'De welwillendheid tegenover gefoefel is typisch Belgisch: alsof het om sympathieke folklore gaat.' Beeld vrt
'De welwillendheid tegenover gefoefel is typisch Belgisch: alsof het om sympathieke folklore gaat.'Beeld vrt

het kermen achter de schermen

Het succes van ‘Pano’: ‘Ooit is een minister in tranen uitgebarsten’

Of het nu over zonnepanelen, droogte, politiegeweld of fratsen met mondmaskers en contacttracing gaat, het VRT-duidingsprogramma ‘Pano’ scoort de ene voltreffer na de andere. Telkens opnieuw wordt er geduwd waar het pijn doet, voor een groeiend publiek – de jongste weken pieken de kijkcijfers geregeld boven de 800.000. Niet kwaad voor een programma dat ingewikkelde dossiers uitspit en het zonder dansjes, dates en quizvragen moet stellen. ‘Ik ben mijn belastinggeld als VRT-journalist waard: elk jaar bespaart de overheid nu 6 miljoen euro.’

Goed begonnen is half gewonnen, dachten ze bij ‘Pano’, en het seizoen werd afgetrapt met een reportage over contacttracing die de onthullingen opstapelde. Hoe stuitend weinig data er werden verzameld. Hoe de contactonderzoekers van het callcenter amper werden opgeleid en quizjes speelden om zich bezig te houden. Hoe het draaiboek van tracingexpert Wouter Arrazola de Oñate in de vuilnisbak werd gekieperd – wat ‘toch wel wat mensenlevens heeft gekost’. Hoe kritische experts door topmensen uit de omgeving van Vlaams minister van Welzijn Wouter Beke (CD&V) werden afgedreigd en uitgescholden. Hoe een callcenter dat 60 procent duurder was dan de concurrent een vet contract kreeg (extra kost voor de belastingbetaler: 20 miljoen euro, and counting). Hoe die concurrent vervolgens onder druk werd gezet om zijn klacht bij de Raad van State in te trekken. De klap op de vuurpijl was het gestamel van Wouter Beke, die er plots niet meer in slaagde om de Raad van State en de Inspectie van Financiën uit elkaar te houden.

Vooral dat laatste fragment ging viraal. De kijkcijfers waren navenant: 560.000 livekijkers, een tweede golf van 25.000 kijkers op VRT NU, en het meest aangeklikte nieuwsitem van de week. De weken nadien lokten de reportages over zonnepanelen, droogte en huurwoningen meer dan 700.000 kijkers. Keer op keer leidde dat tot geraas op Twitter, parlementaire vragen, krantenartikels en beleidsvoorstellen.

PASCAL SEYNHAEVE (eindredacteur) «Wij staan daar zelf ook van te kijken. Onze reportage over droogte haalde een marktaandeel van 34 procent: meer dan het populaire ‘Radio Gaga’. Door die cijfers komen we wel onder een vergrootglas te liggen en vangen we wat vaker tegenwind.»

HUMO Hoe verklaren jullie dat succes?

SARA VAN BOXSTAEL (eindredacteur) «We profiteren mee van de door corona gegroeide honger naar nieuws en context. Mensen willen de achterkant van een verhaal zien. Toen Stef Meerbergen een jaar geleden voor ‘Pano’ ging filmen achter de schermen van het UZ Gent, haalden we meer dan een miljoen kijkers. Onwaarschijnlijk. Wellicht spelen spraakmakende afleveringen uit het verleden ook mee: over Dries Van Langenhove, de zaak-Kucam, de Antwerpse drugsmaffia… Zo is ons merk gegroeid bij een groot publiek.»

WIM VAN DEN EYNDE (journalist) «‘Pano’ heeft een klokkenluidersfunctie gekregen. Elke week ontvangen we tientallen mails van kijkers met tips die we kunnen uitzoeken. We krijgen vaak ook maanden de tijd om aan een reportage te werken. Daardoor kunnen we verhalen laten sudderen en groeien. ‘Het journaal’ is een sprint, wij zijn marathonlopers.»

SEYNHAEVE «Zes jaar geleden zat ‘Panorama’, door de desastreuze restyling van Canvas, weggemoffeld op zondagavond om acht uur. We konden niet op tegen de kijkcijferkanonnen van Eén en VTM, en haalden amper 200.000 kijkers. In 2016 werden de redacties van ‘Panorama’ en ‘Koppen’ samengegooid en schoven we naar Eén, waar we opnieuw de kans kregen om complexe verhalen te vertellen voor een breed publiek. Vroeger dachten netmanagers dat de grote massa daar niet in geïnteresseerd was. Dat was fout. Maar er is ook geluk mee gemoeid. Welk programma zit er voor ons? Is er een mooie Champions League-affiche? Zit ons thema al midden in de actualiteit?»

HUMO Hoe verliep de fusie tussen ‘Koppen’ en ‘Panorama’?

VAN BOXSTAEL «Dat was niet simpel. Die ploeg was nogal groot en er waren botsende visies. Door de reorganisatie van de nieuwsdienst slankte onze redactie af en kwamen we tot een hecht team van ervaren onderzoeksjournalisten en jonge talenten die we proberen op te leiden tot researchers. We zijn messcherp voor elkaar, maar op een constructieve manier. De ochtend nadien fileren we elke uitzending tot op het bot.»

VAN DEN EYNDE «We putten ook uit het grote reservoir van de nieuwsdienst. Soms plukken we daar iemand een maand weg voor een ‘Pano’. Zo was Luc Pauwels als energiespecialist de geknipte man voor onze reportage over zonnepanelen.»

HUMO Wat zijn de ingrediënten van een sterke ‘Pano’?

VAN DEN EYNDE «Het onderwerp moet een groot publiek aanspreken. Er moet een laag onderzoeksjournalistiek in zitten, waarin iets nieuws aan het licht wordt gebracht. En uiteraard moeten we het in beeld kunnen brengen. Bij de ‘Pano’ over politiegeweld waren de smartphonebeelden doorslaggevend.»

VAN BOXSTAEL «Die onderzoeksfunctie is cruciaal. Mensen worden overspoeld met online-informatie, ongefundeerde meningen en fake news. Ze weten niet meer wat ze moeten geloven. Daarom proberen we in ‘Pano’ ook een snuifje making-of te verwerken: we leggen uit hoe een verhaal tot stand kwam, welke onderzoeksdaden we deden en waarom we iemand aan het woord laten.»

LUC PAUWELS (journalist) «De ‘Pano’ over zonnepanelen moest een reconstructie worden van het debacle met de terugdraaiende teller, het leed van de mensen en de politieke fouten. Maar ik wilde ook nieuwe dingen naar boven spitten. Zo stootte ik op het achtergehouden document waarin de vorige federale regering aan minister van Energie Marie-Christine Marghem (MR) had gevraagd om met de Vlaamse regering een oplossing te vinden. Marghem beweerde in ‘Pano’ dat dat overleg er is geweest, maar wij konden aantonen dat dat niet klopte. Dat was voor mij de kers op de taart.

»Voor mijn ‘Pano’ over de mondmaskers wilde ik uitzoeken of Maggie De Block de waarheid sprak over de noodstock die volledig was vernietigd omdat al die maskers onbruikbaar waren. Een bron vertelde ons dat er nog restanten van die stock bestonden. Dan rust ik niet tot ik zo’n masker in mijn handen heb. De volgende stap was een labotest, om te zien of die maskers nog bruikbaar waren. We stapten naar hét referentielabo, zonder te zeggen waar die maskers vandaan kwamen. ‘Ze zijn nog perfect bruikbaar, deze gaan bijna eeuwig mee,’ zei de onderzoeker. Bingo! De Block had ons dus niet de hele waarheid verteld. Sommige mondmaskers waren slecht bewaard en terecht verbrand, maar andere dozen waren niet aangetast.

»Het zat niet in de uitzending, maar we hebben ook ontdekt dat De Block kort na haar aantreden 816.000 FFP2-maskers naar Afrika heeft gestuurd voor een Europees project tegen ebola. Die maskers mochten Europa niet uit zonder getest te worden. De Block had dus kunnen weten dat ze nog goed waren. Toch werd de resterende stock van 22 miljoen maskers nadien verbrand: Sciensano vond de opslag te duur.»

SNELLE TAMTAM

LIESBETH INDEHERBERGE (journalist) «Het startpunt voor mijn ‘Pano’ over politiegeweld waren ingezonden beelden van twee tieners die door de politie hardhandig waren aangepakt op de Antwerpse Dageraadplaats. We gingen hen snel interviewen, zodat hun letsels nog zichtbaar waren. Daarna begon de moeilijke zoektocht naar andere slachtoffers die wilden getuigen. We zochten in krantenarchieven, op sociale media, en we belden advocaten die vaak zaken tegen de politie aanspannen. Belangrijk was dat de beelden begonnen vóór het incident, zodat we het hele verhaal konden tonen.

»Mijn onderzoek leerde dat politiegeweld heel vaak onbestraft blijft. Slachtoffers worden niet gehoord, veel incidenten worden geseponeerd, tuchtstraffen zijn zeldzaam en zelfs rotte appels ontslaan uit het korps blijkt zo omslachtig dat het haast nooit gebeurt. Daardoor zijn veel jongeren bang voor de politie.»

HUMO Waarom toonden jullie geen geweld tégen de politie?

INDEHERBERGE «Zulke verhalen waren in andere uitzendingen al uitvoerig aan bod gekomen. We hebben wel voor evenwicht gezorgd door korpschef van Brussel-Zuid Jurgen De Landsheer te interviewen en met een politiepatrouille op stap te gaan. Toch kregen we e-mails van mensen die het te eenzijdig vonden. Ik heb ze allemaal beantwoord, al heb ik soms een paar minuten gewacht om op ‘verzenden’ te klikken (lacht). Ik ben iets gevoeliger voor geweld door de politie dan andersom, dat zijn geen twee kanten van dezelfde medaille. Ik woon in Brussel en heb al veel gepraat met brave gasten die de systematische identiteitscontroles spuugzat zijn. ‘Geef je pas toch gewoon,’ zeggen mensen dan. Maar als je dat vijf keer per week moet doen, word je dat weleens beu. Met witte kinderen gebeurt dat niet.»

VAN DEN EYNDE «De ‘Pano’ over contacttracing kwam voort uit de brokstukken van onze reportage over mondmaskers. Contactonderzoek werd gezien als dé manier om een tweede lockdown te vermijden. Op het einde van de regering-Wilmès won de groep rond gezondheidseconoom Lieven Annemans het pleit en werden de coronamaatregelen versoepeld. Samen met het falende contactonderzoek leidde dat tot de tweede golf. Aanvankelijk wilden we de politieke manoeuvres achter de schermen in kaart brengen, maar we botsten op een muur. Iedereen trok zich terug. Daarom focusten we op het contactonderzoek. De doorslaggevende getuigenis was die van Wouter Arrazola de Oñate, dé Belgische autoriteit. Hij vertelde hoe zijn aanpak totaal niet werd gevolgd, en hoe hij en andere experts aan de kant werden geschoven. Een ander sleutelmoment was het interview met biostatisticus Niel Hens, die op zijn rustige manier toch zeer scherp was voor het beleid.

»Die ‘Pano’ schetst het failliet van de typisch Belgische aanpak: het geïmproviseer, de onvoltooide staatshervorming die alles bemoeilijkt, het old boys network dat een krakkemikkig systeem in elkaar flanst. Waarschijnlijk gebeurt dat met de beste bedoelingen, maar te vaak zie je dat het bedienen van de eigen vriendjes belangrijker is dan efficiëntie. Dit was een schoolvoorbeeld van de oude CVP-staat: tegen de wetenschappelijke adviezen in werd de contacttracing uitbesteed aan callcenters en ziekenfondsen waarmee er hechte banden bestonden. En wie mocht het IT-systeem leveren? Softwarebedrijf Smals van Frank Robben, een CVP-boy die al meegaat sinds Dehaene

HUMO Hoe proberen machthebbers zich te verweren als ze voelen dat ‘Pano’ aan het graven is?

SEYNHAEVE «Interne druk is er niet. Ik heb nog nooit een telefoon van hogerhand gekregen met de boodschap: ‘Hier blijven jullie af.’ Dat zou ook niet pakken.»

HUMO Wim Van den Eynde en Luc Pauwels werden negen jaar geleden wel geschorst door toenmalig hoofdredacteur Luc Rademakers nadat ze het boek ‘De keizer van Oostende’ hadden uitgebracht, over de zaakjes van Johan Vande Lanotte. Die slaagde erin om iedereen wijs te maken dat het boek 65 fouten bevatte. De auteurs konden die punt per punt weerleggen, op twee details na.

SEYNHAEVE «Zoiets is nu echt ondenkbaar. Het is onze taak om kritisch te zijn voor de machthebbers.»

VAN DEN EYNDE «Tijdens het maken van een reportage voel je de nervositeit soms wel groeien. De tamtam gaat snel in Vlaanderen. Als je na een paar telefoons een politicus opbelt, zegt die: ‘Ik had al gehoord dat jullie met iets bezig waren.’ Dan weet je dat de verdedigingslinies worden opgetrokken. Ook onze hoofdredacteur en eindredacteurs krijgen dan weleens telefoon.»

SEYNHAEVE «Dat is hun volste recht. Wij kijken meticuleus naar ons eigen werk en maken het onze reporters niet gemakkelijk. We mogen geen fouten maken.»

VAN DEN EYNDE «Soms probeert men ons te intimideren door advocaten te laten bellen. Bij mijn ‘Pano’ over kustburgemeesters die zeer actief zijn in de vastgoedsector, werden we echt bestookt. Dan weet je dat je op je tellen moet passen.»

HUMO Uit die ‘Pano’ herinner ik me een fragment waarin wijlen Leopold Lippens jou agressief en negatief noemde.

VAN DEN EYNDE «Hij was niet opgezet met onze vragen over de vermenging tussen zijn zakelijke belangen en zijn rol als burgemeester van Knokke. Vlak nadien stapte hij hooghartig weg. Over de doden niets dan goeds, maar ik heb mijn wenkbrauwen gefronst bij de lofbetuigingen in de media na zijn overlijden. Die welwillendheid tegenover gefoefel is typisch Belgisch: alsof het om sympathieke folklore gaat.»

‘Ik ben mijn belastinggeld als VRT-journalist waard: elk jaar bespaart de overheid nu 6 miljoen euro’ Beeld Humo
‘Ik ben mijn belastinggeld als VRT-journalist waard: elk jaar bespaart de overheid nu 6 miljoen euro’Beeld Humo

IN TRANEN

Na de ‘Pano’ over contacttracing lanceerde Wouter Beke een tegenaanval. In een antwoord op een spervuur aan vragen in het Vlaams Parlement antwoordde de minister dat hij ‘bijna uit zijn zetel was gevallen’.

WOUTER BEKE «Die reportage bevatte zaken die fout, achterhaald of uit de context gerukt waren. Uiteraard waren er kinderziektes, maar die zijn al lang aangepakt. Wij hebben al die informatie bezorgd aan ‘Pano’, maar blijkbaar wilden ze die niet verwerken in de reportage. Ze weigerden ook om Karine Moykens te interviewen, die aan het hoofd staat van het contactonderzoek.

»De essentie van het probleem is dat we bij de contacttracing op de privacywetten zijn gebotst. Misschien had ‘Pano’ beter een antwoord gezocht op de vraag of de privacy wel moet primeren bij de bestrijding van een pandemie.»

HUMO U ging even de mist in tijdens het interview.

BEKE «Als je twee uur in zo’n intensief kruisverhoor zit, is het menselijk om je te vergissen. Ik verwees naar de Inspectie van Financiën omdat die ons een advies had gestuurd over de aanbesteding voor het callcenter dat het contactonderzoek verricht. De journalist bleef maar hameren op de Raad van State, maar die heeft ons nooit gevat, omdat de indiener zelf de procedure heeft stopgezet (na een telefoontje van ‘hogerhand’, red.).

»Tijdens dat interview voelde ik snel dat ze waren gekomen voor een paar quotes, niet voor het hele verhaal. Er was een zekere vooringenomenheid. Achteraf contacteerde Niel Hens me om te zeggen dat hij zich misbruikt voelde door ‘Pano’ (Hens was niet bereikbaar voor commentaar, red.). En een VRT-journalist zei me: ‘De bedoeling van ‘Pano’ is vooral om keet te schoppen.’»

VAN BOXSTAEL «Wij hebben alle aantijgingen van het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid punt voor punt weerlegd. Dat er knip- en plakwerk aan te pas komt, is evident: je moet een wekenlang onderzoek bundelen in 35 minuten. Dan kun je niet elke ‘ja, maar’ verwerken. Wij willen de kijker een conclusie meegeven.»

VAN DEN EYNDE «Mijn interview met Beke duurde anderhalf uur en is gereduceerd tot vier à vijf quotes. Hij had de vragen op voorhand gekregen. Toch blunderde hij twéé keer door de Raad van State te verwarren met de Inspectie van Financiën. De tweede take hebben we getoond. Die procedure bij de Raad van State hing als een zwaard van Damocles boven het contactonderzoek. En toch wist hij blijkbaar niet precies hoe het was verlopen. Voor een bevoegd minister vond ik dat veelzeggend.»

PAUWELS «In de ‘Pano’ over de zonnepanelen heb ik Lydia Peeters (Open VLD, red.) wel tien keer gevraagd of ze geen ontslag had moeten nemen, omdat zij als voormalig minister van Energie haar belofte tegenover de Vlaming niet had gehouden. De eerste keer blijft een ervaren politicus dan rustig en krijg je een ingestudeerd antwoord. Maar na de achtste keer is het antwoord al feller.

»Aan Bart Tommelein (eveneens voormalig Vlaams minister van Energie voor Open VLD, red.) heb ik ook vijf keer gevraagd of hij geen vaandelvlucht heeft gepleegd. Vier maanden voor de verkiezingen van 2019 vertrok hij uit de regering om burgemeester van Oostende te worden, in plaats van het dossier van de zonnepanelen naar de eindmeet te brengen. ‘Was het belang van de 70.000 Oostendenaars dan meer waard dan dat van een half miljoen Vlaamse gezinnen, meneer Tommelein?’ Uiteindelijk excuseerde hij zich daarvoor.»

LYDIA PEETERS «Ik heb er geen probleem mee om op de rooster te worden gelegd, maar dat interview was zeer slopend. Vijf keer dezelfde vraag krijgen is niet fijn. Maar die ‘Pano’ was wel correct.»

BART TOMMELEIN «Ik herinner me dat ik een paar keer zei: ‘Ik zeg nu al voor de vijfde keer dat…’ Ik wist: als ik één keer uit mijn rol val, tonen ze alleen dát. Toch vond ik dat interview oké. Enkele weken voordien, in ‘De afspraak’, was het moeilijker. Daar leek het alsof ik de enige verantwoordelijke was. Al de rest stak zich weg, waardoor er een karaktermoord op mij werd gepleegd. ‘Pano’ toonde tenminste dat dit een collectief falen was van meerdere ministers, regeringen én het parlement.»

HUMO Zat uw mailbox de dagen nadien vol scheldmails?

TOMMELEIN «De weken voordien ook al. Het was een lawine die me veel pijn heeft gedaan. Ik voel mee met mensen die op mijn aanraden hebben geïnvesteerd en nu financieel in de shit zitten. Maar ik aanvaard niet dat iemand die eind 2020 nog zonnepanelen heeft gelegd, míj als de grote boeman aanwijst: toen was ik al twee jaar weg! Ik betreur ook dat ‘Pano’ essentiële zaken heeft weggelaten. Luc Pauwels weet zeer goed dat ik op 24 augustus 2018 heb gezegd dat de digitale meter er níét zou komen als er geen oplossing was voor de terugdraaiende teller. Waarom hebben ze dat fragment niet getoond?

»Mijn opvolgers hadden voor een overgangsregeling moeten zorgen, waardoor mensen nog minstens tien jaar van hun terugdraaiende teller konden genieten. Dat was mogelijk via overleg met de VREG en de federale regering. Met Tinne Van der Straeten, de nieuwe minister van Energie (Groen, red.), was dat wellicht makkelijker geweest dan met Marghem

PAUWELS «Onze interviews kunnen inderdaad hard zijn. Eén minister barstte aan het eind van een interview zelfs in tranen uit, compleet onverwacht. We vroegen of we dat nog mochten gebruiken, omdat het aantoonde dat politici niet allemaal uit teflon zijn opgetrokken. Even leek ze daarmee akkoord te gaan, maar uiteindelijk werd het geweigerd.»

Zuhal Demir: ‘Die minister was ik. Ik vertelde over een oude meneer die met zijn laatste spaarcenten een lening had afgesloten voor zonne- panelen. Toen brak ik. Mijn woordvoerder vroeg meteen om te stoppen met filmen.’
 Beeld vrt
Zuhal Demir: ‘Die minister was ik. Ik vertelde over een oude meneer die met zijn laatste spaarcenten een lening had afgesloten voor zonne- panelen. Toen brak ik. Mijn woordvoerder vroeg meteen om te stoppen met filmen.’Beeld vrt

ZUHAL DEMIR «Dat was ik. Twee uur lang kreeg ik terechte, maar moeilijke vragen. De laatste vraag was of ik kon citeren uit boze mails die ik had ontvangen. Ik vertelde over een oude meneer die met zijn laatste spaarcenten een lening had afgesloten voor zonnepanelen. En nu zat hij met een financiële kater. Terwijl ik dat vertelde, brak ik. Mijn woordvoerder vroeg meteen om te stoppen met filmen. Ik ga niet liegen: ik heb nachten wakker gelegen van dit dossier.»

HUMO Waarom werd dat moment uit de uitzending geschrapt?

DEMIR «Ik wilde niet dat dat het enige was dat de mensen zouden onthouden. Dan zouden er allerlei analyses over mij worden gemaakt, terwijl de focus moest liggen op het leed van de mensen, het falen van de politiek en de leugens van Marghem. De journalist ging ermee akkoord om dat als off the record te beschouwen. Maar ik schaam me niet voor dat moeilijke moment.»

SEYNHAEVE «Politici of woordvoerders beslissen niet wat wij al dan niet uitzenden. Maar als er zaken off the record worden gezegd, respecteren we dat.»

DEMIR «Ik vind het goed dat ‘Pano’ zaken blootlegt. Dat kan ons helpen om het beleid te veranderen. Maar ze mogen ook weleens gaan snuffelen in federale thema’s: fraude met uitkeringen, fiscale ontsnappingsroutes, misbruik van gezinshereniging… Dit seizoen hebben ze drie beleidsdomeinen van mij aangepakt: riolering, droogte en zonnepanelen. Gelukkig waren we voordien al bezig met oplossingen. Eén van de getuigen in de ‘Pano’ over zonnepanelen vond dat zelfs verdacht: ‘Toch raar dat de politiek de dag na de uitspraak van het Grondwettelijk Hof al een compensatieregeling klaar had.’ Maar dat is gewoon vooruitziend beleid! De dag van mijn aanstelling waarschuwden mijn medewerkers me al dat de kans bestond dat de regeling van de terugdraaiende teller vernietigd zou worden.»

HALFLEEG GLAS

HUMO Mikken jullie op impact: veroordelingen, ontslagen, wetswijzigingen…?

VAN DEN EYNDE «Ik heb nog nooit op de redactievergadering gehoord: ‘We brengen dit, dan hángt die minister.’ We zijn wel blij als onze reportages iets in beweging brengen. Dries Van Langenhove moet zich verantwoorden voor de rechter, Melikan Kucam is veroordeeld, Maggie De Block had wellicht moeten opstappen als ze nog minister was geweest.»

PAUWELS «Ik jaag niet op politieke scalpen, ik doe gewoon mijn werk. Elke partij is al eens kwaad geweest op mij.»

SEYNHAEVE «Rechts, links, groen, geel: dat interesseert ons niet, maar we willen met onze journalistiek graag de maatschappij ten goede veranderen. De dag na de ‘Pano’ over droogte kwam staatssecretaris voor Begroting Eva De Bleeker op Radio 1 uitleggen dat ze een regeling wil treffen met de verzekeringsmaatschappijen om mensen met gescheurde woningen te helpen.»

VAN BOXSTAEL «Vlak voor ons pensioen zullen we eens oplijsten wat er van al die beloftes is terechtgekomen (lacht)

HUMO Is het een zorg dat ‘Pano’ de mensen kwaad maakt en zo mogelijk de verzuring nog vergroot?

VAN DEN EYNDE «Het zou niet gezond zijn als alle programma’s onze toon aanslaan. Wij focussen eerder op het halflege glas. Maar zestien afleveringen per jaar, dat is toch nog behapbaar qua verzuring? (lacht)»

VAN BOXSTAEL «Ik lees soms tweets zoals: ‘Bedankt ‘Pano’, nu lig ik boos in bed.’ Dat is niet onze bedoeling, maar we willen wel vervelende waarheden vertellen. Als we altijd met onze duim omhoog zouden staan, verandert er niks. Na elke uitzending krijgen we ook mails van kijkers die ons bedanken omdat ze weer iets hebben bijgeleerd.»

PAUWELS «Als ik iets aanklaag en de politiek lost dat probleem op, dan is dat toch constructief? Als je zegt dat 84 procent van de mensen is aangesloten op de riolering, beweegt er niks. Je moet focussen op de 16 procent die niet is aangesloten.»

INDEHERBERGE «Na mijn ‘Pano’ over politiegeweld blijft het teleurstellend stil. Experts pleiten voor een verlenging van de politie-opleiding, maar minister van Binnenlandse Zaken Annelies Verlinden zegt dat de politie geen vragende partij is. Er is nu al een tekort aan manschappen. Verlinden staat ook onder druk van de vakbonden, die voortdurend hameren op geweld tégen de politie. Na onze uitzending kregen we wel nog meer getuigenissen binnen, waaronder beelden van geweld in een politiecel. Er komt nog een vervolg.»

PAUWELS «Dát moeten we doen: blijven kloppen op dezelfde nagels. Ik vind de fall-out van onze reportages vaak ontgoochelend. Je werkt wekenlang als een maniak aan een uitzending, die veroorzaakt een korte steekvlam, en de dagen nadien dooft die even snel weer uit. Als media schieten we onszelf in de voet door voortdurend van de ene rel naar de andere te stormen. Guy Verhofstadt had gelijk: journalisten hebben het geheugen van een muis. We zijn niet hardnekkig genoeg.

»Herinner je je nog het verhaal van de spook-Thalys die jarenlang van Oostende naar Parijs reed? Elk jaar kostte die ons 6 miljoen euro, en er zat gemiddeld vijf man op. Vande Lanotte wilde hem niet afschaffen omdat die trein ‘te belangrijk was voor de middenstand in Oostende’, en omdat er in Wallonië ook zo’n Thalys rondreed. Ik heb dat dríé keer moeten brengen voor er iets bewoog. De regering beloofde dat hij zou verdwijnen, maar het jaar nadien stond hij wéér in de beheersovereenkomst van de NMBS. Dus brachten we het nog eens, met een interview van de vijf passagiers die ’s ochtends die trein namen. Pas daarna werd de spook-Thalys geschrapt. Ik ben mijn belastinggeld dus waard: elk jaar bespaart de overheid 6 miljoen euro (lacht)

AFGEDREIGD

HUMO Ondervinden sommige getuigen last van wat ze in ‘Pano’ hebben verteld?

VAN BOXSTAEL «Dat gebeurt. Daarom vinden we het belangrijk dat onze journalisten hun getuigen goed verzorgen, voor én na de uitzending. Mensen die te bang zijn om te praten, garanderen we anonimiteit.»

INDEHERBERGE «Eén van mijn getuigen over politiegeweld kreeg nadien problemen met ‘hogere instanties’. En de Brusselse restaurantuitbater was heel bang om te vertellen over het politiegeweld dat hij had meegemaakt. Hij trok zich terug, uit vrees voor represailles. Ik ben hem persoonlijk gaan overtuigen van het grotere doel van onze reportage. Ik beloofde dat wij eventueel een vervolg zouden maken, als men hem zou intimideren.»

WOUTER ARRAZOLA DE OÑATE «Ik heb na ‘Pano’ geen officiële reactie meer ontvangen van de overheid. Via via hoorde ik wel dat topmensen van het Agentschap Zorg & Gezondheid zeer boos waren. Ze vonden dat mijn getuigenis deloyaal was en het vertrouwen van de bevolking in het contactonderzoek ondermijnde.»

HUMO Vindt u dat terecht?

ARRAZOLA DE OÑATE «Nee. Ik heb sinds april 2020 steeds dezelfde kritiek geuit, eerst intern, rustig en discreet, daarna op andere manieren en op allerlei niveaus. Pas na negen maanden heb ik mijn ongenoegen geuit in de media. En ik ben níét zelf naar ‘Pano’ gestapt. Mijn grootste kritiek betrof niet minister Beke, maar de mensen die instonden voor de datastromen. Vooral Frank Robben van Smals veegde veel van onze adviezen van tafel onder het mom van de privacy. Toen ik kritiek uitte in het Interfederaal Comité Testing en Tracing, zei hij voor een groep van twintig mensen: ‘Voor wie werkt gij eigenlijk? Geef dat adres eens.’ Pure powerplay, en dat voor iemand die een week voordien niets afwist van contacttracing. Die man is zeer machtig en wordt door veel mensen beschermd – toevallig allemaal van dezelfde zuil.»

HUMO Heeft Robben gereageerd op uw getuigenis?

ARRAZOLA DE OÑATE «Hij heeft mij en Niel Hens een mail gestuurd waarin hij ons uit elkaar probeert te spelen.»

HUMO Heeft uw getuigenis iets ten goede veranderd?

ARRAZOLA DE OÑATE «Veel zaken die in ‘Pano’ werden aangekaart, zijn sterk verbeterd, maar het kan nóg beter. Als er tijd voor was, zou je het huidige systeem volledig moeten afbreken en iets nieuws bouwen, met lokale contactonderzoekers die door de mensen meer worden vertrouwd dan anonieme bellers vanuit Brussel. Dat men het contract met de callcenters opnieuw heeft verlengd, is niet zo best.»

HUMO Dokter De Maeseneer, u pleitte voor zo’n lokale aanpak, maar werd door Luc Van Gorp, topman van de Christelijke Mutualiteit, bedreigd met ontslag. Waarom besliste u om te getuigen?

JAN DE MAESENEER «Als gepensioneerd hoogleraar zit ik in een luxepositie. Mijn boodschap was dat je respectvol met elkaar moet omgaan. Het is niet omdat je het oneens bent, dat je elkaar mag uitschelden of afdreigen. Ik heb al vaak in adviesgroepen gezeten, en ik had zoiets nog nooit meegemaakt. Als een jonge expert die zich ten dienste wil stellen van het beleid zo wordt aangepakt, is de kans groot dat hij afhaakt.»

HUMO U werd na Van Gorps telefoontje ontslagen uit de stuurgroep. Van Gorp ontkende in ‘Pano’ dat hij daar voor iets tussen zat.

DE MAESENEER (lacht) «Ook Wouter Beke beweert dat hij er niets mee te maken heeft. Feit is dat mijn ontslag vorige zomer wel door hem op de agenda werd gezet, toevallig kort na dat telefoontje. Ik vond het wel mooi dat Luc in ‘Pano’ mocht reageren. Ik werk nog constructief met hem samen rond de vaccinatiestrategie.»

HUMO Kijkt u altijd naar ‘Pano’?

DE MAESENEER «Vaak wel. Dit is het soort tv dat de samenleving nodig heeft. Men vertrekt vanuit een concreet probleem, legt de onderliggende mechanismen bloot en bekijkt hoe het beter kan.»

VAN BOXSTAEL «Ik kan niet genoeg benadrukken hoe belangrijk het is dat er moedige klokkenluiders blijven opstaan om schandalen aan te klagen. Als iedereen zich laat intimideren, heeft niet alleen ‘Pano’ een probleem, maar de hele maatschappij.»

Pano, Eén, woensdag 24 maart, 21.25

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234