null Beeld ShutterStock
Beeld ShutterStock

OnderzoekVerkrachtingsmythes

‘Hij bedoelde het niet zo.’ Waarom omstanders negatief reageren op slachtoffers van seksueel geweld

De Nederlandse psycholoog Eva Mulder deed onderzoek naar negatieve reacties op verhalen van verkrachtingsslachtoffers. ‘Hoe meer details mensen horen, hoe minder ze iets herkennen als seksueel geweld.’

Kristel van Teeffelen

‘Waarom ben je met hem mee naar huis gegaan’? Of: ‘Waarom heb je het niet gewoon op een schreeuwen gezet?’ Slachtoffers van seksueel geweld krijgen nogal eens te maken met dergelijke reacties, zegt sociaal-psycholoog Eva Mulder. Vooral als slachtoffers niet voldoen aan een ‘ideaalbeeld’ reageren mensen negatiever, blijkt uit het onderzoek waar ze vrijdag op promoveert aan de Universiteit van Tilburg.

Dat ideaalbeeld bestaat bijvoorbeeld uit slachtoffers die tegenstribbelen of na afloop verdrietig of angstig reageren. Het zijn geen slachtoffers die verstijven of boos zijn. Opvallend is dat hoe meer details mensen horen, hoe minder snel ze de situatie bestempelen als seksueel geweld. Mulder: ‘Op het moment dat iemand abstract moet zeggen wat seksueel geweld is, is het simpel: verkrachting is seks tegen de wil. Maar als iemand in detail hoort wat er is gebeurd, komen er al snel reacties als: het is onprettig voor het slachtoffer, maar de ander bedoelde het vast niet zo.’

Het maakt ook uit of het slachtoffer een man of een vrouw is. Mulder confronteerde proefpersonen met verschillende slachtofferverhalen en vroeg ze spontaan te reageren. ‘Als het een vrouw betrof die met iemand mee naar huis ging terwijl ze dronken was, dan werden woorden als ‘naïef’ en ‘dom’ heel veel gebruikt. Bij mannelijke slachtoffers was de reactie anders. Er werd weleens gezegd dat iets niet zo verstandig was, maar een woord als ‘naïviteit’ viel nooit.’

‘Miscommunicatie’

Dergelijke reacties komen niet per se voort uit kwade bedoelingen, benadrukt Mulder. ‘Mensen reageren zo omdat ze hun best doen om er een begrijpelijk verhaal van te maken voor zichzelf. Dat doen ze met de middelen die hun zijn aangereikt. Die middelen bevinden zich in de samenleving: in verhalen die je te horen krijgt over hoe seksuele interactie gaat. Zo wordt vrouwen van jongs af aan geleerd om zich bewust te zijn van de risico’s die ze lopen, terwijl we dat van mannen minder verwachten.’

En zo zijn er een hoop van wat Mulder ‘verkrachtingsmythes’ noemt, die ervoor zorgen dat mensen negatief of bagatelliserend reageren op slachtoffers. ‘Een jonge vrouw die zegt verkracht te zijn, krijgt bijvoorbeeld te horen: ‘Je hebt vast achteraf spijt van de seks en wil niet als slet worden gezien’. Zo’n mythe kan bestaan omdat we seks nog altijd zien als iets schaamtevols, vooral voor vrouwen.’ Ook veel gehoord momenteel: het kwam vast door een miscommunicatie. Daarmee hoef je als omstander niet helemaal de schuld bij het slachtoffer of vermeende dader te leggen, aldus Mulder.

Seks en seksueel geweld, macht en onmacht

Dergelijke mythes veranderen, zodat slachtoffers zich wel gehoord voelen, is lastig, erkent de Tilburgse onderzoeker. ‘De juiste wetgeving heeft invloed op hoe er in de maatschappij wordt gesproken over wat wel en niet kan. Al kan het juridische kader ook maar beperkt inspelen op de complexiteit die veelal samengaat met seks en seksueel geweld. Sommige slachtoffers willen geen aangifte doen, maar hebben wel behoefte hun verhaal te doen. Daarom moeten we naast een juridische reactie ook aandacht besteden aan de maatschappelijke respons.’

#MeToo is wat dat betreft een goed voorbeeld, denkt ze. De verhalen die slachtoffers nu openlijker delen, brengen het gesprek over seksuele interactie en macht en onmacht op gang. Maar of het al tot minder victim blaming heeft geleid, betwijfelt ze. ‘Er is ook een tegenreactie gekomen van mensen die zeggen: ‘Valt dat ook al onder seksueel wangedrag? Je mag vrouwen tegenwoordig niet eens meer een hand geven’.’

(Trouw)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234