicht. Even later is ze die kassierster in de haren gevlogen: ze had blijkbaar zelf de conclusie getrokken dat die wel érg close was met haar echtgenoot.»

Meul «Bij de douane weten we dat we niet alle drugskoeriers kunnen vatten – dan zou je de E19 moeten afsluiten. Frustrerend is wel het fenomeen van de voorrijder, een auto die een paar kilometer vóór de drugsauto uit rijdt om te zien of er douanecontroles zijn. Vaak weten we dat het om een voorrijder gaat, maar kunnen we niets beginnen omdat die op zich niets illegaals doet.

'Toen we bij een controle iemand achter een hoek zagen verdwijnen, wandelden we zelf even rond het gebouw: in een modderpoel vonden we een hele stapel bezwarende documenten'

»Ook op dat vlak herhaalt de geschiedenis zich: ik wandelde ooit met mijn vader in Nieuw-Namen, bij Kieldrecht. Hij droeg zijn dienstparka. Een auto reed ons tegemoet, maar zodra de bestuurder mijn vader zag, draaide hij zich met gierende banden weer om. ‘Da was ne veurrijer,’ zei mijn pa, ‘die is de boterwagen gaan waarschuwen dat er een douanier rondloopt.’ (lacht)»

HUMO Kunnen jullie nog rustig over straat lopen, of zijn jullie al BV’s geworden?

Dierickx «Beruchte Vlamingen, misschien (lacht).»

Meul «Als ik geen uniform aanheb, zullen de mensen me niet snel herkennen: ik kan nog rustig naar de supermarkt gaan.»

Dierickx «Collega’s vragen me weleens waarom ik aan ‘De fiscus’ wou meewerken. Hierom dus (toont zijn aanstellingsbewijs, dat er inderdaad wat amateuristisch uitziet). Met dit pasje moeten wij mensen ervan overtuigen dat we van de BBI zijn en dat we hun boekhouding mogen uitpluizen. Dus wie weet, zien ze me binnenkort komen en zeggen ze: ‘Laat die maar binnen, ik herken ’m van de televisie.’ (lacht)»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234