'Ik was onder de indruk toen ik hem ontmoette: hij was vastbesloten zijn steun voor zijn gevangengezette vrienden uit te spreken.' Beeld Belgaimage
'Ik was onder de indruk toen ik hem ontmoette: hij was vastbesloten zijn steun voor zijn gevangengezette vrienden uit te spreken.'Beeld Belgaimage

cherchez la femmeHatice ­Cengiz, weduwe van Jamal Khashoggi

‘Hij had nooit gedacht dat de Saudi’s hem in het consulaat zouden durven vermoorden’

Bryan Fogel, Oscar-winnend documentairemaker, beet zich vast in de moord op de Saudische journalist Jamal Khashoggi. Het resultaat, ‘The Dissident’, is vanaf vandaag in de bioscoop te zien. Enkele weken geleden kon u in Humo een interview lezen met de weduwe van Khashoggi.

(Verschenen in Humo op 7 maart 2021)

Journalist Jamal Khashoggi kwam in het Saudische consulaat in Istanbul scheidings­documenten ophalen, maar zou het gebouw nooit levend verlaten: zijn hoofd en handen gingen in een koffertje naar Saudi-Arabië, de rest werd verzaagd en opgestookt. Nu een geheim rapport van de Amerikaanse inlichtingendiensten stelt dat de Saudische kroonprins Mohammed bin Salman de moord heeft goedgekeurd en waarschijnlijk besteld, eist Hatice Cengiz, de verloofde van de journalist, nadrukkelijk gerechtigheid: ‘Geen enkel regime mag wegkomen met zo’n gruwelijke misdaad.’

Jamal Khashoggi (59) glimlachte toen hij op 2 oktober 2018 het consulaat in Istanbul binnenstapte. De Saudische journalist was verliefd en wilde trouwen met zijn Turkse verloofde ­Hatice ­Cengiz (toen 36) – hij had de academica in mei ontmoet op een conferentie over het Midden-Oosten in Istanbul. Ze zouden later die dag gaan shoppen om hun nieuwe flat in te richten, en ­Khashoggi moest nog een nieuw jasje vinden. ‘We voelden ons gezegend en gelukkig,’ zegt Cengiz aan de telefoon vanuit Istanbul. Khashoggi was gescheiden en wilde in het consulaat een document ophalen waarmee hij dat kon bewijzen. Hij wilde diezelfde week nog met Cengiz trouwen.

HATICE CENGIZ «‘Wacht hier, ik ben dadelijk terug,’ zei hij me, en hij gaf me zijn twee gsm’s – die mocht je niet mee naar binnen nemen. Het was een bewolkte dag. Toen ik buiten op hem stond te wachten, kwam de zon even door het wolkendek piepen en ik dacht bij mezelf: onze toekomst zal er even zonnig uitzien.»

Jamal Khashoggi wist dat het verkeerd kon lopen in het consulaat: hij kende de verhalen over critici van het Saudische regime die spoorloos waren verdwenen, of in het buitenland waren gekidnapt. Een bekend slachtoffer is prins Sultan bin Turki, een kleinzoon van koning Abdulaziz Ibn Saud, de stichter van het koninkrijk, die zwaar tegen zijn koninklijke familieleden was uitgevallen over hun corrupte gedrag. Hij werd in 2003 verdoofd in zijn Zwitserse verblijfplaats en naar Saudi-Arabië gesmokkeld, waar hij bijna tien jaar onder huisarrest stond. Maar Khashoggi wilde het risico nemen omdat hij dat document nodig had, zodat hij verder kon met zijn leven.

CENGIZ «Hij was er vier dagen eerder onaangekondigd naartoe gegaan om dat papier aan te vragen. Die eerste keer maakte hij zich echt zorgen. Ik kon het aan zijn gezicht zien. ‘Het zou kunnen dat ze me ondervragen,’ zei hij. Hij dacht dat ze hem zouden vasthouden of zijn paspoort in beslag zouden nemen. Maar hij heeft het nooit over moord gehad. Hij dacht dat ze hem niet om het leven zouden durven brengen.

»Dat eerste bezoek verliep rimpelloos, hij werd hartelijk verwelkomd. Hij kreeg koffie en thee aangeboden, en was echt uitgelaten toen hij weer buiten stond. Hij zei dat zijn vrees ongegrond was geweest. Het waren per slot van rekening landgenoten. En hij miste Saudi-Arabië enorm. Hij had ervan genoten dat hij met hen had kunnen praten.»

Jamal Khashoggi viel in 2017 in ongenade nadat hij zware kritiek had geuit op de oorlog tussen Saudi-Arabië en Jemen. Hij was ook gedesillusioneerd omdat de monarchie het vertikte haar beloften na te komen om het koninkrijk te democratiseren. In september 2017 trok hij in ballingschap naar de VS, waar hij columns voor The Washington Post mocht schrijven. In zijn eerste bijdrage ­vertelde hij dat hij was gevlucht uit angst voor een arrestatie. Kroonprins Mohammed bin Salman wilde komaf maken met alle opposanten van de koninklijke familie – de prins heeft de facto alle touwtjes in handen in Saudi-Arabië, de grootste exporteur van aard-olie ter wereld. En ­Khashoggi had zich met zijn kritiek in de ogen van het regime schuldig gemaakt aan hoogverraad: zijn familie was erg close met het hof en hij was bijzonder goed geïnformeerd over het reilen en zeilen in die kringen. Jamals grootvader Muhammad ­Khashoggi was een lijfarts van koning Ibn Saud geweest. Zijn oom was de beruchte wapenhandelaar Adnan Khashoggi en hijzelf een volle neef van Dodi Fayed, de vriend van wijlen prinses Diana.

CENGIZ «Toen ik hem ontmoette op de conferentie over het Midden-Oosten in Istanbul vond ik hem er erg eenzaam uitzien. Dat was het eerste wat in me opkwam. Ik kon toen nog helemaal niet vermoeden dat we een romance zouden beginnen. Hij voelde zich geïsoleerd. Hij dacht dat het verkeerd was geweest om zijn land te verlaten.

»We zaten samen in een discussiepanel, en na afloop daarvan besloot ik hem te interviewen.»

Het interview heeft ze nooit gepubliceerd, maar ze begonnen wel met elkaar te ­mailen. Hij worstelde nog altijd met de breuk met zijn vaderland, schreef hij. Hij was jarenlang een aanhanger van de Saudische monarchie geweest, maar de ommekeer kwam toen de ene vriend na de andere in de gevangenis belandde.

CENGIZ «Ik was onder de indruk: hij was vastbesloten luidop zijn steun voor hen uit te spreken. Hij was erg moedig. Twee maanden na de conferentie kwam hij terug naar Istanbul en vroeg hij me ten huwelijk. Mijn vader was overrompeld toen ik Jamal aan hem voorstelde. Hij vond hem veel te oud voor mij – Jamal was meer dan twintig jaar ouder – maar hij wilde niet dwarsliggen.»

Hatice Cengiz is opgegroeid in een conservatief Turks middenklassegezin, met vier broers en zussen. Haar vader handelde in keukengerei en moedigde haar aan in haar academische carrière. Ze studeerde twee jaar Arabisch in Egypte en deed onderzoek in Oman voor haar masterthesis. Toen ze van haar vader mochten trouwen, kocht Jamal een flat in Istanbul.

CENGIZ «Daar hebben we voor het eerst samen geslapen in de nacht voor hij de tweede keer naar het consulaat zou gaan. Er stond weinig meubilair, alleen een bed en een La-Z-Boy-leunstoel die net was geleverd. De volgende ochtend was heerlijk: ik had het over wat we zouden serveren op ons huwelijksfeest, en over de bruidstaart. Ik wilde dat het een fantastisch feest werd.»

‘In de nacht voor de moord hebben we voor het eerst in ons nieuwe appartement geslapen. De ochtend was heerlijk: ik had het over wat we zouden serveren op ons huwelijk, en over de bruidstaart.’ Beeld Belgaimage
‘In de nacht voor de moord hebben we voor het eerst in ons nieuwe appartement geslapen. De ochtend was heerlijk: ik had het over wat we zouden serveren op ons huwelijk, en over de bruidstaart.’Beeld Belgaimage

Hoofd in koffer

Jamal Khashoggi was erg opgelucht toen hij na zijn eerste bezoek het consulaat verliet, maar hij maakte een ­enorme inschattingsfout. Zodra hij buiten was, belde de consul naar Riyad – dat weten we dankzij de Turkse geheime dienst: die had overal in het consulaat afluisterapparatuur verstopt en heeft de opnames van die dag doorgespeeld aan westerse veiligheidsdiensten. Op de opnames is te horen dat de Saudi’s niet konden geloven dat Khashoggi recht in hun armen was gelopen: vier dagen later zou hij terugkomen om het document op te halen. Dat gaf hun voldoende tijd om een plan uit te werken en af te rekenen met ‘de verrader’. Daarvoor werd een team van vijftien overheidsfunctionarissen overgevlogen uit Riyad.

Op basis van de ­opnames van de Turkse geheime dienst heeft de Amerikaanse regisseur Bryan Fogel de documentairefilm ‘The Dissident’ gedraaid. Fogel, die ­eerder al het Russische dopingprogramma voor Olympische atleten had onthuld in de Oscarwinnende documentaire ‘Icarus’, kon ook gebruikmaken van later vrijgegeven beelden van de ­politie, en interviewde een ­aantal betrokkenen, onder wie ­Hatice Cengiz.

Op camerabeelden is te zien dat Jamal Khashoggi om veertien minuten over één werd verwelkomd in het consulaat. Daarna ging de dubbele deur snel dicht. De Turkse opnames lijken onomstotelijk aan te tonen dat de moord gepland was. ‘Is het slachtoffer aangekomen?’ vraagt één van de bezoekers uit Riyad. ‘Ja,’ antwoordt iemand anders. ‘Godzijdank,’ klinkt het.

In een volgende fragment is te horen dat de consul in de perszaal van Jamal Khashoggi eist dat hij een gedicteerde tekst naar zijn familie stuurt, wat die weigert. ‘Doe het niet!’ roept hij vervolgens, wanneer zijn moordenaars hem vastpakken. Er volgt een worsteling, Khashoggi moet zich snel gewonnen geven en smeekt om genade. Hij vraagt of ze van plan zijn hem te verdoven, maar ze beginnen hem meteen te verstikken, vermoedelijk met een plastic zak. Khashoggi hapt naar adem en zegt dat hij astmatisch is, en smeekt hen te stoppen. Zijn laatste woorden: ‘Ik kan niet meer ademen.’

Zodra de man dood is, roept één van de moordenaars: ‘Zijn kleren! Zijn kleren!’ Het lijkt een bevel te zijn om het lichaam uit te kleden. Iemand anders trekt de kleren aan en verlaat het consulaat via de achterdeur, zoals op de camerabeelden te zien is: blijkbaar is het de bedoeling om de Turkse politie te doen geloven dat Khashoggi het gebouw heeft verlaten.

Daarna is Salah Mohammed Abdah Tubaigy te horen, een gerechtsdokter die gespecialiseerd is in autopsies – hij is één van de vijftien functionarissen die uit Riyad is overgevlogen. Hij heeft het over de omvang van de ledematen terwijl hij ze met een botzaag van de romp scheidt. Vervolgens is er een ­lange onderbreking in de ­opname – mogelijk heeft Turkije nog cruciaal bewijsmateriaal waarmee het Saudi-Arabië in de tang wil houden. Op het ontbrekende fragment zouden de leiders te horen zijn die de moord hebben bevolen, en waren ze via een videocall getuige van de slachtpartij.

Wie zeker aanwezig was, is Maher Abdulaziz Mutreb, een naaste vertrouweling van kroonprins ­Mohammed bin Salman. Volgens de opnames heeft hij ­verschillende keren gebeld tijdens de moord, mogelijk naar Saud bin Abdullah al-Qahtani, een vriend van de prins die de geheime operaties tegen dissidenten zou leiden, en mogelijk ook naar de kroonprins zelf. Zo is duidelijk te horen dat Mutreb zegt dat de klus is geklaard: ‘Zeg het door: het is gedaan. Het is voorbij.’

Om halfvier ziet Hatice Cengiz buiten op straat dat het consulaat dichtgaat, maar Khashoggi is nog altijd niet teruggekeerd.

CENGIZ «Ik maakte me meteen grote zorgen. Ik belde een vriend, een adviseur van de Turkse president Recep Tayyip Erdogan. Jamal had me op het hart gedrukt dat ik dat moest doen in geval van nood. Ik heb tot één uur ’s nachts buiten aan het consulaat op nieuws staan wachten. Later die ochtend kwam ik terug omdat ik nog altijd niets had vernomen.»

De Turkse politie liet zich niet beetnemen door de dubbelganger: ze vonden al snel de kleren van Khashoggi in een openbaar toilet, wat verderop in de straat. Ze wisten zeker dat hij het consulaat niet had verlaten. Dan nog kon en wilde Hatice Cengiz niet geloven dat hij dood kon zijn. Zelfs niet toen de Turkse overheid twee dagen later zei over bewijzen te beschikken dat Khashoggi was vermoord binnen de muren van het consulaat. ­President Erdogan had lang ­geaarzeld om dat nieuws bekend te maken, zegt zijn media-adviseur in de film: hij dacht dat niemand het zou geloven, het was te bizar om waar te kunnen zijn.

Volgens de Turkse ­politie zullen de stoffelijke resten van Khashoggi nooit gevonden worden. Na de moord werden ze in zakken gestopt en wellicht van het consulaat naar de residentie van de consul verderop in de straat gebracht. Op camerabeelden is te zien dat een man vuilniszakken het huis binnendraagt. Volgens de Turkse politie zijn de handen en het hoofd de volgende dag mogelijk in een diplomatieke koffer naar Riyad verzonden als bewijs van de identiteit van het slachtoffer. Ze hebben beelden van de luchthavenpolitie waarop te zien is hoe Saudische functionarissen een diplomatieke koffer dragen die ongeveer evenveel weegt als een mensenhoofd en een paar handen.

Meer dan twee weken lang ontkende Saudi-Arabië iets te weten over het lot van Khashoggi. De kroonprins hield vol dat de journalist het consulaat kort na zijn aankomst weer had verlaten. ‘Wij hebben niets te verbergen,’ voegde hij eraan toe. Daarop volgde een resem tegenstrijdige uitspraken: de Saudi’s gaven afwisselend toe dat Khashoggi per ongeluk was gestikt, dat hij was overleden in een vuistgevecht of dat hij een verdovingsmiddel toegediend had gekregen en dat niet had overleefd.

Pas twee weken later kreeg de politie de toestemming om de plaats van de misdaad te onderzoeken, en de residentie van de consul. In de perszaal vonden de speurders bloedsporen terug: toen ze de vloer en de meubels met een speciale vloeistof hadden bestreken, lichtten er in alle richtingen bloedsporen op in het donker. In een waterput troffen ze een tandoori-oventje aan, waarin volgens hen delen van het lichaam waren verbrand. ‘Het vuur had alle mogelijke DNA-sporen vernietigd,’ zegt een Turkse politieofficier in de documentairefilm. Dat lijkt een verhaal te bevestigen dat twee weken na de moord in een Turkse krant verscheen. Daarin vertelde een buurman hoe het in de tuin van de consul naar een barbecuefeestje rook in de nacht van de moord. De man vond dat merkwaardig: de consul hield anders nooit barbecuefeestjes.

Omar Abdulaziz al-Zahrani (vriend van Khashoggi): ‘De Saudische kroonprins is bang geworden: Trump zit niet langer in het Witte Huis om zijn vel te redden.’ Beeld Belgaimage
Omar Abdulaziz al-Zahrani (vriend van Khashoggi): ‘De Saudische kroonprins is bang geworden: Trump zit niet langer in het Witte Huis om zijn vel te redden.’Beeld Belgaimage

Vergiffenis

De moord leidde tot internationale verontwaardiging, maar daar bleef het bij. In november 2018 meldde de CIA wel dat kroonprins Mohammed bin Salman de moord had bevolen als onderdeel van een ­campagne om critici de mond te snoeren. Maar president Donald Trump, één van de belangrijkste bondgenoten van de prins, vergaf hem grootmoedig en beweerde – ten onrechte – dat de CIA nooit tot een definitieve conclusie was gekomen. Hij wilde de lucratieve wapendeal van 110 miljard dollar die hij met de Saudi’s had gesloten, niet in het gedrang brengen en ­zinde op nog meer contracten. De kroonprins is ook goed bevriend met Donald Trump: hij is eigenaar van een verdieping in de Trump Tower in New York.

In juni 2019 publiceerde de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de Verenigde Naties, Michelle Bachelet, een rapport waarin ze Saudi-Arabië verantwoordelijk achtte voor de buitengerechtelijke executie van Khashoggi. VN-rapporteur Agnès Callamard beval een onderzoek tegen de prins aan, maar haar suggestie werd genegeerd.

Er werd druk diplomatiek overlegd tussen de VS, Turkije en Saudi-Arabië om een escalatie te voorkomen, en de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo pendelde tussen Washington, Istanbul en Riyad. Uiteindelijk zouden de Saudi’s bekennen dat hij met opzet om het leven was gebracht, maar dat de moord was uitgevoerd door een ‘bende schurken’ die geen hulp van de overheid had gekregen. Er volgde een proces, en in december 2019 werden in Riyad vijf betrokkenen ter dood veroordeeld en kregen drie anderen celstraffen, voornamelijk lagere functionarissen. Volgens VN-rapporteur Callamard was het proces een klucht, en bleven de echte verantwoordelijken buiten schot.

De vier kinderen van Jamal Khashoggi uit zijn eerste huwelijk kregen van het koningshuis wel elk een villa in Djedda en een maandelijkse toelage. Ze mogen het land echter niet verlaten en hebben de vijf terdoodveroordeelden vergiffenis geschonken, waarna die werden vrijgelaten.

Tweeënhalf jaar later is de druk echter nog niet van de ketel. President Joe Biden heeft beloofd dat hij de relaties met het koninkrijk zal herzien, en in Turkije lopen nog altijd twee processen tegen 26 Saudische verdachten, die een veroordeling bij verstek riskeren, onder wie Qahtani, Mutreb en Tubaigy. De Turkse ­hoofdaanklager, Irfan Fidan, schreef in zijn aanklacht dat de doodsstrijd van Jamal ­Khashoggi meer dan zeven minuten ­duurde. Later verklaarde Fidan dat het Saudische consulaat 30 kilogram vlees had besteld bij een bekend restaurant in Istanbul – dat moest de stank van een brandend lijk ­maskeren in het tandoori-oventje in de residentie van de consul.

Dat de hoogste verantwoordelijken ooit zullen boeten, lijkt vrij onwaarschijnlijk. In december 2019 al meldde de Saudische staatszender dat Qahtani was ondervraagd over zijn rol in de moord, maar dat hij was gezuiverd van alle blaam en dat er geen enkel bewijs van zijn betrokkenheid was. Volgens de CIA had hij nochtans elf sms’jes uitgewisseld met de kroonprins in de uren vóór en na de moord.

Hatice Cengiz hoopt dat er ooit recht gesproken zal worden. Tot dan zal ze er alles aan doen om de nagedachtenis aan haar verloofde levendig te houden.

CENGIZ «Ik kan nog altijd niet geloven wat er is gebeurd, dat hij er echt niet meer is. Het was nooit in me opgekomen dat ze daar iemand zouden vermoorden. En ik dacht dat al wie dat wel ­geloofde, krankzinnig was. Ik kan het maar niet vatten. Ik ben getraumatiseerd, in shock – het is verschrikkelijk. Niets kan Jamal terugbrengen, maar de internationale gemeenschap moet die mensen tonen dat je niet zomaar iemand kunt vermoorden zonder dat er repercussies volgen. Als je blind blijft voor deze misdaad, verloochen je je eigen waarden.»

Maar mensenrechtenactivisten zeggen dat de Saudische monarchie harder dan ooit optreedt tegen dissidenten en elke vorm van oppositie in de kiem smoort: de voorbije jaren zijn meerdere critici gearresteerd en geëxecuteerd. Vrouwen die ijverden voor het recht om te mogen autorijden en dat ook bekwamen, belandden in de gevangenis en werden gemarteld, zoals Loujain al-Hathloul. Volgens haar zus Lina, die in Berlijn woont, is alles veranderd sinds kroonprins Mohammed bin Salman aan de macht is gekomen. ‘Vroeger wisten we dat we de koninklijke familie of de religie niet ter discussie mochten stellen, maar nu weten we niet eens meer wat mag en wat niet,’ vertelde ze in het magazine Foreign Policy.

Mogelijk heeft Jamal ­Khashoggi zo’n rode lijn overschreden zonder dat hij zich ervan bewust was. President Erdogan noemde ­Khashoggi ‘een goede ziel’. Voor ­Hatice Cengiz was hij ‘een eerlijk en fatsoenlijk man’. Veel vrienden herinneren zich zijn warme glimlach. Dat is ook te zien in een filmpje van een paar jaar geleden: terwijl hij wordt geïnterviewd, springt een kat op zijn schoot, waarop Khashoggi hartelijk begint te lachen.

'Ik heb een gigantische hoeveelheid bewijs, en niet één land wil het tegen Saudi-Arabië opnemen.' Beeld Belgaimage
'Ik heb een gigantische hoeveelheid bewijs, en niet één land wil het tegen Saudi-Arabië opnemen.'Beeld Belgaimage

Obsessie met Twitter

‘Er was iets onschuldigs aan hem,’ zegt Omar Abdulaziz al-Zahrani (30), een andere dissident in ballingschap, aan de telefoon vanuit Montreal. ‘Hij had te veel vertrouwen in de Saudi’s. Het nieuws over Jamal Khashoggi was de grootste schok in mijn leven. We hadden nooit durven te denken dat Saudi-Arabië zoiets vreselijks zou doen: iemand zo folteren en afslachten.’

Wat het nog erger maakt voor Zahrani, die in Canada woont, is dat hij denkt dat hij zelf deels verantwoordelijk is. Hij en Khashoggi wilden een oppositiekrant en een website oprichten die het lot van de Saudische politieke gevangenen onder de aandacht van het ruimere publiek zou houden. Bovendien hielp Khashoggi hem met de financiering van een veel gewaagder opzet: hij had 5.000 dollar overgeschreven naar de rekening van Zahrani om te helpen het Saudische gezag via Twitter te ondermijnen. Het plan was om simkaarten te kopen voor ballingen, die dan onder verschillende schuilnamen konden tweeten en gelijkgezinden konden mobiliseren. Dat was een ­reactie op het leger trollen van de regering, die dag en nacht tweets verstuurden waarin ze de kroonprins loofden en zijn tegenstanders vervloekten. Door geld aan de oppositie te schenken was Khashoggi niet langer een gewone criticus in de ogen van het regime. Hij was ronduit gevaarlijk geworden.

OMAR ABDULAZIZ AL-ZAHRANI «De kroonprins is geobsedeerd door Twitter. Hij gebruikt het om het Saudische volk te hersenspoelen. Het is zijn favoriete speeltje, op het kinderlijke af. Elke dag zie je boodschappen passeren die hem de hemel in prijzen – ‘We houden van MBS’ of ‘Het is zijn verjaardag!’ Hij heeft er een hekel aan als iemand daar tegenin gaat. Dat is een rode lijn voor hem.»

Zahrani ontdekte later dat zijn smartphone en die van Khashoggi door het regime waren gehackt. De regering luisterde al hun telefoontjes af met de spionagesoftware Pegasus, en kon zijn mails en sms’jes lezen. Ook de smartphone van Jeff Bezos, de oprichter van Amazon en eigenaar van The Washington Post die een wake voor Khashoggi bijwoonde op de eerste verjaardag van zijn dood, bleek te zijn gehackt door de Saudi’s.

Zahrani, die nog altijd video­filmpjes van de oppositie op sociale media post, prijst zich gelukkig dat hij is ontsnapt aan hetzelfde lot als dat van Khashoggi.

ZAHRANI «In mei 2018 kwamen twee medewerkers van het Saudische hof in Canada aan met een boodschap van de kroonprins. Ze waren vergezeld door Ahmad, mijn jongere broer, die nog in Saudi-Arabië woont. Tijdens een aantal ontmoetingen drongen ze erop aan dat ik mijn activiteiten zou staken en naar huis zou terugkeren. Ze wilden ook dat ik op het Saudische consulaat langskwam om mijn paspoort te vernieuwen. Ik belde Khashoggi om te vragen wat ik moest doen. Hij waarschuwde me dat ik er vooral niet op mocht ingaan. Hij vreesde dat het weleens een valstrik kon zijn. Dus ben ik niet gegaan.»

Zahrani zal zich te eeuwigen dage blijven afvragen waarom zijn vriend zich wel in de luren heeft laten leggen. Toen hij zelf weigerde naar Saudi-Arabië terug te keren, werd zijn broer gevangengezet – hij is nog altijd niet vrijgelaten. En enkele dagen na de moord op Khashoggi ontsnapte Zahrani nóg eens op het nippertje. Een anonieme beller waarschuwde hem dat zijn leven in gevaar was en dat hij moest onderduiken. Hij nam vlug zijn intrek in een hotel en vernam later dat een grote groep Saudi’s de toegang tot het land was ontzegd: de veiligheidsdiensten op de luchthaven vermoedden dat het om een moordcommando ging dat het op ballingen in Canada had gemunt.

ZAHRANI «Ik hoop dat president Biden zal helpen om Saudi-Arabië ter verantwoording te roepen. De kroonprins is nu bang geworden: Trump zit niet langer in het Witte Huis om zijn vel te redden.»

Ondertussen blijft het wel business as usual tussen het Westen en Saudi-Arabië. Een aantal internationale bedrijven neemt deel aan het project van de kroonprins om een futuristische stad te bouwen in het noordwesten van de Saudische woestijn, tot groot ongenoegen van mensenrechtenactivisten, die tot een boycot hebben opgeroepen. Hatice Cengiz van haar kant hoopt dat Groot-Brittannië samen met de VS de relaties met Saudi-Arabië zal herbekijken.

CENGIZ «Jamal was dol op het Verenigd Koninkrijk. Het was het laatste land dat hij heeft bezocht voor zijn dood. Hij prees het keer op keer omdat het een pionier was op het gebied van de vrijheid van meningsuiting.»

Dat was ook het onderwerp van zijn laatste column voor The Washington Post, die zijn vertaler had ingediend op de dag na de moord. ­Khashoggi had het daarin over zijn vriend en collega, de Saudische schrijver Saleh al-Shehi, die gevangenzit wegens ‘vermoedelijke commentaren tegen het Saudische establishment’. Khashoggi waarschuwde het publiek: ‘Tegen zulke acties komt de internationale gemeenschap niet langer consequent in verzet. In plaats daarvan volgt op de afkeuring een oorverdovende stilte.’ Hij had vergelijk­bare opmerkingen gemaakt op een conferentie in Londen, drie dagen voor de moord, toen hij de Arabische heersers ervan beschuldigde het volk te tiranniseren.

Dat het Westen ervoor beducht blijft de Saudi’s voor het hoofd te stoten, mocht ook regisseur Bryan Fogel ervaren.

BRYAN FOGEL «Sommige grote bedrijven zijn gewoon laf. Ze hebben geweigerd mijn film te distribueren omdat ze bang waren de Saudi’s tegen de haren in te strijken (Netflix en Amazon Prime wilden de film niet verdelen, red.).

»Het is onthutsend dat de VS en andere landen wegkeken na de moord op Khashoggi. Ik heb een gigantische hoeveelheid bewijsmateriaal, en niet één land is bereid om het tegen die absolute monarchie op te nemen. Daar is maar één reden voor: geld.»

© The Sunday Times

Bekijk hier de trailer van ‘The Dissident’:

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234