High Valyrian: een miljoen studenten voor een taal die niet bestaat

De Game of Thrones-hype stuitert alle kanten uit. De ontelbare fans vallen in katzwijm voor het nieuwe seizoen. Bijna een miljoen van hen heeft zich ingeschreven op een gratis cursus High Valyrian, een van de verzonnen talen uit de hitreeks. Een fascinatie die we wel vaker zien bij dat soort fantasyfenomenen.

Voor honderdduizenden fans stond de wereld zo’n drie weken geleden even stil. Dan ging namelijk het achtste seizoen van Game of Thrones in première. Watertandend keken zij uit naar hoe het Jon Snow en zijn drakenkoningin Daenerys ‘Khaleesi’ Targaryen zou vergaan. Naar welk onheil de Night King en zijn White Walkers (een leger ondoden) teweeg brengen. Naar de verschillende fracties van Westeros, en of ze hun geschillen om de troon opzij kunnen zetten om hun nakende ondergang af te wenden. Als u het nu in Keulen hoort donderen: geen zorgen, u bent niet alleen. Voor de niet-kijkers is Game of Thrones een onontwarbaar kluwen. Voor alle anderen is het bijna een drug.

Dat langverwachte slotseizoen is voor de wildste superfans nog niet genoeg, zij willen nog dieper in die fantasy-wereld duiken. Dat kunnen ze naar hartenlust doen op Duolingo. Dat online leerplatform biedt sinds 2017 een gratis cursus High Valyrian aan, een van de twee geconstrueerde talen die in de reeks worden gesproken. Het blijkt een onnoemelijk succes. Duolingo lanceerde de cursus twee jaar geleden al, wat toen een half miljoen actieve leden lokte. Sinds de start van het achtste seizoen schieten die cijfers richting het miljoen. In Groot-Brittannië alleen al zijn er 100.000 mensen ingeschreven. Dat zijn meer mensen dan er Iers of Schots Gaelic spreken.


Van 8 naar 2.000 woorden

Daar leren zij, in een intensiteit naar eigen keuze, dus het High Valyrian, de moedertaal van de beschaving die duizend jaar heerste over het fictieve continent. Dat is, net als het ruwere Dothraki van het gelijknamige nomadische volk, een kunstwerkje op zich. Beide talen zijn tot in de puntjes geconstrueerd. Het High Valyrian telt 2.000 officiële woorden, het Dothraki zo’n 4.000. Beiden hebben een gedetailleerde fonetiek en duidelijke grammaticale regels, compleet met afwijkende naamvallen en onregelmatige werkwoorden.

Die nagelnieuwe talen zijn het werk van de Amerikaanse linguïst David J. Peterson, gespecialiseerd in het construeren van nieuwe talen. Zo schepte hij ook de taal van de Dark Elves voor de blockbuster Thor: The Dark World. Voor Game of Thrones bouwde hij voort op een wel heel beperkte basis. ‘In de boeken worden 56 Dothraki-woorden vermeld, in het Valyrian slechts acht woorden en twee zinnen’, legt hij uit aan de telefoon. ‘Daarna ging ik op zoek naar zoveel mogelijk logische volgordes van klinkers en medeklinkers. Daarrond tekende ik een grammaticaal kader waarin de zinnen uit de boeken perfect passen. Ik wilde zo dicht mogelijk bij het origineel blijven, om de fans van het eerste uur niet teleur te stellen.’

Het High Valyrian wordt dus gesproken en bestudeerd, maar kunnen we het wel een echte taal noemen? Eigenlijk wel, vindt Freek Van de Velde (KU Leuven). ‘De drie basiselementen zijn er: woordenschat, grammatica en richtlijnen over uitspraak’, zegt de professor linguïstiek. Hij is zelf geen Game of Thrones-fan, maar knikt goedkeurend als hij de grammaticale principes bekijkt. ‘Er is goed over nagedacht. Ik herken een sterke Indo-Europese inslag. Zo gebruikt het Valyrian suffixen om naamvallen aan te geven. Het zit knap in elkaar, al maakt het dat nog geen levende taal. Daarvoor bestaan andere criteria. Wordt ze gebruikt voor literatuur, onderwijs, rechtspraak? Worden er kinderen in opgevoed? Dat is natuurlijk nog iets anders.’


Tolkien en Trekkies

Levend of niet, de fascinatie is er wel degelijk. En dat is niet nieuw in het fantasy- of scifi-wereldje. Die was er ook in de hoogdagen van Lord of the Rings. Die filmtrilogie werd gebaseerd op het werk van J.R.R. Tolkien, op verschillende vlakken een pionier in het genre. Hij was naast auteur ook linguïst en construeerde maar liefst vijftien verschillende talen. Zijn bekendste creatie is misschien wel het Elfs, dat door het elfenvolk wordt gesproken. Tot op vandaag is er een kleine gemeenschap van hardcore Tolkien-fans die Elfs spreekt en schrijft.

Een ander en misschien wel het allerbekendste voorbeeld van een geconstrueerde taal in de popcultuur vinden we in infinity and beyond. Het Klingon uit Star Trek blijft onverwoestbaar bij de Trekkies, zoals de fans zichzelf noemen. Geen enkele geconstrueerde taal – behalve dan het Esperanto – schopte het ooit verder. In de loop der jaren werden zes meesterwerken uit de wereldliteratuur vertaald naar het Klingon, waaronder Hamlet van William Shakespeare en De kleine prins van Antoine de Saint-Exupéry. Er is ook een Klingon Dictionary, waarvan ruim 300.000 exemplaren zijn verkocht. Al is ook het Klingon niet bepaald een levende taal. Naar schatting spreken slechts een paar honderd mensen ter wereld het vloeiend.

Droomt Peterson van een gelijkaardig succes? ‘Daar durf ik niet veel op zeggen. Af en toe zie ik gedichten of liedjesteksten in het Valyrian, maar die zijn meestal grammaticaal incorrect. Ik heb zelf ook nog nooit een conversatie gevoerd met iemand anders in die taal’, zegt Peterson. ‘Het zou mooi zijn als de taal ook na het programma zou blijven leven, al heb ik nu al geen enkele reden tot klagen. We zien wel binnen een jaar of vijf.’

© De Morgen

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234