null Beeld

Hoe Belgische fotografen naar hun land kijken: 'België scherpgesteld'

Fotografen zijn blijkbaar een onderbelichte (!) beroepsgroep, want het is van 1984 geleden dat de openbare omroep een tv-reeks maakte over Belgische fotografie. In de nieuwe vijfdelige serie ‘België scherpgesteld’ volgt productiehuis Las Belgas 25 fotografen van dichtbij. Hoe kijken zij naar dit land en zijn bewoners?

Jan Hertoghs

'De wereld is een immense beeldenbol geworden'

HUMO Jullie serie is ontstaan na m’n Humo-reeks ‘De donkere kamer van België’ uit 2011. Daarin vertelden oudere fotografen hoe ze België hadden zien veranderen.

Johannes Bucher (regisseur) «Het opzet is breder geworden omdat het veranderende België al uitstekend in beeld is gebracht in de Canvas-reeks ‘Land in de kering’ (2013) van Bert Govaerts. Wij richten ons op de fotografen zelf: persfotografen, landschapsfotografen en conceptuele fotografen. Wat fascineert hen in dit land? Wat is hun signatuur, hun manier om België te portretteren?

»Het is geen technisch programma over het maken van goeie foto’s. Het is inzicht verwerven in de manier waarop fotografen kijken en waarom zij precies dat ene beeld uit de werkelijkheid nemen. Stuur mij duizend keer door een straat, en ik zal nooit met dezelfde foto terugkomen als een Jimmy Kets of een Herman Selleslags. Dáárover gaat het.»


Bekijk enkele fragmenten (playlist) »

HUMO De oudere fotografen in de reeks begonnen nog in een haast ongefotografeerde wereld.

Bucher «Zoals Gilbert D’Haen. Die heeft de opkomst van de snelwegen gedocumenteerd: waar nu duizenden aanschuiven op de Antwerpse Ring, daar stonden begin jaren 60 woonwagens van zigeuners. Vergelijk dat met jonge fotografen, die beginnen in een overgefotografeerde wereld. Vandaar dat ze veel harder naar een eigen beeldtaal moeten zoeken. Ze werken met oudere camera’s, pellicule en glasplaten – dat lijkt retro, maar het is een vorm van terrein afbakenen in die immense beeldenbol die de wereld geworden is.»

Jurgen Buedts (producer) «We hebben jonge fotografen gevolgd bij het maken van nieuw werk. Jan Rosseel is enorm bezig met geheugen en herinnering. Zijn vader is vermoord door de Bende van Nijvel (die maakte 28 slachtoffers tussen 1982 en 1985, red.). Hij was nog kleuter en weet er niks meer van; zijn moeder heeft er weinig over gezegd en nu zij gestorven is, gaat hij op zoek naar dat verleden en gaat hij plekken fotograferen waar de bende sporen heeft nagelaten: in die Delhaize-supermarkten, op die parkings, in een bos waar een uitgebrande VW Golf gevonden is. Van die reeks is een fotoboek gemaakt (‘Belgische Herfst’, red.), en voor Rosseel is het zijn conceptuele manier om naar België te kijken.»

HUMO Je kan België schetsen met straatfotografie, maar ook met portretten.

Bucher «Sommige fotografen doen beide. Stephan Vanfleteren deed veel straatfotografie, maar heeft ook bijzondere reeksen gemaakt over West-Vlaamse vissers en bewoners van de Marollen. Walter De Mulder heeft dat ook, sterke foto’s van het platteland én heel goeie portretten.»

Buedts «Bij jonge fotografen zie je dat ze in hun portretten heel intimistisch worden. Jimmy Kets portretteerde zijn vader en zijn broer, die álle matchen van Manchester United op tv volgen.»

Bucher «Veel jonge fotografen doen dat: van heel dichtbij naar hun directe omgeving kijken, bijna voyeuristisch.»

HUMO Karin Borghouts fotografeerde haar ouderlijk huis in al zijn details nadat het geteisterd was door brand en rookschade.

Buedts «Dat intimistische, dat terugplooien op een kleinere leefwereld, geldt niet alleen bij fotografen, dat is al langer de algemene tijdsgeest. Carl De Keyzer merkte dat op: toen het kerkbezoek terugliep, begonnen mensen hun eigen lichaam te vereren. Ze gingen fitnessen, lopen en aan bodybuilding doen. Het eigen lichaam moest een kathedraal worden! Carl De Keyzer is dat nieuwe hedonisme in de jaren 80 beginnen te fotograferen, bijvoorbeeld hoe de Belg seks beleeft, thuis en op eroticabeurzen.»

Bucher «Hij heeft zijn reeks echter nooit gepubliceerd. Gert Jochems heeft dat wel gedaan. Die maakte ‘Seks in Vlaanderen’ en in die reeks speelt het Vlaamse huisinterieur een flinke rol.»

Buedts «In hun vrije tijd nemen mensen vaak heel andere identiteiten aan. Charlotte Lybeer heeft daarvan extreme voorbeelden. Een gezin dat zich thuis verkleedt als hertenfamilie. Of furry fans die naar conventies gaan waar iedereen gekleed is in namaakpels, net volwassen knuffelbeesten.»

undefined

null Beeld


Weggegooid

Humo Eén aflevering gaat over persfotografie. Dat was niet de makkelijkste om te maken.

Buedts «Toch niet wat de oudere persfotografen betrof. Zij hebben in de jaren 50 en 60 niks mogen bijhouden, en als je dan bij Het Laatste Nieuws en De Standaard komt, dan blijkt hoe weinig archief ze hebben van toen. En zo’n vreemde catalogering bij De Standaard! Ik zag vakjes zoals ‘Gangsters’ en ‘Ruimtevaart met dieren’, allicht ontstaan nadat die hond Laïka meevloog met een Russische Spoetnik (1957). Om maar te zeggen: dapper begonnen, maar nergens geëindigd.»

Bucher «Niks is ook bijgehouden op naam van de fotograaf, omdat die namen nooit in de krant kwamen. Dus moesten we stapels foto’s omdraaien in de hoop dat de fotograaf zijn inktstempel op de achterkant had gezet. Met de jaren zijn ook veel foto’s weggegooid, uit plaatsgebrek én gebrek aan het inzicht dat zo’n foto’s een historische waarde hebben. Het ligt ook aan die oudere persfotografen zelf. Vaak was het niet hun ambitie om fotograaf te zijn, en zo hebben ze niet eens de negatieven van hun werk bijgehouden.»

Buedts «Uitzonderingen zijn Walter De Mulder en Herman Selleslags. Die werkten niet in vaste dienst, ze waren zelfstandig en hebben een omvangrijk beeldarchief bijgehouden.»

undefined

null Beeld


Couleur locale

HUMO Zijn die fotografen content met het land waar ze zijn geboren?

Bucher «De meesten houden van België omdat het zo’n visueel aantrekkelijk land is. Die liefde voor België was er niet altijd. Toen ik op het RITS studeerde, leek België duf en bekrompen. De wereld lag in Amerika, Azië en Rusland, daar was iets te zien. Maar intussen reizen zoveel mensen naar alle continenten, dat het nieuwe van die exotische plaatsen eraf is. Fotografen keren terug naar een kleinere, meer begrensde wereld.»

HUMO Carl De Keyzer en Harry Gruyaert lijken België nog altijd te klein te vinden.

Bucher «Ja, bij De Keyzer is dat omdat hij grote wereldthema’s wil aansnijden, bij Gruyaert omdat hij wilde loskomen uit een te nauwe Vlaams-katholieke omgeving. Maar allebei hebben ze werk over België: haat-liefde kan een goeie inspiratie zijn.»

Buedts «Ook John Vink vond het hier te kneuterig. Dat achterdochtige gapen naar de vreemdeling die een café binnenkomt. Dat willen terugvallen op wat bekend is, op wat ‘van hier’ is. Hij heeft jaren in Cambodja gewoond. Maar nu is hij terug en fotografeert hij ook processies en stoeten. Vanuit de gedachte: ‘Bij exotische volkeren vind ik lokale feesten mooi, waarom zou dat hier dan achterlijk of bekrompen zijn?’»

HUMO Er is een hernieuwde belangstelling voor couleur locale. Voor volkscafés en plaatselijke tradities zoals de Gilles van Binche.

Bucher «Dat was vroeger het terrein van de (regionale) krantenfotograaf. Die moest zo’n processie, historische stoet of carnavalsoptocht gewoon ‘meepikken’ omdat er een verslag van werd gemaakt. Maar met de jaren is dat veranderd. Sommige fotografen gingen daar bewust lang rondhangen om zo’n traditionele gebeurtenis op een meer tijdloos niveau te brengen. Harry Gruyaert haalt in die volkse bijeenkomsten bijvoorbeeld forse kleurencomposities naar voren en zo krijgen die clichématige gebeurtenissen een licht bevreemdend karakter.

»Veel fotografen gaan zo te werk. Dan komt zo’n foto los van die lokale gebeurtenis, dan wordt het een zelfstandig werk. Als een schilderij.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234