'Het woord islamofobie is bedacht om ons wijs te maken dat er iets mis is met ons.' Hoe visionair is filosoof Pascal Bruckner?

Pascal Bruckner (68) is na een kort verblijf aan een universiteit in Texas net teruggekeerd naar de Marais, de Parijse buurt waar hij ook zijn laatste boek schreef, ‘Un racisme imaginaire’, vrij vertaald: ingebeeld racisme. Het is één van de stokpaardjes van de Franse filosoof. ‘Het woord islamofobie is bedacht om ons wijs te maken dat er iets mis is met ons. Heb je kritiek op de islam? Dan ben je een racist. Het is intimidatie.’

'Wij gaan er te veel van uit dat de hele wereld ons haat, en dat wij dat verdiend hebben'

HUMO Maar moslimhaat bestaat toch?

pascal Bruckner «Natuurlijk, en dat is ook heel kwalijk. Maar dat is niet hetzelfde als het recht om de islam te bekritiseren of belachelijk te maken. Dat doen trouwens ook steeds meer moslims. Maar juist die mensen – die de Koran in vraag stellen of pleiten voor de gelijkheid tussen man en vrouw – wil men het zwijgen opleggen door steeds ‘islamofobie!’ te roepen.»

HUMO De islam heeft weinig tot niets met terreur te maken, hoor je vaak.

Bruckner «Je kunt de islam onmogelijk vrijpleiten van misdaden die in naam van de islam worden begaan. Jihadisten moorden op grond van een theologische interpretatie. Terreur is dus één van de gezichten van de islam. Het is gelukkig niet het enige of het belangrijkste gezicht, maar het hoort er wel bij.

»Dat de islam geen verlichting heeft gekend, dringt nog steeds onvoldoende door. De Koran is in de islam het woord van God en legitimeert slavernij, de heilige oorlog, onderdrukking van vrouwen, polygamie en het ontkennen van wetenschap.»

HUMO Kan je niet zeggen dat de terreur behalve religieuze ook andere oorzaken heeft? Dat het niet alleen de islam is.

Bruckner «Dat kan, maar wat schiet je daarmee op? Islamitisch geweld komt bijna overal in de wereld voor. Frankrijk, Duitsland, Groot-Brittannië, België... Onlangs in Spanje, laatst weer in Somalië. De daders van deze aanslagen groeiden op in een heel verschillende omgeving, maar het resultaat was hetzelfde.»

HUMO En de haat tegen westerse landen als voormalige kolonisator?

Bruckner «Rachid Kassim, één van de organisatoren van de aanslagen in Frankrijk, heeft – voor hij werd gedood door een Amerikaanse drone – expliciet verklaard dat hij door zijn geloof werd gedreven en door niets anders. Kassim, die opgroeide in Roanne, een stad ten westen van Lyon, werd niet gekweld door woede over het koloniale verleden. Wel door haat tegen ongelovigen. Islamisten hebben het op ons gemunt, niet omdat wij moslims hebben gekoloniseerd en nu nog steeds onderdrukken, discrimineren of wat dan ook. Het gaat hun niet om wat wij doen, maar om wie wij zíjn. Alleen al ons bestaan is voor hen ondraaglijk. Zij zijn bang voor onze vrijheid om te geloven en te denken wat wij willen, bang voor de gelijkheid tussen man en vrouw.

»Islamisten streven naar een oemma, een wereldwijde gemeenschap van moslims. Al onze vrijheden zien zij als een gevaar voor die droom.»

HUMO U stond onlangs voor de rechter omdat u een paar linkse antiracistische organisaties beschuldigde van ‘ideologische mede-plichtigheid’ voor de aanslag op Charlie Hebdo.

Bruckner «In de Tweede Wereldoorlog had je kranten die de moord op verzetsmensen of Joden goedpraatten; nu nemen sommigen het op voor IS-terroristen door de makers van Charlie Hebdo racisten te noemen. Ik heb nooit getwijfeld aan de goede afloop van dit proces. Maar het is wel vervelend en het kost je een hoop geld.»

HUMO Volgens u staan de media sterk onder invloed van de mensen met wie u het aan de stok heeft: linkse antiracisten.

Bruckner «Zij zijn succesvol in het verspreiden van het idee dat jihadisten het product zijn van hun sociale omstandigheden, dat onze ‘verscheurde samenleving’ deze monsters heeft gebaard. Het zijn dus geen moordenaars, maar een soort aartsengelen die misdaden begaan waar wij medeverantwoordelijk voor zijn. Elke gruweldaad is ook een beetje onze schuld. Veel journalisten zijn besmet geraakt door dit denken.»

HUMO Waarom wil men de islam zo graag ontzien?

Bruckner «Om het populisme niet in de kaart te spelen, bijvoorbeeld. En velen gaan gebukt onder een slecht neokoloniaal geweten: we hebben moslims onderdrukt, dus mogen we nu niets over hun geloof zeggen. Dat zie je heel duidelijk bij een deel van links, dat de laatste decennia alle idealen verloor. Extreem-links ziet in radicale moslims een nieuw proletariaat, een wapen tegen de gevestigde orde, tegen het kapitalisme. De samenleving moet kapot en de immigrant gaat onze oude, uitgeputte naties een nieuwe toekomst geven, dat is het idee.»

HUMO De terreurdreiging in Frankrijk blijft groot, maar er vallen minder slachtoffers. Is er reden tot enig optimisme?

Bruckner «Er zijn tekenen van vooruitgang. Zo deed Marokko de boerka een halfjaar geleden in de ban en in Algerije is de gezichtssluier sinds kort taboe in het onderwijs. In Tunesië zijn twee belangrijke wetten aangenomen. Voortaan krijgen broers en zussen bij een erfenis evenveel en een niet-moslim mag nu met een moslim trouwen zonder zich te bekeren.»

HUMO En Frankrijk?

Bruckner «De straffe veiligheidsaanpak werkt, maar het extremisme zal nog lang als een wolk boven ons blijven hangen, ondanks de val van IS. Bovendien uit de radicale islam zich ook zonder geweld. Volgens een studie over hoe moslims geloven in Frankrijk, is 30 procent van onze moslims antiwesters. Dat aantal groeit, vooral onder jongeren. Dat betekent dat een groot deel van de Franse moslims – het land telt er ongeveer vijf miljoen – breekt met de Franse samenleving.»

HUMO Hier hebben we president Macron nog niet over gehoord.

Bruckner «Tot nu toe beperkt Macron zich tot de economie. Maar zijn veiligheidsbeleid is streng. Aanslagplegers in Frankrijk of Franse jihadisten in Syrië worden geneutraliseerd. Dat is de officiële taal voor het doden van radicalen: ‘neutraliseren’. In het geval van de Syriëgangers gebeurt dat in het geheim op Frans verzoek door Irakezen en Koerden. Iedereen vindt dat normaal, dat hier geen rechtsgang aan te pas komt omdat we in een soort oorlogssituatie verkeren. Er zijn hier en daar protesten, maar de overgrote meerderheid begrijpt: het is zij of wij. Maar we kunnen deze strijd niet alleen op deze manier winnen. Vandaar mijn boek: we hebben een strijd om de ideeën en de taal te vechten, een strijd voor de verlichte vernieuwers in de islam.»

HUMO Zijn we ons voldoende bewust van de wonden die het kolonialisme en de slavernij hebben geslagen?

Bruckner «Te veel zelfs. Wij gaan ervan uit dat de hele wereld ons haat en dat wij dat verdiend hebben. Bovendien klinkt de oproep om berouw te tonen over het kolonialisme altijd maar aan één kant. Waarom hoeven de nazaten van de Moren zich niet te verontschuldigen voor de bezetting van Spanje die vijf eeuwen heeft geduurd? Waarom vraagt niemand de Turken rekenschap af te leggen voor hun bezetting van het Midden-Oosten?

»Met de slavernij is iets soortgelijks aan de hand. Je hoort er nooit iets over, maar de Arabieren hebben meer Afrikanen gedeporteerd dan de Europeanen en ze gingen er langer mee door: de slavenhandel werd in Jemen en in Saudi-Arabië in 1962 en in Mauritanië in 1980 illegaal verklaard. Maar voor ons is de slavernij een witte misdaad en wij laten ons dat maar al te graag inpeperen.»

HUMO Hoe kan dat?

Bruckner «Het westen heeft de plicht tot boetedoening uitgevonden, het centrale idee van het christendom. Het draagt alle zonden van de mensheid waardoor andere beschavingen van hun schuld worden verlost. De plicht om door het stof te gaan, dwingt ons om steeds weer te zwijgen over de misdaden van anderen. Daardoor zijn we gaan denken dat alleen blanken in slaven hebben gehandeld en zijn sommigen zelfs in staat om de jihadisten die ons vermoorden gelijk te geven.»

HUMO Maar ligt in twijfel en zelfkritiek ook niet de kracht van het westerse denken?

Bruckner «Die kritische geest is inderdaad onmisbaar voor een democratie. Maar soms ontaardt het in zelfkastijding. Zelfhaat is de ziekte van een samenleving die zichzelf onderwerpt aan twijfel en zelfonderzoek. En daar moeten we ons tegen verzetten.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234