null Beeld

Hilary Mantel, de grand lady van het Britse schrijversgild

Hilary Mantel is de eerste vrouw die twee keer de Man Booker Prize heeft gewonnen, voor de eerste twee delen van haar Thomas Cromwell-trilogie. Ze werkt nu het laatste deel af, waarnaar reikhalzend wordt uitgekeken. Tussendoor haalde ze Kate Middleton en Margaret Thatcher door de mangel, maar steeds met de glimlach: ‘Op mijn 8ste las ik ‘Julius Caesar’ van Shakespeare. Die oorlogszuchtige taal, dat bespelen van de publieke opinie tijdens een crisis: daar heb ik véél van geleerd.’

'Als meisje voelde ik al: ik weet niet wat ik voor elkaar wil krijgen, maar wel dat ik íéts voor elkaar ga krijgen'

Het grootste deel van het jaar vertoeft Hilary Mantel (66) samen met haar man, de geograaf Gerald McEwen, in een appartement aan de kust van Exeter, in Devon. Vandaag zit ze op de beige bank van hun tweede appartement, in Sunningdale, dat ze heeft gekocht om dichter bij het literaire leven in Londen te kunnen zijn. De beige bank is nog van de vorige bewoners, net als de rest van het beige interieur. Hilary en haar man, tegenwoordig de personal assistant van zijn vrouw, hebben het te druk om nieuwe spullen te kopen – met dank aan Thomas Cromwell.

Van de eerste twee delen van haar trilogie, ‘Wolf Hall’ en ‘Het boek Henry’, zijn miljoenen exemplaren verkocht. Daarin beschrijft ze het ontstaan van het moderne Engeland aan de hand van het hoofdpersonage Cromwell, de straatarme zoon van een smid die zou uitgroeien tot de rechterhand van koning Hendrik VIII. Het vertellen zit haar in het bloed, zegt ze, haar moeder was een ‘geweldige verhalenverteller’.

HUMO U lijkt op uw moeder in dat opzicht?

Hilary Mantel «Nou, ze was vooral een geweldige verteller van haar éígen verhaal. Ze was de heldin in haar eigen drama, de ster in haar eigen film. Wat ik van haar heb geërfd, is dat ik het lot naar mijn hand wil zetten. Ik wil iets nalaten.»

HUMO In een interview vertelde u: ‘Mijn levensverhaal gaat over hogerop komen.’

Mantel «Dat is ook waarom ik graag schrijf over mensen die van nul af aan beginnen en vervolgens ergens hun stempel op drukken. Ik zit zelf zo in elkaar. Mijn moeder liet me zien dat er een grotere wereld was dan ons kleine dorp, en dat ik niet noodzakelijk het pad van de vorige generatie hoefde te volgen. Als meisje voelde ik al: ik weet niet wat ik voor elkaar wil krijgen, maar wel dat ik íéts voor elkaar ga krijgen.»

HUMO Las u veel als kind?

Mantel «Mijn vader heeft me geleerd wat lezen inhield. De hele avond zat hij stil op de bank, met een boek in zijn hand. Ik zat naast hem, ook met een boek. Maar we déden iets samen. Niemand anders in mijn omgeving las ooit wat, behalve gebruiksaanwijzingen voor apparaten.

»Ik weet weinig over hem. Hij is thuis vertrokken toen ik 10 was. Later, na zijn dood, kreeg ik zijn dossier uit het leger, waar hij administratief werk had gedaan. Daarin stond: ‘Korporaal Thompson is consciëntieus. Je kunt werk aan hem overlaten.’ Ik dacht: that sounds like me.»

In haar memoires ‘De geest geven’ (2003) verhaalt ze hoe huisvriend Jack Mantel bij het van oorsprong Ierse arbeidersgezin introk toen ze 4 jaar was. Een aangename sensatie voor de roddelende dorpsgenoten in het arme Hadfield, bij Manchester. Haar vader Henry werd verbannen uit het ouderlijke bed, naar een zijkamertje. Na een verhuizing verdween hij spoorloos.

HUMO U was een hypersensitief kind. U zag, hoorde en voelde alles. Hoe ervoer u zijn vertrek?

Mantel «Het zat eraan te komen. Tegen die tijd had ook ik me trouwens tegen hem gekeerd. Mijn moeder had ervoor gezorgd dat ik alleen haar kant van het verhaal kende. Ze sprak over hem als een volkomen ongeschikte man, wat hij misschien in sommige opzichten ook was: hij vocht niet voor zijn gezin. Hij liet alles over zich heen komen. Mijn moeder was een zeer sterke, mooie vrouw, boordevol leven. Ze bedacht dat ze met die man nergens zou raken. Dus richtte ze zich op iemand met meer drive. Jack was overduidelijk de toekomst, mijn vader het verleden. En ik was voorbereid.»

HUMO Kun je je op zoiets voorbereiden?

Mantel «Ik wist dat mijn vader zou vertrekken, maar ik had niet verwacht dat ik hem nooit meer zou zien. Misschien heeft hij geprobeerd met me in contact te komen, maar heeft mijn moeder dat altijd weten te verhinderen. Hij is hertrouwd met een weduwe met zes kinderen. Het oudste dochtertje was even oud als ik. Nadat ik mijn memoires had gepubliceerd, nam ze contact met me op. Ze heeft altijd van mijn bestaan geweten, maar ik natuurlijk niet van het hare.»

HUMO Uw vader had haar over u verteld?

Mantel (onverwacht blij) «Ja, ja! En hij had foto’s van me meegenomen.»

Hilary Mantel ziet eruit alsof ze net zelf uit een 16de-eeuws schilderij is gestapt, met haar grote blauwe poppenogen, haar ronde gezicht en haar porseleinen huid. Ze praat voornaam, maar nooit hoogdravend; nadenkend, maar vloeiend. Ze is tegelijkertijd ernstig en grappig, haar befaamde zwarte humor. Een fijne zin uit haar autobiografie, over meisjes die haar uitlachten op de kloosterschool: ‘Men zegt dat meisjes wreed kunnen zijn, maar met een flinke klap in het gezicht maak je daar snel een eind aan.’

HUMO Op uw 10de kreeg u van uw moeder het complete werk van Shakespeare cadeau, omdat u er zo om had gesmeekt. Welk kind wil het verzameld werk van Shakespeare?

Mantel «Toen ik ongeveer 8 jaar was, vond ik thuis een oud boek met daarin een passage uit de Shakespeare-tragedie ‘Julius Caesar’. Een dramatische scène, waarin Marcus Antonius het gepeupel ophitst tegen Brutus. Ik vond dat fragment prachtig: het geweld, de oorlogszuchtige taal... Eigenlijk gaat het over het bespelen van de publieke opinie in een crisis. Ik heb daar erg veel van geleerd.»

HUMO Maar u was 8 jaar?

Mantel «Als jong meisje had ik altijd oudere mensen om me heen, en amper kinderen. Ik luisterde goed naar hen en nam hun zinnen over. Ik had een heel volwassen manier van praten.»

HUMO Waarom ging u vooral om met ouderen?

Mantel «Vóór ik naar school ging, zorgde mijn oma voor me als mijn moeder aan het werk was. Naast haar woonde haar zus. Zodra die twee klaar waren met hun huishoudelijke taken, gingen ze bij elkaar zitten praten en verhalen vertellen. Ze waren zo grappig, ze gaven iedereen bijnamen – ze waren Ieren, weet je. Ik zat erbij en luisterde urenlang naar hun vertellingen. Ik kon nog niet lezen, maar zij waren mijn boeken. Dus toen ik naar school ging, vond ik andere kinderen uitermate saai. En de boeken die we mochten lezen, waren bijzonder vervelend.»

HUMO U smachtte naar boeken zoals een vampier smacht naar bloed, zegt u in ‘De geest geven’.

Mantel «In de bibliotheek was er één plankje voor de kinderen. Boekjes over katten en honden, vol kleurplaten. Maar ik slaagde erin een groot boek over de evolutie te pakken te krijgen. Ik bleef het maar uitlenen, tot ik het begreep.»

undefined

null Beeld

undefined

'Zeker in Groot-Brittannië wordt dik zijn geassocieerd met de lagere klassen: allemaal luie, ongedisciplineerde papzakken en slonzen'


Dicht bij de duivel

Toen Hilary Mantel 7 jaar was, kerfde een duistere gebeurtenis zich in haar geest. Ze zag iets bewegen in de tuin. ‘Het was even hoog als een kind van 2 jaar, en pakweg 30 centimeter breed.’ Ze vluchtte doodsbang het huis in. In haar memoires schreef ze: ‘Iets ongrijpbaars was me komen opzoeken en had zijn geluk beproefd: een vormeloos kwaad dat op mij afkwam om me tot wanhoop te drijven.’

HUMO Wat is er toen gebeurd?

Mantel «Ik weet het nog steeds niet. Maar ik voel de angst tot op de dag van vandaag. De makkelijkste verklaring is dat het iets psychisch was, omdat we een ongelukkig gezin waren. Dat ik bang was voor wat er zou gebeuren met ons. Maar volgens mij klopt dat niet helemaal. Ik voelde als kind: ik ben dicht bij de duivel geweest. Het was een belangrijk voorval.»

HUMO Waarom?

Mantel «Het kleurde mijn wereld donkerder. Ik werd zelfbewuster. Ik besefte hoe klein ik me had gevoeld onder die dreiging, in het besef dat niemand me kon beschermen. Ik had iets gezien wat ik niet mocht zien. Tot op zekere hoogte heb ik toen mijn vertrouwen in de wereld verloren. Ik denk dat de zwartheid en het bovennatuurlijke in mijn werk dateert uit die tijd.»

HUMO U lijkt anders een rationeel, logisch iemand.

Mantel «Mijn ervaring is dat veel mensen iets mysterieus hebben meegemaakt in hun leven. Maar ze stoppen dat soort ervaringen weg, bang om te worden uitgelachen.»

Op haar 18de vertrekt Hilary Mantel naar Londen om rechten te studeren. Ze leert er Gerald kennen, de zoon van een boekhouder. Met hem zou ze twee keer trouwen, tot haar eigen verrassing. ‘Ik dacht altijd dat zoiets bij mensen uit de filmwereld of bij geblondeerde winnaars van de voetbaltoto hoorde, minder stabiele types die doorslaan bij een overdaad aan weelde.’

Voor zijn werk wonen ze vijf jaar in Botswana, waar ze lesgeeft, en later in Saudi-Arabië, waar ze één van haar sterkste romans over heeft geschreven, ‘Acht maanden in de Gazastraat’. Na dertig jaar blijft het boek verrassend actueel.

HUMO Als je het leest, bekruipt je soms zo’n claustrofobisch gevoel dat je bijna niet meer kunt ademhalen.

Mantel «De eerste twee en een half jaar waren erg zwaar. Wij woonden in een flat in het centrum van Djedda, maar bijna alle expats zitten in compounds. Het was te vergelijken met een keurige gevangenis. De enige plek waar ik als vrouw alleen naartoe kon, was het dak van ons flatgebouw. Ik mocht nergens heen zonder mijn man, en als we ergens heen wilden, was er niets om heen te gaan, behalve het winkelcentrum. Het was een erg akelig, eenzaam leven. Vaak zag ik dagen achtereen niemand, behalve Gerald.

»Later verhuisden we naar een huisje in een kleine, ommuurde enclave. Daar kwam ik in contact met een Pakistaanse en een Saudische. We waren nooit echt op ons gemak bij elkaar, maar ik vond het geweldig om hen te horen praten. Door hen ontmoette ik andere Saudische vrouwen. Een enorm geluk: ik had een weg gevonden in een wereld waar je anders niet binnenkomt.»

undefined

null Beeld

undefined

'Hilary Mantel portretteerde Kate Middleton als een paspop met een perfecte plastic lach: 'Alsjeblieft, doe haar niet hetzelfde aan wat prinses Diana is aangedaan'

HUMO Frances, het hoofdpersonage van ‘Acht maanden in de Gazastraat’, vergelijkt Saudi-Arabië met het Zuid-Afrika van de apartheid, maar dan voor vrouwen.

Mantel «Toen we nog in Botswana woonden, ben ik vaak in Zuid-Afrika geweest. Ik was verrast: het was precies hetzelfde. Als je in Djedda ging winkelen en koffiedrinken, was er in plaats van afgescheiden ruimtes voor blank en zwart een onderverdeling in ‘familie’ en de ‘rest’. Met ‘familie’ werden de vrouwen bedoeld. Zij werden weggestopt in een hoekje, achter een scherm. De ‘rest’ zat ernaast, in een luxueuze zaal. Ik heb vaak de neiging gehad dat scherm naar beneden te trekken, maar daar schiet je niet zoveel mee op.»

HUMO Uw man vertelde me dat hij Saudi-Arabië officieel niet meer binnen mag, omdat hij zijn vrouw heeft toegestaan een boek te schrijven.

Mantel «Ja, dat vermoed ik ook.»

HUMO Waarom bent u twee keer met hem getrouwd?

Mantel «We zijn maar kort uit elkaar geweest. We zijn getrouwd toen we 20 jaar waren, en een paar jaar later verhuisden we naar Botswana. In Afrika belandde ons huwelijk in een serieuze dip. In Engeland waren we daar waarschijnlijk wel uit geraakt met de hulp van vrienden en familie. (Fijntjes) Maar in Botswana waren de mensen niet erg behulpzaam, eerder het tegenovergestelde. Ze hadden niet veel te doen, dus ze genoten ervan als anderen in de problemen kwamen. Veel huwelijken liepen daar op de klippen. We zaten er ook zo geïsoleerd, in een klein dorp.

»Toen we weer samen waren, moesten we besluiten of we naar Saudi-Arabië zouden gaan. Ik kreeg alleen een visum als we opnieuw zouden trouwen.»

'Velen veronderstellen dat ik het erg vind dat ik geen kinderen heb. Maar dat ­verdriet is klein in vergelijking met de spijt over al die jaren die ik ben kwijtgeraakt door mijn ziekte'


Maatje 46 en meer

Hilary Mantel heeft een broze gezondheid – de dag na het interview moet ze zich afmelden voor een lezing. Sinds haar 11de had ze pijn in de onderbuik, een onverklaarbare pijn die met de jaren steeds erger werd. De huisdokter noemde haar ‘juffertje Altijdziek’. Een hele reeks artsen werd geraadpleegd, maar niemand had een uitleg voor haar ellendige krampen. Het moest dus wel psychosomatisch zijn, in een tijd dat hoogopgeleide jonge vrouwen al snel ‘hysterisch, neurotisch en lastig’ werden gevonden. Ze kreeg antipsychotica voorgeschreven, maar die dreven haar bijna tot waanzin.

Uiteindelijk stelde ze zelf een diagnose met behulp van een medisch handboek: endometriose. Een chronische ziekte waarbij slijmvliesweefsel buiten de baarmoeder woekert en een reeks klachten kan veroorzaken, zoals ernstige ontstekingen. Op haar 27ste werd haar baarmoeder verwijderd. De operatie hielp niet, en ze zou geen kinderen meer kunnen krijgen.

HUMO Denkt u nog weleens aan Catriona, zoals u uw denkbeeldige dochtertje ooit hebt genoemd?

Mantel «Nee, ik heb afscheid genomen van haar.»

HUMO U hebt vaak te horen gekregen, bij wijze van troost voor uw kinderloosheid: ‘Maar je hebt je boeken.’

Mantel «Afschuwelijk dat mensen zoiets zeggen. Nu, velen veronderstellen dat ik het heel erg vind dat ik geen kinderen heb. Maar het verdriet daarover is klein in vergelijking met de spijt die ik voel over al die jaren die ik ben kwijtgeraakt door mijn ziekte. Ik weet niet zeker of mensen willen horen dat ik mijn kinderloosheid minder belangrijk vind, maar het is wel zo. Ik mag blij zijn dat ik er nog ben. In Afrika had ik een spoedoperatie niet overleefd.

»Een ziekte als endometriose veroorzaakt niet alleen fysieke schade, maar ontregelt ook je hormoonhuishouding. Je raakt vervreemd van jezelf. Ik had erge stemmingswisselingen en ik verloor het vertrouwen in mezelf. We realiseren ons te weinig welke rol hormonen spelen in onze gemoedstoestand en ons denken. Artsen kunnen nog zoveel therapieën en antidepressiva voorschrijven als ze willen, die zullen niet helpen bij iemand van wie de hormoonhuishouding kapot is. Ik moet nu voor de rest van mijn leven medicijnen slikken. Dat is prima, als ze maar werken.»

HUMO Door de corticosteroïden kwam u rond uw 30ste ineens behoorlijk aan, terwijl u altijd een tengere vrouw was geweest.

Mantel «Ik was verbijsterd. Dik zijn was het laatste waarvan ik had gedacht dat het me zou overkomen. En het gebeurde zo snel. In mijn dromen ben ik nog lang slank gebleven. In dat opzicht was het goed dat we toen naar Saudi-Arabië verhuisden. Niemand kende me daar, en bovendien moest je je er in vreselijke gewaden hullen.»

HUMO Maat 44 sloeg u gewoon over, schrijft u luchtig in uw autobiografie. U sprong van 42 naar 46 en verder.

Mantel «Poef! Nu weet ik: ik had meteen moeten stoppen met die pillen. Ik ging naar de endocrinoloog, maar zij wuifde mijn klachten weg. Ze vond het een triviaal probleem, terwijl ik opzwol als een pompoen. Sindsdien moet ik ermee leven. Dat is wat ik doe: ermee leven. Maar ik kan me nog steeds niet voorstellen dat ik er de rest van mijn leven zo blijf uitzien.»

HUMO Toen u slank was, had u geen idee hoe het was om dik te zijn. U merkte dat de buitenwereld u een totaal nieuwe persoonlijkheid toedichtte.

Mantel «Zeker in Groot-Brittannië. Dik zijn wordt geassocieerd met de lagere klassen, dat zijn allemaal luie, ongedisciplineerde papzakken en slonzen. Ik ben ouder en helemaal niet bezig met wat andere mensen van me denken. Maar ik ben me er goed van bewust dat het niet makkelijk is voor jonge vrouwen. Ik hoop zelf ook dat ik weer slank word. Het is leuker om mager te zijn en mooie kleren te kunnen kopen.»

HUMO In 2013 schreef u een geruchtmakend essay over de rol van vrouwen in de monarchie. Daarin portretteerde u Kate Middleton als een paspop: pijnlijk mager, een prinses met een perfecte plastic lach, ontworpen door een commissie en in elkaar gezet door vaklui.

Mantel «Ik was verbaasd over de opschudding die dat artikel veroorzaakte. Wat ik wilde laten zien, is waaraan een prinses moet voldoen in onze ogen. Eigenlijk vroeg ik om medelijden met haar. Aan het einde van het essay zei ik: ‘Alsjeblieft, doe haar niet hetzelfde aan wat prinses Diana is aangedaan.’

»Een geweldige zin in dat essay is: ‘Ik dacht altijd dat de kwestie was of we wel of geen monarchie moesten hebben. Maar tegenwoordig denk ik: draait het eigenlijk niet meer om de vraag of we wel of geen panda’s moeten houden?’ (Vrolijk) Omdat ze zo zeldzaam zijn. En duur. Maar we houden van ze.»

HUMO U schuwt de contro-verse niet. In 2014 schreef u een verhaal waarin u een huurmoordenaar Margaret Thatcher laat doodschieten. Een voormalige adviseur van Thatcher wilde u daarvoor laten vervolgen.

Mantel «Idioot, ik was ook toen verbijsterd over alle ophef. Margaret Thatcher was al aan een beroerte overleden vóór ik aan dat verhaal begon. Ik had graag geweten welke misdaad ik heb gepleegd.

»Maar zij was niet goed voor Groot-Brittannië, daarvan ben ik overtuigd. Ze kwam aan de macht met de bedoeling de verzorgingsstaat af te breken. Die is nu ook kapot. Ik zie haar als een vijand van de werkende mensen. (Schiet in de lach) Dus ja, ik had een probleem met haar, maar ik wilde haar niet vermoorden.»

HUMO U had ook moeite met haar uit feministisch oogpunt: ze deed weinig voor vrouwen.

Mantel «Ze wilde geen kansen voor andere vrouwen, ze wilde vooral kansen voor zichzelf. Maar ik vond haar erg interessant om haar instelling en haar onwaarachtige leven, waartoe ze eigenlijk gedwongen was als eenvoudige kruideniersdochter. Ze nam lessen om haar stem en haar accent te veranderen, maar niemand trapte erin. De Conservatieven behandelden haar als een nobody uit de provincie. Altijd dat snobisme bij de Tories: ‘Ze kan misschien verkiezingen winnen, maar ze zal nooit één van ons zijn.’ Ik vond dat iets komisch hebben. Ik was gefascineerd door de manier waarop ze zichzelf heeft vormgegeven: de kleren, het haar... Alsof je een acteur bent, maar dan één die dertig jaar op het podium staat. Als ik de politiek van mevrouw Thatcher niet zo haatte, zou ik met haar kunnen sympathiseren. Ze was een vrouw die haar weg moest zien te vinden in een behoorlijk vijandige wereld.»

HUMO Vertoonde die wereld soms ook overeenkomsten met uw wereld?

Mantel «Meer met de wereld van mijn Cromwell-personage, denk ik.»

HUMO De buitenstaander?

Mantel «Wat ze gemeen hebben, is dit: mevrouw Thatcher was absoluut niet beschouwend van aard, heb ik begrepen: next thing! Next thing! Ik kan me voorstellen dat Cromwell ook zo in elkaar zat. Dus ik sta voor de erg ingewikkelde taak om te schrijven over iemand die helemaal niet over zichzelf nadenkt. Hij is gewoon de som van wat hij zegt en doet.»

HUMO Maar u zit compleet anders in elkaar.

Mantel «Absoluut.»

HUMO Bedankt voor het gesprek.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234