null Beeld

Het uur van de wolf: 'Het afwezige land, een ontmoeting met Adonis'

'A moon, an old man/ his seat is night / and light is his walking stick': meer hebben wij niet nodig om de duistere kooi der alledaagsheid even achter ons te laten.

Tim Van Steendam

Met enig escapistisch verlangen kijken we dan ook uit naar ‘Het afwezige land, een ontmoeting met Adonis’, een ode aan het genie van de Syrisch-Libanese dichter Ali Ahmed Esber, alias Adonis. Die naam zegt u misschien niets, maar ‘de man is een icoon in de Arabische wereld,’ weet John Albert Jansen, de Nederlandse beeldsmid met dienst. ‘Al zestig jaar lang is Adonis behalve dichter ook luis in de pels van de Arabische dictaturen. Dat maakt hem mateloos populair bij gematigde moslims in de hele wereld.’

HUMO Welke persoonlijkheid schuilt er achter dat icoon?

John ALbert Jansen «Een 83-jarige, maar heel alerte en strijdbare man! Al zijn hele volwassen leven staat hij kritisch tegenover de ontwikkeling van de Arabische wereld, en daar zit nog geen spat verval op. 'Hoe ouder ik word, hoe minder ik een blad voor de mond neem,' is zijn motto.»

HUMO Adonis woont wel al decennialang in het veilige Parijs. Verwijt men hem thuis geen vaandelvlucht?

Jansen «Helemaal niet. Hij zat een jaar in de Syrische gevangenis omdat hij lid was van een seculiere partij. Nadien is hij via Beiroet in Parijs terechtgekomen.

»Adonis heeft zich altijd scherp uitgelaten over het regime van president Assad, maar tegelijk staat hij erg kritisch tegenover de oppositie. 'In het Midden-Oosten draait elke strijd om macht en geld,' zegt hij. Als opstandelingen de macht overnemen zonder een visie op de maatschappij, zonder de scheiding van Kerk en Staat of de vrijheid van minderheden te steunen, dan kan hij daar onmogelijk positief over zijn.

»Sinds hij zich recent uitliet over de bedenkelijke motieven van de Syrische oppositie belandde hij dan ook op een death list van een fundamentalistische groepering. Maar dat stoort hem allemaal niet.»

HUMO Was hij dan nog makkelijk te benaderen?

Jansen «Ja, hoor. We hebben twaalf dagen gefilmd in Parijs, zes in Beiroet en dan nog een poosje aan de Syrisch-Libanese en Syrisch-Turkse grens. Een hoogtepunt vind ik de scène waarin hij zijn moeder belt, een 107-jarige dame die nog steeds in zijn geboortedorp woont. 'Kom terug bij me,' smeekt ze hem. 'Laat me niet in de steek.' Dat vat heel mooi de afstand samen tussen de dichter en ‘het afwezige land’, zoals één van zijn gedichten getiteld is.

»Twee weken terug kreeg ik het bericht dat de dame is gestorven. Moeder en zoon hebben elkaar dus niet meer gezien.»

HUMO De naam Adonis zal bij weinig Belgen een belletje doen rinkelen. Is het niet tekenend voor de gapende cultuurkloof dat we niet eens de naam van de meest iconische, vrijdenkende, hedendaagse Arabische schrijver kennen?

Jansen «Ja, zeker Nederland staat heel erg met zijn rug naar de Arabische wereld gekeerd. In Frankrijk en Duitsland wordt zijn werk wél gretig vertaald, hij kreeg er de prestigieuze Goethe-prijs, zijn verzameld werk verschijnt ook in Amerika en Groot-Brittannië en hij duikt jaarlijks op als kandidaat Nobelprijswinnaar.

»Als chroniqueur van de naoorlogse Arabische geschiedenis wordt hij gezien als spreekbuis van miljoenen Arabische vluchtelingen - mensen die het strakke, fundamentalistische denken in hun thuisland zijn ontvlucht. Het gaat om individuen zoals u en ik, die de democratische beginselen aanhangen, die kritisch staan tegenover de sharia en die pleiten voor de scheiding van Kerk en Staat. Die mensen worden zelden gehoord in de media omdat ze zich niet weten te verenigen. Dat vind ik persoonlijk een grote vergissing.»

HUMO U maakte naast 'Wreed Geluk', een portret van Hugo Claus, ook tal van andere docu’s over schrijvers en dichters. Waarom wilt u het woord absoluut van beeld voorzien?

Jansen «Ik maak niet zozeer schrijvers- of dichtersportretten, want dat zou al gauw een nichebedoening worden. Ik bekijk mijn werk eerder als een reis door een taalgebied. Gedichten zijn daarbij een fascinerend vehikel, omdat ze je in staat stellen een maatschappij op een unieke manier te belichten.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234