'Bovenop wifi, gsm, 3G en 4G komt nu 5G. De blootstelling wordt groter en groter en daardoor ook risicovoller’

Stralingsgevaar

Hoe bang moeten we zijn van 5G?

Morgen gaan wereldwijd mensen de straat om te demonstreren tegen de uitrol van 5G. Ook in Brussel staat een protest gepland. De meningen over de technologie voor supersnel mobiel internet lopen, zacht gezegd, nogal uiteen. Van ‘een verhoogd risico op kanker’ en ‘schade aan ons DNA’ tot ‘bangmakerij’. Humo ging te rade bij voor- en tegenstanders. ‘De straling is mogelijk kankerverwekkend, ja. Maar dat is koffie ook.’

Zelfrijdende auto’s die feilloos met elkaar communiceren, dronetaxi’s die u van A naar B vliegen, slimme straatverlichting, artsen die van de andere kant van de wereld opereren via een robot, en vooral supersnel mobiel surfen op het internet: 5G belooft een hele nieuwe wereld. Want als u dacht dat uw 4G-verbinding al snel was: 5G is nog eens zo’n honderd keer sneller.

Geen wonder dat telecombedrijven staan te drummen om de technologie uit te rollen. Dit jaar komen de eerste mobiele toestellen met een ingebouwde 5G-chip op de markt, andere ondernemingen dromen luidop van een miljardenindustrie die op 5G kan gebouwd worden, gaande van zelfrijdende auto’s tot het ‘internet der dingen’, waarbij toestellen met elkaar communiceren zonder menselijke tussenkomst. De industrie dringt er bij de overheid op aan om niet te talmen met de introductie van 5G.

Maar niet iedereen is daar blij mee. In ons land moest Brussel de eerste stad zijn met een 5G-netwerk. De Brusselse regering had een akkoord over een aanzienlijke verhoging van de stralingsnormen in de hoofdstad – van 6 naar 14,5 volt per meter – om de technologie mogelijk te maken, maar Brussels minister van Leefmilieu Céline Fremault hield dat tegen. ‘Het is voor mij ondenkbaar de technologie toe te laten zolang ik niet kan verzekeren dat we de burgers beschermen. Brusselaars zijn geen laboratoriumratten, wier gezondheid ik inruil voor winst,’ zei de CDH-politica in de Waalse zakenkrant L’Echo.

Een duidelijk statement, dat aansluit bij de bezorgdheid over de gevolgen van 5G voor de gezondheid. Meer dan tweehonderd wetenschappers sloten zich al aan bij de International EMF Scientist Appeal, een petitie die overheden oproept om te wachten met 5G tot er meer duidelijkheid is over de impact op de volksgezondheid. De ondertekenaars suggereren dat er een verhoogd risico op kanker is en dat de technologie onherstelbare schade kan aanrichten op cellulair niveau. Ze hebben het ook over geheugenproblemen, genetische schade en neurologische stoornissen door de blootstelling van ons lichaam aan de elektromagnetische straling van 5G.

Onheilspellend, maar zijn er ook gegronde redenen om ongerust te zijn? ‘Ook ik ben bezorgd, je zult me niet horen zeggen dat er niks aan de hand is,’ zegt Guy Vandenbosch, stralingsexpert en professor aan het departement Electrical Engineering van de KU Leuven. ‘Maar ik vind dat de petitie de zaken verkeerd voorstelt. Veel onheilsberichten over 5G zijn bangmakerij. In feite is 5G ook niet anders dan 2G, 4G of wat in de toekomst misschien 20G zal heten. Het gaat telkens om dezelfde elektromagnetische straling.’

HUMO Waar zit precies het risico bij dat soort straling?

Guy Vandenbosch «Elektromagnetische straling kan op drie manieren een impact hebben. Ten eerste zijn er de ioniserende stralen: die hebben een impact op ons DNA en kunnen ons genetisch materiaal veranderen. Neem nu de zon: die is verantwoordelijk voor ioniserende stralen die ingrijpen op het DNA, waardoor we huidkanker kunnen krijgen. Bij draadloze technologie is dat uitgesloten, want de frequenties zijn een miljoen keer te laag om effect te hebben.

»De tweede manier waarop elektromagnetische straling impact kan hebben, is door verwarming. Als je je mobiele telefoon bij je oor houdt, warm je de omliggende huid en de hersenen op. Maar die opwarming is zo miniem dat er geen gevolgen zijn voor de gezondheid. Je kunt opnieuw de vergelijking maken met de zon: als je in de zon loopt, verwarmen je hersenen veel meer dan wanneer je je gsm bij je oor houdt. Ook daar is er dus geen enkel risico.

»Over de derde manier ben ik wel bezorgd: straling die inwerkt op cellen. Cellen hebben een elektrische lading en elektromagnetische straling kan die lading beïnvloeden. Ik zeg ‘kan’, want we weten het niet zeker. Maar ik kan me eerlijk gezegd niet inbeelden dat het helemaal niets doet. De vraag is: hoeveel impact heeft het, en op welke termijn? Het antwoord kennen we niet, maar ik denk niet dat er op lange termijn grote gevolgen te zien zullen zijn. We weten nu al dat er op korte en middellange termijn geen gevolgen zijn voor de gezondheid. Het zou me dus erg verbazen dat die er op lange termijn plots wel zijn. Dat zou onlogisch zijn.»

Jaak Janssens (oncoloog, moleculair bioloog, professor UHasselt en voorzitter van de European Cancer Prevention) «Dat denk ik ook. Ik snap de bezorgdheid van veel mensen, maar ik zie persoonlijk meer gevaar in de onrechtstreekse gevolgen van 5G. We gaan door de nieuwe technologie nog minder bewegen en nog gemakzuchtiger worden, waardoor we nog meer welvaartsziekten gaan ontwikkelen. We zijn nu al gebiologeerd door onze smartphone, met 5G zal dat nog meer het geval zijn. Dat lijkt me zorgwekkender dan de biochemische impact van de straling. We moeten niet doen alsof er helemaal niets aan de hand is, maar een echte reden om angstig te zijn over elektromagnetische stralen is er op dit moment niet. De werkelijkheid is dat we vandaag al in een bad van radiogolven zitten en dat we daarvan tot nu toe weinig of geen effect zien op de mens.»

André Vander Vorst (professor emeritus aan de UCLouvain, lid van de European Microwave Association en één van de ondertekenaars van de petitie) «Het fundamentele probleem is dat er in Europa steeds maar nieuwe stralingsvelden ingevoerd worden. Bovenop wifi, gsm, 3G en 4G komt nu 5G. De blootstelling wordt groter en groter en daardoor ook risicovoller.

»Een extra probleem is dat 5G met veel hogere frequenties werkt. Gsm-stralen werken op 970 megahertz, 5G werkt op om en bij 30 gigahertz, een frequentie die dertig keer hoger ligt. Dat heeft invloed op de manier waarop stralen in de huid binnensijpelen en inwerken op de cellen en de miljoenen sensoren die zich daar bevinden. We hebben totaal geen zicht op de impact daarvan. Dat zou ons tot veel meer voorzichtigheid moeten aanzetten.»

Wendy de Hemptinne (onafhankelijk wetenschapster en lid van ondes.brussels, een burgerinitiatief dat de uitrol van 5G wil verhinderen) «Inderdaad. In andere sectoren doet men er alles aan om vervuiling te verminderen, in de telecomindustrie gebeurt het omgekeerde: er komt er alleen maar bij. Om 5G mogelijk te maken, moeten grote hoeveelheden data verstuurd kunnen worden. Dat vraagt een groter debiet en dus meer blootstelling en een groter risico. Nog zorgwekkend: 5G verstuurt straling heel gericht, te vergelijken met hoe een laser licht verspreidt. Daardoor is de intensiteit veel groter dan voorheen. Willen we dat, wetende dat ontelbare studies een negatieve impact op de gezondheid aangeven?»


Commercieel gewin

HUMO Professor Vander Vorst, samen met meer dan tweehonderd wetenschappers wereldwijd roept u op om te wachten met 5G tot we de impact op onze gezondheid kennen.

Vander Vorst «Ik vind het evident om te wachten met iets waarvan we de impact nog niet kennen. Laat ons die onderzoeken vooraleer we overgaan op massale blootstelling. Dat is het voorzorgsprincipe.»

Janssens «Maar hoe kun je de impact meten als je het niet uitrolt? In een laboratoriumsituatie kun je grootschalige blootstelling onmogelijk nabootsen. De meeste kankers zie je bovendien niet meteen, áls er al een relatie zou zijn met kankers. Die hebben tot wel dertig jaar nodig om te ontwikkelen. De vraag is: moet je iets tegenhouden als je nog niet weet of het gevaarlijk is?»

Vandenbosch «Als we moeten wachten tot we de impact op lange termijn kennen, zijn we vijftig à zestig jaar verder. Ik denk dat er heel weinig maatschappelijk draagvlak is om zo lang te wachten. Vergeet niet dat mobiele telefoons ook veel levens redden: mensen die vroeger in een noodsituatie niemand konden bereiken, kunnen dat nu wel. Dat is een positief gevolg dat je niet genoeg kunt benadrukken. Ik pleit er daarom voor om 5G uit te rollen, maar laat ons het dan wel zo voorzichtig mogelijk doen door de straling zo laag mogelijk te houden. Dat is het alata-principe: doe het ‘as low as technically achievable’.»

Janssens «Daar ben ik het mee eens. Momenteel is er niets dat een verbod op 5G rechtvaardigt. Alata is een goed principe.»

'Als we de impact op lange termijn willen kennen, zijn we vijftig jaar verder. Ik denk niet dat de mensen daarop willen wachten’

HUMO Zijn bedrijven daarmee bezig?

Vandenbosch «Ik vrees van niet. Zij zijn er bezorgder over of ze al dan niet voldoende dekking kunnen aanbieden. Voor hen mag de straling veel hoger zijn dan strikt noodzakelijk als dat hun een commercieel voordeel oplevert. Het is ook een beetje de verantwoordelijkheid van de consument: willen we overal bereikbaar zijn en supersnel kunnen internetten? Dat is de discussie die we moeten voeren, ook politiek. Maar helaas: politici zijn daar evenmin mee bezig. Ze voeren elk apart normen in, terwijl dat beter op Europees niveau zou geregeld worden. De normen verschillen binnen Europa van land tot land, omdat de richtlijn (64 volt per meter voor buitenruimtes, red.) niet bindend is. In België is het zelfs een gewestelijke materie: in Vlaanderen ligt de blootstellingsnorm op 4,5 volt per meter, in Brussel op 6 volt per meter. Iedereen doet maar wat, zonder dat er een duidelijke visie achter zit. Probeer maar eens aan Jan Modaal uit te leggen dat de norm in Vlaanderen strenger is dan in Brussel. Dat slaat wetenschappelijk gezien werkelijk nergens op. Maar ja, ons land is versnipperd. Dat zie je helaas ook in de normen voor elektromagnetische straling.»

HUMO Brussel wilde de norm onlangs verhogen van 6 naar 14,5 volt per meter.

Vandenbosch «Terwijl dat niet nodig is. Je kunt perfect 5G uitrollen met een norm van 6 volt per meter. Maar de industrie is wellicht vragende partij voor een hogere norm. Daar verzet ik me tegen, vanwege het alata-principe.»

Vander Vorst «Er wordt vaak verwezen naar wetenschappelijke studies die geen impact aangeven, maar hoeveel van die studies hebben oog voor de effecten van de combinátie van verschillende soorten straling, zoals we nu meemaken? We zijn bezig met een heel risicovol experiment.»

Maryse Ledent (stralingsexpert bij federaal onderzoekscentrum Sciensano en lid van de Belgian BioElectroMagnetics Group) «3G zal redelijk snel verdwijnen. De totale hoeveelheid straling vermindert dus op termijn. Laat ons ook niet vergeten dat Brussel al voorzichtige normen heeft. Ze zitten ook ver onder die van de ICNIRP, de International Commission on Non-Ionizing Radiation Protection. Zelfs met een verhoging van de normen respecteren we dus nog altijd het voorzorgsprincipe.»

de Hemptinne «Het ICNIRP is één van de internationale organisaties die banden heeft met de telecomindustrie. De normen die ze voorstellen beschermen de belangen van de industrie, niet die van ons.»

HUMO Volgens telecombedrijven en regulator BIPT is 6 volt per meter te laag om het groeiende dataverkeer op te vangen. De regulator pleit zelfs voor een verhoging tot 41,5 volt per meter.

Vandenbosch «Daar ben ik absoluut tegen. Ik geloof nooit dat we 41,5 volt per meter nodig hebben om een efficiënt 5G-netwerk mogelijk te maken. Dat gaat er bij mij echt niet in.»

Vander Vorst «Ik ben ook resoluut tegen, zo’n verhoging is niet verantwoord.»

Janssens «Ik kan me inbeelden dat het nodig is om de stralingsnormen te verhogen om de mogelijkheden van 5G ten volle te benutten. Dat moet in de praktijk bekeken worden. Waarom zou je iets verbieden als je daar geen goede reden voor hebt?»

HUMO Volgens de industrie vragen 5G-toepassingen als het ‘internet der dingen’ en zelfrijdende auto’s een perfecte dekking, waarvoor hogere normen nodig zijn.

Tom Evens (onderzoeksgroep voor Media, Innovatie en Communicatietechnologie aan UGent) «Dat verbaast me niets. De telecomoperatoren zetten druk om de normen te versoepelen. De huidige discussie doet me sterk denken aan die van 2013, toen de Brusselse regering de stralingsnormen versoepelde voor de uitrol van een kwalitatief 4G-netwerk. Die liep toen ook al vertraging op. Toenmalig Belgacom-topman Didier Bellens hekelde de strenge normen, waarna de stralingsnorm finaal werd opgetrokken. Ook nu oefenen de telecomsector en technologiefederatie Agoria veel druk uit om de normen aan te passen zodat de ‘hoofdstad van Europa’ 5G mogelijk maakt. De belangen zijn groot voor de industrie.»

Vandenbosch «Als samenleving moeten we niet meegaan in de logica van bedrijven. Waarom zouden we die toepassingen nu meteen al moeten hebben? We hebben toch tijd genoeg? Heel jammer voor de industrie, maar de volksgezondheid primeert.»


Laboratoriumratten: ‘Van een overheid mag je toch verwachten dat ze niet experimenteert met de gezondheid van haar inwoners?’

HUMO We kennen de impact van elektromagnetische stralen op lange termijn niet. Dat betekent dat we met zijn allen proefkonijnen zijn.

Vandenbosch «Maar dat is toch bij alles zo? Denk aan de CO2-uitstoot. Lange tijd werd dat niet als gevaarlijk beschouwd, nu is het een potentiële bedreiging voor de hele planeet. We stoppen niet helemaal met de C02-uitstoot, omdat het eenvoudigweg niet mogelijk is. Je kunt op korte termijn niet zomaar alle vervoer stilleggen. Wat men wel probeert, is – ook hier – de CO2-uitstoot as low as technically achievable te houden.»

HUMO Heeft Brussels minister van Leefmilieu Fremault dan ongelijk als ze zegt dat ze van de Brusselaars geen laboratoriumratten wil maken?

Janssens «Ach, dat is een politieke uitspraak.»

Vandenbosch «Het is overdreven om dat soort woorden te gebruiken. Ik bekijk dat als wetenschapper met enige afstand. In andere landen zijn de normen veel hoger dan bij ons. Vele hanteren de norm van de Wereldgezondheidsorganisatie: die ligt op 48 volt per meter. We zijn in België zeker niet slecht bezig.»

Vander Vorst «Ik vind dat de minister gelijk heeft. Je kunt toch moeilijk de vele studies die een impact aangeven zomaar naast je neerleggen? Ik heb aan de universiteit meegewerkt aan een onderzoek waarbij ratten gedurende 21 maanden elke dag twee uur lang blootgesteld werden aan elektromagnetische straling. Van de blootgestelde ratten stierven er twee keer zoveel als van de niet-blootgestelde. Je kunt die resultaten niet zomaar doortrekken naar mensen, maar het resultaat geeft wel aan dat we heel voorzichtig moeten zijn. We mogen toch vragen dat de overheid niet experimenteert met haar inwoners?»

HUMO Er zijn inderdaad heel veel studies die een negatieve impact van straling ontdekken. Professor Vandenbosch, zelf werkte u mee aan een onderzoek waaruit bleek dat mieren een schadelijk effect ondervonden van elektromagnestische straling. U deed die studie samen met Marie-Claire Cammaerts, een voormalige professor van de ULB die ook de petitie ondertekende om te wachten met 5G.

Vandenbosch «We hebben de mieren blootgesteld aan een lading die gelijkaardig is aan de dosis waaraan wij in het dagelijkse leven worden blootgesteld. Er was een effect, maar de vraag is of het statistisch relevant is. Je zou die test honderd keer moeten herhalen om tot een conclusie te komen. En ook hier geldt dat je resultaten op mieren niet zomaar kunt doortrekken naar mensen. Die studie zegt op zich dus weinig.»

HUMO Een andere studie die vaak wordt aangehaald, is die van het National Toxicology Program, een samenwerkingsverband van drie onderzoekscentra dat gecoördineerd wordt door de Amerikaanse overheid. Bij dat onderzoek werden ratten blootgesteld aan 2G- en 3G-stralen. Bij mannelijke ratten werden er meer kwaadaardige harttumoren vastgesteld, en er was ook DNA-schade aan de hersenen.

Ledent «Die ratten kregen een dosis die hoger lag dan die waarmee mensen te maken krijgen, en bovendien werden ze ook over hun hele lichaam blootgesteld aan straling, terwijl mensen alleen lokaal blootgesteld worden. En zelfs dan is het maar weer de vraag in hoeverre je dat resultaat kunt extrapoleren naar mensen.»

HUMO Wetenschappers van het Ramazzini Institute bestudeerden ratten die levenslang aan verschillende dosissen stralen werden blootgesteld. Ook zij stelden een toename van harttumoren bij mannelijke ratten vast, en dat bij een lagere intensiteit dan bij het onderzoek van het National Toxicology Program. Dat is toch verontrustend?

Vander Vorst «Daar ben ik het mee eens. Het geeft opnieuw aan dat we heel voorzichtig moeten zijn.»

Janssens «Je moet je de vraag stellen of dat resultaat relevant is: tumoren in het hart komen uiterst zelden voor bij mensen. Bovendien krijgen proefdieren vanzelf ziekten als ze maar lang genoeg gevolgd worden. Het is geen overtuigend bewijs.»

Vandenbosch «Je kunt er niet zomaar één studie uitpikken, zoals te vaak gedaan wordt. Je moet het geheel bekijken. Dan krijg je een ander beeld.»

HUMO De ondertekenaars van de petitie hebben het over meer dan tienduizend studies die een peerreview kregen.

Vandenbosch «Je moet goed kijken wat bepaalde studies precies zeggen. Vaak zijn die een pak genuanceerder dan wat erover in de pers verschijnt of wat mensen ervan maken. Vaak zeggen wetenschappers dat er ‘mogelijk’ iets is. ‘Mogelijk’ geeft aan dat er een grote mate van onzekerheid is, maar dat vergeten mensen soms, omdat dat niet zo spectaculair klinkt of omdat het minder goed past bij wat ze denken. Het is ook belangrijk dat de studies herhaald kunnen worden: dat is cruciaal om van een serieuze wetenschappelijke studie te spreken. Daarbovenop moet je kunnen aantonen dat er een causaal verband is. Er zijn maar weinig studies die aan al die vereisten voldoen. Het is niet omdat je in één situatie een impact ontdekt, dat je automatisch een wetenschappelijk relevante studie hebt.»

Ledent «Ik heb vorig jaar met twee collega’s een reviewstudie gemaakt van alle studies die in het laatste trimester van 2018 verschenen. De conclusie was dat een heleboel studies kwalitatief of methologisch niet voldoen. Maar als de resultaten tot de verbeelding spreken, zijn er altijd mensen die er graag naar verwijzen.»

de Hemptinne «Het bewijsmateriaal ís er: er zíjn correlaties vastgesteld in epidemiologische studies, sterke statistische verbanden bij experimentele studies en er zijn plausibele hypotheses over de mechanismen die in werking treden op cellulair en moleculair niveau. Daarnaast zijn er ook nog de steeds talrijkere getuigenissen van mensen die zeggen last te hebben van elektromagnetische straling, en van bijenkwekers die hun bijen zien verdwijnen nadat een nieuwe zendmast geïnstalleerd werd. De kans dat ál die studies en getuigenissen vals zijn, is zo goed als onbestaande.»

HUMO De Wereldgezondheidsorganisatie noemt elektromagnetische stralen ‘mogelijk kankerverwekkend’.

Vandenbosch «Net als koffie. En we stoppen niet met koffie drinken, toch? ‘Mogelijk kankerverwekkend’ klinkt onrustwekkender dan het is: het heeft een grote emotionele impact op sommige mensen, terwijl je er wetenschappelijk naar moet kijken.»

Janssens «Ze noemen het zo omdat ze het niet weten. Zolang je het niet weet, kun je het ook niet uitsluiten. Dat is voorzichtigheid inbouwen. De Wereldgezondheidsorganisatie heeft dat ook gedaan toen gsm’s op de markt kwamen.»

Vander Vorst «Niet iedereen is het eens met de classificatie van de Wereldgezondheidsorganisatie. Een adviescomité van 29 wetenschappers uit achttien landen van het International Agency for Research on Cancer (IARC) heeft in april gevraagd het risico op kanker van radiostralen te herevalueren. In plaats van ‘mogelijk kankerverwekkend’ moet er volgens hen van ‘waarschijnlijk kankerverwekkend’ gesproken worden. Dat is een heel recente oproep. Het minste wat je mag verwachten, is dat de overheid de kop niet in het zand steekt.»

HUMO Voor 5G zijn er veel meer antennes nodig, omdat het signaal niet zo ver draagt als dat van 4G en ook moeilijker door gebouwen raakt. Verhoogt dat het risico?

Vandenbosch «Nee, integendeel. Je moet kijken naar het vermogen van de straling. Doordat er meer antennes zijn, is er per antenne ook minder vermogen nodig. Je wordt dus aan lagere dosissen blootgesteld. In principe zou 5G daardoor minder risicovol kunnen zijn dan 4G. In principe, want de vraag is opnieuw wat bedrijven daar in de praktijk mee aanvangen. Hoe hoog stellen zij het vermogen in? Welke normen voert de overheid in? Ik hoop dat politici genoeg voorzichtigheid aan de dag leggen.»

de Hemptinne «Het zijn lagere dosissen, dat klopt, maar de antennes komen wel meer dan vroeger voor in gebieden waar mensen wonen en leven.»

HUMO Hoe hoog is de straling eigenlijk waar we vandaag aan blootgesteld worden?

Vandenbosch «In Leuven heeft één van mijn doctoraatsstudenten op zestig plaatsen in de stad het niveau van de elektromagnetische straling nabij zendstations gemeten. Voor alle duidelijkheid: de meeste mensen komen niet in de buurt van die stations en worden dus aan een veel lagere straling blootgesteld. Wel, alle gemeten waarden lagen tussen 0,27 en 2,53 volt per meter. Binnenshuis lag het gemiddelde tussen 0,17 en 1,18 volt per meter.»

HUMO Niet onrustwekkend?

Vandenbosch «Nee, dat blijft netjes onder de vrij strenge normen die Vlaanderen hanteert. Ik denk niet dat we daar veel risico mee lopen.»


Op het toilet

HUMO Zijn sommige mensen gevoeliger voor elektromagnetische straling dan anderen?

Vandenbosch «Dat lijkt me zeker mogelijk, maar je moet daar voorzichtig mee zijn: sommige mensen zijn ervan overtuigd dat ze er gevoelig voor zijn, maar eens we het wetenschappelijk proberen te testen, kunnen ze niet aangeven wanneer er straling is en wanneer niet. Dat is nocebo, het omgekeerde van placebo: mensen denken dat er een schadelijke invloed is, terwijl er niets is. Ze schrijven vermoeidheid, lusteloosheid, hoofdpijn, duizeligheid en depressieve gevoelens toe aan overgevoeligheid voor elektromagnetische velden, maar dat heeft meestal geen wetenschappelijke grond.»

Vander Vorst «Ik vind het logisch dat mensen niet kunnen aangeven wanneer ze blootgesteld worden aan straling. Ons lichaam is geen schakelaar die aan- en uitgaat. We zitten veel ingewikkelder in elkaar dan dat. Als men niet verder gaat dan een telefoon bij iemands hoofd te houden en te vragen of hij aan- of uitgeschakeld is, is het logisch dat ze daar geen antwoord op kunnen geven. Vaak treden de symptomen met vertraging op.»

Ledent «We werken bij Sciensano aan een studie over hypergevoeligheid. We willen dat onderzoeken, zeker nu er meer antennes zullen nodig zijn voor de uitrol van het 5G-netwerk. Maar tot nu toe kan geen enkele studie hardmaken dat sommige mensen hypergevoelig zijn. Maar we sluiten het niet uit.»

HUMO Zijn kinderen en baby’s gevoeliger?

Vandenbosch «Dat zou kunnen, maar de waarheid is dat we het niet weten. Ik hoop net dat ouders voorzichtig zijn met hun kinderen. Ik kreeg ooit de vraag of het veilig is om een wifiverbinding te voorzien in een kleuterklas. De vraag moet zijn: waarom zou je dat überhaupt doen? Hebben kleuters die tablet echt nodig? Kunnen ze niet gewoon leren zoals wij het deden? Stel kinderen er niet aan bloot als het niet nodig is, dat is het veiligste.»

HUMO Die vraag kun je veralgemenen: hebben we 5G wel nodig?

Vandenbosch «Dat is een filosofische én politieke vraag. Persoonlijk heb ik 5G niet nodig, maar wellicht zijn er mensen die daar anders over denken. Als je in de jaren 60 mensen gevraagd had of ze een draadloze toekomst willen, dan had een groot deel wellicht negatief geantwoord. Maar intussen zijn we het er wel over eens dat draadloze communicatie een vooruitgang is. Dat kun je niet betwisten: het heeft mensenlevens gered.»

HUMO Het Verenigd Koninkrijk begint deze zomer met een 5G-testproject in enkele steden, net als Frankrijk volgend jaar. Europa voorziet dat in 2020 ook de eerste commerciële 5G-netwerken uitgerold worden. In België moeten we er nog even op wachten. Waarom?

Evens «Licenties verlenen aan mobiele telecomoperatoren is in België een federale bevoegdheid. Operatoren kunnen op een veiling een bod uitbrengen, waarna de licenties aan de hoogste bieders worden toegewezen. Helaas raakten de federale overheid, de gewesten en gemeenschappen het niet eens over de verdeling van de opbrengst van deze frequentieveiling – naar schatting 500 miljoen euro – waardoor de veiling over de verkiezingen heen werd getild. En aangezien de regeringsvorming allicht moeizaam zal verlopen, lijken de gesprekken over de verdeling van de opbrengst opnieuw moeilijk te worden. Het zal dus nog even op zich laten wachten, zeker tot na 2020. De industrie maakt daar misbaar over: ze vreest een nadeel tegenover buitenlandse concurrenten die wel al 5G kunnen gebruiken. Bovendien vrezen bedrijven voor het imago van ons land. Ze gebruiken daarbij slogans als ‘regulitis belemmert innovatie in ons land’. Uiteraard valt het nog te bezien of het allemaal wel zo’n vaart zal lopen, dat hangt er in sterke mate van af of 5G effectief de hooggespannen verwachtingen kan waarmaken.»

HUMO Slotvraag: wat kunnen mensen doen om zo weinig mogelijk blootgesteld te worden aan elektromagnetische straling?

Vandenbosch «Simpel: ik gebruik mijn smartphone zo weinig mogelijk. Hij zit hier in mijn tas, maar ik bel zoveel mogelijk met de vaste lijn. Ik noem dat stralingshygiëne. Waarom zou je je onnodig blootstellen aan elektromagnetische straling? Vermijd het als het niet nodig is. Om dezelfde reden heb ik de router van mijn wifiverbinding bij mij thuis in het toilet laten installeren. Uit voorzorg. Het heeft geen enkel nut om die in mijn bureau of in mijn woonkamer te installeren: de verbinding werkt even goed. Zorg ervoor dat je zo weinig mogelijk risico loopt, zeker als het helemaal niet veel moeite kost.»

Ledent «Als je belt, zijn oortjes een goed idee om de afstand met je oor en je hersenen zo groot mogelijk te houden. De mate waarin je blootgesteld wordt, neemt snel af met de afstand. Nog een regel: bel op plaatsen waar een goeie ontvangst is. Een gsm zoekt voortdurend naar een goede verbinding. Als die er niet is, vergroot de gsm automatisch het vermogen, zodat hij toch verbinding kan maken. En wat kinderen betreft: leer ze om verstandig met hun smartphone om te gaan. Het is niet goed om voortdurend met je mobiele telefoon bezig te zijn. Niet alleen omwille van het eventuele stralingsgevaar, maar ook voor je gezondheid in het algemeen.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234