'De dossiers hadden de Belgische fiscus 200 tot 300 miljoen euro kunnen opleveren. En dat was nog maar de eerste golf.' Beeld BELGAIMAGE
'De dossiers hadden de Belgische fiscus 200 tot 300 miljoen euro kunnen opleveren. En dat was nog maar de eerste golf.'Beeld BELGAIMAGE

belastingfraude:DE NORTH GALAXY PAPERS

Hoe de Belgische fiscus ‘nee’ zei tegen ‘s werelds beroemdste bank-klokkenluider: ‘Uw regering is lui, corrupt en medeplichtig’

Bradley Birkenfeld (56) maakte als ’s werelds eerste zwartgeldklokkenluider de Amerikaanse schatkist 16,7 miljard rijker. In juli 2019 bood hij de Belgische fiscus in ruil voor een paspoort 200 dossiers aan over offshorerekeningen van Belgen in belastingparadijzen. De fiscus zei nee. ‘Ze kregen alles op een schoteltje: vluchtroutes van banken, namen van oplichters. Maar het werd een ramp.’

Jan Antonissen en Douglas De Coninck

We hadden LuxLeaks, Swiss Leaks, de Panama Papers en de Pandora Papers, maar lang daarvoor was er in de Verenigde Staten het UBS-lek. In het begin van dit millennium had Bradley Birkenfeld als vermogensbeheerder de tijd van zijn leven op het hoofdkantoor van privébank Union Bank of Switzerland (UBS) in Genève. Boven op zijn vorstelijke salaris kreeg hij megabonussen voor elke Amerikaanse klant die hij overtuigde om zijn geld te parkeren ver buiten het zicht van de Amerikaanse fiscus. Birkenfeld spaarde kosten noch moeite om vermogende Amerikanen naar Zwitserland te lokken: hij gaf champagnefeestjes, deelde tickets voor Wimbledon uit, voer uit met een plezierjacht – werkelijk alles deed hij om de kapitaalvlucht uit de VS te organiseren. En hij was zelf ook op alles voorbereid: op zijn telefoon zat een panic button, een knop die in geval van nood alle contacten in zijn toestel onmiddellijk wiste. Maar in 2005 stootte Birkenfeld op een interne nota van UBS die hem de schellen van de ogen deed vallen. De nota bepaalde dat als een frauduleuze praktijk aan het licht kwam, alle schuld in de schoenen van de individuele vermogensbeheerder werd geschoven. Birkenfeld was ontzet. Hij maakte ruzie en stapte op.

In 2007 sloot hij via de Tax Relief and Health Care Act een deal met de Amerikaanse fiscus. Hij vertelde de belastinginspectie alles over de illegale activiteiten van zijn voormalige werkgever UBS. Hij noemde de namen van duizenden fiscale vluchtelingen: Kevin Costner, Sylvester Stallone, een pornoster, de broer van Osama Bin Laden en een aantal sponsors van Amerikaanse politici. In ruil kon Birkenfeld volgens de Amerikaanse wet aanspraak maken op een rond de 30 procent schommelend deel van de dankzij hem gerecupereerde bedragen.

De rest van zijn verhaal leest als een pitch voor een Hollywoodproductie. Birkenfeld werd door een Amerikaanse rechter vervolgd voor de fiscale fraude waaraan hij als bankier had meegewerkt en werd veroordeeld tot 40 maanden gevangenisstraf en een boete van 30.000 dollar wegens ‘samenzwering’. Hij zat 30 van de 40 maanden uit, maar toen hij in augustus 2012 vrijkwam, keerde de Amerikaanse fiscus hem het beloofde percentage uit: 104 miljoen dollar. Het hoogste bedrag dat een klokkenluider ooit in ontvangst mocht nemen.

Het volledige relaas van UBS-Leaks is te lezen in ‘Lucifer’s Banker’, het boek dat Birkenfeld over zijn Zwitserse jaren schreef. ‘Ik was de bankier van de duivel,’ zegt hij. ‘Het Zwitserse banksysteem was duivels. Ik heb het bankgeheim opgeheven, maar ik heb er wel als enige voor in de bak gezeten.’

De verzekeraarsfamilie Verlinden was via een offshoreconstructie op de Britse Maagdeneilanden mede-eigenaar van het luxejacht Seven Sins. Ook zij worden in  Birkenfelds dossiers vermeld. Beeld rv
De verzekeraarsfamilie Verlinden was via een offshoreconstructie op de Britse Maagdeneilanden mede-eigenaar van het luxejacht Seven Sins. Ook zij worden in Birkenfelds dossiers vermeld.Beeld rv

Zoom met Malta

Nu woont Bradley Birkenfeld in Malta en vraagt hij ons tijdens een Zoomgesprek om 13 december vrij te houden. Dan valt voor het hof van beroep in Parijs het finale verdict in de beroepsprocedure waarbij UBS in 2019 al werd veroordeeld tot het betalen van 4,5 miljard euro wegens belastingontduiking. De hoogste boete ooit voor zo’n misdrijf in Frankrijk.

BRADLEY BIRKENFELD «Ik heb tien uur lang getuigd. Ik gaf de Franse overheid een enorme hoeveelheid informatie. Ik vroeg geen geld, ik vroeg helemaal niks. Dit kan een heel grote zaak worden. UBS geeft toe dat het belasting ontdook, maar het claimt dat het niet akkoord kan gaan met de bedragen die worden geëist. In feite zeggen ze: ‘We heb geen honderd mensen vermoord, maar vijf.’ Dat soort logica. Het is gestoord. Mensen proberen mij te bekritiseren en zeggen: ‘Jij zat in de gevangenis.’ Ja, dat klopt: tijdens de bankencrisis was ik de enige die naar de gevangenis moest. Niemand anders.

»De vraag is natuurlijk: waarom is Frankrijk het enige land waar UBS terecht staat? Probeer me niet te vertellen dat Frankrijk en de Verenigde Staten de enige landen zijn waar UBS dergelijke dingen deed.»

HUMO U bood uw hulp ook elders aan, begrepen we.

BIRKENFELD «Ik woon in Malta, niet in de Verenigde Staten, waar ik nog geregeld naartoe ga om vrienden en familie te bezoeken. Maar inmiddels ken ik klokkenluiders over de hele wereld. Ze komen zelf naar mij toe, in vertrouwen, en ik bescherm hen. Ik ben geen aanklager, ik ben een klokkenluider. Ik ken de do’s-and-don’ts. Ik weet hoe – als ik het zo kan noemen – deze industrie werkt.

»Mijn idee was: ik hoef geen geld, ik wil buitenlandse regeringen helpen. Ik getuigde, behalve voor een Franse rechtbank, ook voor een Duitse fiscale aanklager, wat de Duitsers een hoop geld opleverde, ook al kwam er nooit een rechtszaak. Ik hielp de Zuid-Koreaanse regering, de Britse. Ik probeerde ook de Spaanse regering te helpen, maar er kwam geen respons. En de Griekse, de Noorse, de Finse...»

HUMO En de Belgische?

BIRKENFELD «Exact. Wat ik overal zei, was: ‘Kijk, ik probeer jullie van binnenuit uit te leggen hoe banken het geld verstoppen.’ Het is als een voormalig lid van een drugskartel dat voorstelt om de werking van kartels uit te leggen – hoe ze produceren, hoe ze verdelen, hoe ze geld witwassen. Dus ik zei tegen een Belgische vriend van me: ‘Ik heb een goede advocaat in Brussel nodig.’ Hij bracht me in contact met Céline Verbrouck. ‘Ik wil graag jouw regering helpen,’ zei ik. Ze vroeg: ‘Waarom zou je dat doen?’ Ik legde haar uit dat ik inderdaad net zo goed voor de rest van mijn dagen op een strand zou kunnen liggen en margarita’s bestellen, maar dat is niet aan mij besteed. Waarom niet? Omdat ik met de informatie die ik heb, en door wat ik heb meegemaakt, andere mensen kan helpen.

»Ik dacht: ik ga naar Brussel. Klein landje. Ik ben zeker dat ze erg geïnteresseerd zullen zijn als ik hen kan helpen de belastingontduiking aan banden te leggen, door de banken aan te pakken en het geld terug naar de mensen te brengen. Om er bruggen en scholen mee te bouwen, of wat jullie in België ook met jullie geld doen. Simpel, toch? Alles wat ik in ruil vroeg, was een Belgisch paspoort. Ik zei: ‘Kijk, jullie geven paspoorten aan voetballers uit Kameroen en Kenia. Hebben jullie geen papieren voor mij?’ Oké, je kunt je afvragen waarom een Amerikaan dat zou willen. Maar het was geen kwestie van waarom, het was enkel een kwestie dat ik het vroeg.»


Eén van de namen op de lijst: de Belgisch-Oezbeekse oligarch Pathok Chodiev, die zijn witwasproces afkocht. Hij kreeg in 1997, tegen het advies van Staatsveiligheid in, wél een Belgisch paspoort. Beeld BELGAIMAGE
Eén van de namen op de lijst: de Belgisch-Oezbeekse oligarch Pathok Chodiev, die zijn witwasproces afkocht. Hij kreeg in 1997, tegen het advies van Staatsveiligheid in, wél een Belgisch paspoort.Beeld BELGAIMAGE

Een voorstel

Uit mailverkeer blijkt dat er op 24 juli 2019 tussen 9.30 en 10.00 uur over het aanbod van ’s werelds bekendste bancaire klokkenluider is vergaderd in de kantoren van het ministerie van Financiën in het North Galaxy-gebouw in Brussel. Birkenfeld is zelf niet aanwezig. Hij laat zich vertegenwoordigen door de Brusselse advocate Céline Verbrouck, gespecialiseerd in vreemdelingenrecht. Tegenover haar zitten algemeen raadgever bij de Bijzondere Belastingsinspectie (BBI) Yannic Hulot en directeur van de Dienst Anti-Fraude bij de BBI Patrick Seré.

Verbrouck is eerder kort van stof tegen ons, maar bevestigt dat ze die dag een voorstel heeft gedaan: een aantal fiscale dossiers in ruil voor een Belgisch paspoort voor haar cliënt. ‘Na wat meneer Birkenfeld destijds heeft meegemaakt, wilde hij afstand doen van zijn Amerikaanse nationaliteit,’ zegt ze. ‘In Malta heeft hij een verblijfsvergunning. Maar hij wil geen Maltees paspoort omdat daar zoveel louche types een paspoort kopen. Hij beschouwt zichzelf als een goed mens. Een Robin Hood. En hij wil ook als dusdanig erkend worden. Meneer Birkenfeld spreekt door zijn langdurige verblijf in Zwitserland overigens goed Frans.’

HUMO Volgens onze bronnen was in eerste instantie sprake van eenenzestig, daarna zelfs honderd dossiers.

CELINE VERBROUCK «Het was iets van die orde, ja. Ik heb ook enkele teaserdossiers overhandigd. Een stuk of vijf, zes.»

Teaserdossiers worden bij onderhandelingen met klokkenluiders ingezet als proevertjes. Het is zoals het bodempje wijn en de spuugbak op het wijndomein. En bij Financiën lijkt de smaak van Birkendorfs dossiers alvast Patrick Seré erg te bevallen. Hij was in 2017 adviseur van de kamercommissie Internationale Fiscale Fraude, die er kwam na de Panama Papers (2015). De commissie adviseerde de regering werk te maken van een klokkenluidersstatuut, wat tot vandaag niet is gebeurd.

Op 1 augustus 2019 om 16.35 uur mailt Patrick Seré de advocate: ‘Als gevolg van ons onderhoud in onze kantoren informeer ik u over de gedane demarches betreffende het voorstel van uw cliënt, de heer Bradley Birkenfeld. Er werd contact opgenomen met meneer Frank Philipsen, gedelegeerd bestuurder van de BBI, aan wie het dossier op objectieve wijze is toegelicht. Philipsen is van mening dat het raadzaam is dat uw cliënt, alvorens dit voorstel aan zijn hiërarchie voor te leggen, aanvullende details verstrekt over de documenten waarover hij beschikt.’

Je zou denken dat Birkenfeld, met zijn wereldwijde connecties, een geschenk uit de hemel is voor de BBI. In elk interview benadrukt Yannic Hulot hoe moeilijk het is om verborgen kapitaal in het buitenland te recupereren, met de weinige mensen en middelen waarover hij beschikt. Eén maand geleden deed hij zijn beklag nog eens in La Libre Belgique. Met zijn BBI-collega Jean-François Vandermeulen legde hij uit waarom slechts 26 miljoen euro naar de Belgische schatkist is teruggevloeid na de onthullingen van het internationaal consortium van onderzoeksjournalisten ICIJ in de Panama Papers: ‘Er is het probleem van de verjaring. Van de betrouwbaarheid van de bronnen. En het feit dat wij geen toegang hebben tot de gegevens van de ICIJ. In het geval van de Panama Papers hebben wij uiteindelijk twee jaar later een document met bepaalde gegevens ontvangen. In die periode zijn een aantal fraudeurs vertrokken. Het consortium van onderzoeksjournalisten heeft de wetgeving op de strijd tegen de fraude verbeterd, maar door hun gegevens niet te delen beschermen de onderzoeksjournalisten fraudeurs.’

Op 5 augustus 2019 beantwoordt advocate Verbrouck na contact met haar cliënt de mail van Patrick Seré: ‘De heer Birkenfeld legde uit dat hij zich ertoe engageert documenten voort te brengen betreffende een goede honderd Belgen, van wie sommigen een fictief domicilie (Luxemburg, Londen) hebben. De lijst van de fraudezaken lijkt betekenisvol. Men moet weten dat de klokkenluiders die in contact staan met meneer Birkenfeld drie tot vier dagen nodig hebben om stukken te verzamelen. Door zijn ploeg te mobiliseren, kunnen de documenten in zes weken worden verzameld. De gegevens komen van databestanden van trustees, advocaten, juridische raadgevers van het type Mossack Fonseca. Het gaat dus niet om informatie afkomstig van een bank. Soms is er echter bankinformatie beschikbaar in de verzamelde documenten, naast de volgende informatie: naam, paspoort, adres, volledige identificatie van de offshoreonderneming, haar bestuurders, haar aandeelhouders, de uiteindelijke begunstigden.’

Voor alle duidelijkheid: Mossack Fonseca was de zakelijke en juridische dienstverlener met hoofdkantoor in Panama, de bron van de Panama Papers.

‘Matig interessant’

Een bron die betrokken was bij de onderhandelingen tussen Birkenfeld en de BBI schat dat de dossiers van de Amerikaan de Belgische fiscus in een eerste golf 200 tot 300 miljoen euro hadden kunnen opleveren. Daarna zou misschien een tweede golf zijn gevolgd, als gevolg van de angst bij andere fiscale vluchtelingen. Zo ging het in elk geval in de Verenigde Staten: nadat Birkenfeld de namen van meer dan vierduizend Amerikanen had onthuld, ging UBS akkoord met een schikking voor 780 miljoen dollar met de Amerikaanse overheid. Daarna sloten liefst 56.000 andere Amerikaanse gefortuneerden hun offshorerekeningen. De Amerikaanse schatkist recupereerde uiteindelijk 16,7 miljard dollar. En toch liep het mis in België. Omdat, zegt de woordvoerder van de FOD Financiën, het aangeboden materiaal allemaal niet zoveel voorstelde.

FRANCIS ADYNS «De teaser was matig interessant. Sommige zaken waren oud (bedoelt wellicht verjaard, red.), in andere zaken was er sprake van overlapping met gegevens die we al hadden. Birkenfelds verzoek om een paspoort is naar de dienst Vreemdelingenzaken gegaan, die er niet op kon ingaan. En daar is het gestopt.»

Freddy Roosemont, directeur-generaal Vreemdelingenzaken, bevestigt dat hij in de zomer van 2019 telefoon kreeg van Hans D’Hondt, voorzitter van FOD Financiën, die vroeg om een Belgisch paspoort voor Bradley Birkenfeld.

FREDDY ROOSEMONT «Het komt ons niet toe de Belgische nationaliteit te geven aan niet-Belgen. Dat doen slechts twee instanties: de Kamer of het gerecht. Een verblijfsvergunning zou geen probleem zijn geweest. Als meneer Birkenfeld een Amerikaans paspoort heeft, kan hij zo drie maanden naar hier komen.»

HUMO Was er geen uitzondering mogelijk, zoals weleens gebeurt met buitenlandse voetballers?

ROOSEMONT «Dat gebeurde vroeger, nu gaat dat echt niet meer zo makkelijk. Nationaliteit is de bevoegdheid van Justitie. Als er een uitzondering wordt gemaakt, gaat dat via Justitie. Bij de Dienst Vreemdelingenzaken hebben wij de wet gevolgd. Als de mensen van Financiën een regeling voor meneer Birkenfeld hadden willen treffen, hadden ze bij Justitie moeten aankloppen, niet bij ons.»

Hans D’Hondt herinnert zich dat hij in 2019 Bradley Birkenfeld aan de lijn kreeg met een aanbod voor fiscale dossiers in ruil voor de Belgische nationaliteit.

HANS D’HONDT «Een telefoon van twee minuten. Het was de eerste keer dat ik een dergelijke vraag kreeg. Ik heb Frank Philipsen, de toenmalige administrateur-generaal van de BBI, op de hoogte gebracht en contact opgenomen met Freddy Roosemont. ‘Zoiets doen wij niet,’ zei hij. Een gunst verlenen in ruil voor fiscale dossiers is je bevoegdheid gebruiken voor een oneigenlijk doel. Dat is, in het administratief recht, machtsafwending. In sommige landen betaalt de overheid voor fiscale informatie, maar dat doen wij ook niet.

»Ik heb me zelf niet ingelaten met de inhoud van de dossiers van meneer Birkenfeld, ik kom niet tussen in individuele dossiers, maar ik heb achteraf van de BBI vernomen dat de informatie niet spectaculair was. Een deel hadden ze zelf al.»

HUMO Birkenfeld is niet de eerste de beste klokkenluider: hij heeft in de VS 17 miljard dollar opgebracht. In Frankrijk 4,5 miljard euro.

D’HONDT «Ik heb de achtergrond van meneer Birkenfeld niet nagetrokken. Of de BBI dat heeft gedaan? Geen idee. Ze hebben hem beoordeeld op de Belgische dossiers die hij aanbracht. In elk geval: wij hadden geen wettelijke middelen ter beschikking voor een trade-off. Misschien gebeurt zoiets weleens op strafrechtelijk niveau, maar een paspoort in ruil voor fiscale informatie is bij ons niet denkbaar. Je kunt je niet voorstellen dat de minister van Financiën een collega zou vragen om dat even te regelen. Ik heb daarover dan ook geen enkel contact gehad met de minister (Alexander De Croo, red.) of zijn kabinet. Als je het verstrekken van informatie aan het verkrijgen van de Belgische nationaliteit koppelt, kom je in een koehandel terecht. Je banaliseert dan de Belgische nationaliteit. Of vindt u van niet?»

HUMO Het kan wel voor voetballers die dringend voor de nationale ploeg moeten uitkomen, of voor informanten van politie, gerecht of staatsveiligheid.

D’HONDT «Wat die voetballers betreft, daar kun je bedenkingen bij hebben, ook al is het geen bevoegdheid van Financiën.»

Hans D’Hondt (FOD Financiën): ‘We drijven geen koehandel met de Belgische nationaliteit. Birkenfelds informatie was volgens de BBI ook niet spectaculair. Beeld BELGA
Hans D’Hondt (FOD Financiën): ‘We drijven geen koehandel met de Belgische nationaliteit. Birkenfelds informatie was volgens de BBI ook niet spectaculair.Beeld BELGA

Seven Sins

De vraag is natuurlijk hoe je ‘niet spectaculair’ definieert.

Volgens onze bronnen ging één dossier over het offshorebedrijf Global Corporate Charter Company Unlimited, gedomicilieerd op de Britse Maagdeneilanden. Een ander over de Panamese schermvennootschap Secuma. Birkenfelds data wezen uit dat achter beide vennootschappen de familie Verlinden van Van Dessel Verzekeringen uit Berlaar schuilgaat.

Birkenfeld deed z’n aanbod in de zomer van 2019. Twee jaar later was er een nieuw datalek van ICIJ, de Pandora Papers, waaruit bleek dat de familie Verlinden, met andere Belgen, via een offshoreconstructie op de Britse Maagdeneilanden eigenaar van het 41 meter lange luxejacht Seven Sins.

De familie Verlinden geeft geen commentaar.

ONZE BRON «Tussen de door Birkenfeld aangeboden documenten zat ook nog een ander dossier met data over de familie Verlinden, en een lijst met namen en identiteitskaarten van elf Belgen wier namen opdoken in de databank van Commonwealth Corporate in Belize. Kom me niet vertellen dat het kleine jongens zijn. In Belize zitten grote fortuinen.

»Dan waren er ook nog de namen van de 209 Belgen in de database van Mossack Fonseca, de bron van de Panama Papers. Daar was Financiën niet in geïnteresseerd: die informatie hadden ze al vanuit Duitsland gekregen, zeiden ze. Dat is slechts gedeeltelijk waar. Het beste bewijs is dat België zo weinig heeft gerecupereerd van de Panama Papers, precies omdat ze geen relevante informatie hadden.»

En, zeggen de bronnen die van tevoren de teaserdossiers konden inkijken, er was nog iets: ‘Een lijst met 61 namen van Belgen die in de database van Alcogal (advocatenkantoor in Panama, red.) zaten. Patokh Chodiev stond op de lijst, en Alijan Ibragimov.’

Pathok Chodiev is een Belgisch-Oezbeekse oligarch die fortuin maakte met mineralen en plaats 1.116 bekleedt op de Forbes-lijst van miljardairs. Hij maakte in 2011 als eerste gebruik van de zogenoemde afkoopwet om in Brussel een strafproces voor witwassen af te wenden. De begin dit jaar overleden Ibragimov haalde plaats 382 op de Forbes-lijst. De Kazakse oligarch, van wie het vermogen werd geschat op 2,3 miljard euro, werd eind jaren 90 met Chodiev genoemd in een fraude-onderzoek rond Tractebel. Tegen het advies van het parket in verwierf Ibragimov in 2005 de Belgische nationaliteit. Ook hij kocht in 2011 zijn proces af. Chodiev kreeg in 1997, tegen het advies van Staatsveiligheid in, een Belgisch paspoort.

Net datgene wat Birkenfeld geweigerd werd.

BIRKENFELD «Ik wilde met de informatie die ik via mijn netwerk had verkregen, de Belgische regering dingen bezorgen die ze in geen miljoen jaar zouden vinden. Ik kon het hun op een schoteltje aanbieden: de vluchtroutes van de banken, de namen van de oplichters – ik had alles in handen om veel geld terug te halen. Achteraf wilde ik desnoods met de minister van Financiën een persconferentie geven om andere fraudeurs bang te maken: ‘Kom snel terug, want als we je pakken, zul je een hoge prijs betalen.’ Sorry, maar dat is de enige manier waarop je met fraudeurs omgaat. Het zijn gesofisticeerde types, met een legertje advocaten, trustees, stichtingen en vennootschappen, rekeningen over de hele wereld – ik weet wat ze doen. Ik heb al met ze te maken gehad. Ik wil jullie niet beledigen, maar dit zijn niet jullie slag mensen. Reporters hebben geen offshorerekeningen, no offense (lacht). Ik kon de Belgische overheid iets unieks en waardevols aanbieden, maar het werd een ramp.»

HUMO Acht u het mogelijk dat de BBI uw gegevens al had?

BIRKENFELD «Nee, daarvoor is het een te gesofisticeerd systeem, het gebeurt ook allemaal in het geheim, er is zwijgplicht. Je kunt er niet aan uit, zelfs als alle informatie voor je op tafel ligt. Maar als je een klokkenluider hebt, of een netwerk van klokkenluiders, mensen met voorkennis, kun je het wel snappen. Zij zullen het je uitleggen.

»Het ministerie van Financiën zei tegen Céline Verbrouck dat ze onze informatie niet hoefden: ‘Dat hebben we al uit de Panama Papers.’ Mij klonk het in de oren alsof ik hun het winnende lot van Euromillions aanbood en zij zeiden: ‘Niet geïnteresseerd.’ De vraag is: waaróm zeiden ze nee?»

HUMO Wat was het verschil tussen de informatie uit de Panama Papers en wat u te bieden had?

BIRKENFELD «Onze informatie was véél meer gedetailleerd. Ze kwam van de whistleblower zelf. Wil je werken met informatie uit eerste of tweede hand? Maar het is in elk land wat, hoor. In Griekenland overhandigde ik de bevoegde minister een lijstje van Grieken in belastingparadijzen. Hij begon meteen namen te schrappen: ‘Dit kan ik niet maken,’ zei hij. ‘En dit ook niet.’»

Op 9 oktober 2019 krijgt Céline Verbrouck bericht van Financiën: ‘Het is niet mogelijk Brad Birkenfeld de Belgische nationaliteit te geven.’ Haar conclusie is helder: ‘Er was geen politieke wil om een oplossing te vinden.’

De toenmalige minister van Financiën Alexander De Croo laat via zijn woordvoerder weten dat hij ‘nooit aangesproken’ is over het dossier.

Seven Sins Yacht Bahamas van de amilie Verlinden Beeld rv
Seven Sins Yacht Bahamas van de amilie VerlindenBeeld rv

Win-win

De advocate blijft niet bij de pakken neerzitten. Op 18 oktober 2019 heeft ze een afspraak met de Brusselse procureur Jean-Marc Meilleur. Deze keer biedt ze 150 dossiers van Belgische offshorebedrijven aan, opnieuw in ruil voor een Belgisch paspoort voor Bradley Birkenfeld. De procureur seint hoofdcommissaris Philippe Beneux van de Brusselse federale politie in, maar die wil eerst de dossiers inkijken en pas daarna stappen zetten in de richting van een Belgisch paspoort.

De onderhandelingen eindigen op 12 december 2019 met een mail van procureur Meilleur: ‘Mevrouw de advocaat, er was inderdaad een misverstand. Wij zijn geïnteresseerd om met uw cliënt samen te werken, maar het wettelijke kader en het gebrek aan direct contact met uw cliënt in dit stadium laten ons niet toe om verder te gaan dan het mogelijke vooruitzicht om te krijgen wat hij wil. Als uw cliënt vooraf garanties wil, dan kunnen wij die niet bieden. Als hij bereid is tevreden te zijn met een vooruitzicht dat alleen werkelijkheid kan worden door een resultaat op basis van gegevens die hij ons verstrekt, dan kunnen we onze gesprekken voortzetten. Ik blijf beschikbaar om verder een afspraak te maken als uw cliënt dat wenst.’

Jean-Marc Meilleur is intussen in dienst bij communicatiebureau Gosselin & de Walque, dat mee opgericht is door Guillaume de Walque, de ex-woordvoerder van de PS en van Elio Di Rupo. Hij bevestigt de onderhandelingen met Bradley Birkenfeld.

JEAN-MARC MEILLEUR «Er zijn gesprekken geweest, dat klopt, maar ik mag u niet meer te woord staan over mijn vorige functie. Ik verwijs u naar het Brusselse parket.»

Stefan Vandevelde, directeur communicatie van het Brusselse parket, stuurt een communiqué: ‘Wij kunnen u meedelen dat er overleg is geweest tussen de advocaat van dhr. Birkenfeld en het parket van Brussel. Het bleek juridisch niet mogelijk om te voldoen aan de voorafgaande eisen die dhr. Birkenfeld stelde om zijn medewerking te verschaffen. Hij besloot daarop geen informatie te geven.’

Brad Birkenfeld had het gevoel dat hij weer eens van het kastje naar de muur werd gestuurd. Het had geen zin nog langer aan te dringen. Dubbel jammer voor de Belgische schatkist, want het parket van Brussel voerde jarenlang een onderzoek naar belastingontduiking door UBS, de bank van Birkenfeld. In november 2021 trof UBS een minnelijke schikking voor 50 miljoen euro. Een peulschil in vergelijking met de 295 miljoen euro die HSBC twee jaar geleden in een soortgelijk dossier betaalde.

Bradley Birkenfeld is misschien de enige klokkenluider uit de bankensector die in de gevangenis is beland, maar veel scheelde het niet. IT’er Hervé Falciani werd met de handboeien om door de Zwitserse politie voorgeleid, nadat was ontdekt dat hij stiekem data van klanten bij de HSBC-bank had gekopieerd. Op het nippertje kon hij met vrouw en kind het land ontvluchten in een huurauto. Antoine Deltour en Raphaël Halet, de klokkenluiders achter LuxLeaks, werden in het Groot-Hertogdom Luxemburg tweemaal veroordeeld tot celstraffen, die achteraf weliswaar teniet werden gedaan voor het Hof van Cassatie.

En ook al vindt Financiën Birkenfelds dossiers maar ‘matig interessant’, Céline Verbrouck haalt in één van haar mails een extra reden aan waarom haar cliënt heel specifiek op een Belgisch paspoort hoopt: ‘Mijnheer Birkenfeld biedt deze gegevens aan zonder wederdienst, tenzij het bekomen van een Belgisch paspoort, teneinde de installatie in Brussel van een centrum voor klokkenluiders te faciliteren (cf. de recente Europese richtlijn) en hen te laten begeleiden door advocatenteams en specialisten op het gebied van het project WIN.’

WIN staat voor Whistleblower Initiative Network.

‘Het is in elk land wat. In Griekenland overhandigde ik de bevoegde minister een lijstje van Grieken in belastingparadijzen. Hij begon meteen namen te schrappen: ‘Dit kan ik niet maken,’ zei hij. ‘En dit ook niet.’’  Beeld BELGAIMAGE
‘Het is in elk land wat. In Griekenland overhandigde ik de bevoegde minister een lijstje van Grieken in belastingparadijzen. Hij begon meteen namen te schrappen: ‘Dit kan ik niet maken,’ zei hij. ‘En dit ook niet.’’Beeld BELGAIMAGE

Coconut game

In de Verenigde Staten is er sinds 1984 een National Whistleblower Center (NWC), met hoofdzetel in Washington. Birkenfeld werkt er al jaren actief mee samen. Het is het kanaal waar kleinere IT’ers anoniem terechtkunnen als ze op hun scherm sporen van manifeste fraude opmerken en hun geweten voelen knagen.

In 2018 liet Europees commissievoorzitter Jean-Claude Juncker aan het Europees Parlement en de Europese Raad weten dat hij met klokkenluidersrichtlijn COM/2018/218 een Europese tegenhanger van het NWC wilde oprichten. Op 11 juni 2018 ontvingen Juncker, vice-voorzitter Frans Timmermans en Europees Parlementsvoorzitter Antonio Tajani een 16 pagina’s lange brief van NWC-directeur Stephen M. Kohn en Bradley Birkenfeld met aanbevelingen om de richtlijn te verbeteren: ‘Hoewel we de inspanningen van de Europese Unie ter verbetering van klokkenluiders ten zeerste ondersteunen, bevat de richtlijn een aantal bepalingen die de bedoelingen ervan zouden ondermijnen.’

Er wordt verder gedebatteerd en gesleuteld aan de tekst, en op 16 april 2019 keurt het Europees Parlement met een overweldigende meerderheid van 591 stemmen voor, 29 tegen en 33 onthoudingen de richtlijn goed. In een persbericht staat: ‘De nieuwe wet verbiedt expliciet vergeldingsmaatregelen en introduceert bescherming die ervoor zorgt dat klokkenluiders niet kunnen worden geschorst, in functie teruggezet, geïntimideerd of geconfronteerd met andere vormen van vergelding.’

De richtlijn vraagt de EU-lidstaten om klokkenluiders kosteloos juridische bijstand te bieden en in bescherming te nemen. De Franse rapporteur Virginie Rozière verklaart die dag: ‘Recente schandalen zoals LuxLeaks, de Panama Papers en Football leaks hebben de precaire situatie waarin klokkenluiders zich bevinden blootgelegd. In aanloop naar de Europese verkiezingen (een maand later, red.) heeft het Europees Parlement een sterk gezamenlijk signaal afgegeven waarbij de zorgen van de burgers zijn gehoord.’

HUMO Hebt u nog iets vernomen van de Europese commissie?

BIRKENFELD «Het was een coconut game. Ze deden alsof ze geïnteresseerd waren, maar ze wilden er niets van weten. Politici kondigen van alles aan, maar zodra je het concreet maakt, hoor of zie je ze niet meer. Ik ben bereid om in het parlement te komen spreken. Ik hoef geen vliegticket. Ik hoef geen hotel, ik hoef niks. Misschien een beetje security, maar ik zou niets liever willen dan samenwerken met politici.

»Folks, waar zijn jullie mee bezig? Waarom laten jullie je niet in met één van de grootste problemen van deze tijd: offshorebanking? Het illegale geld zit overal: in drugs, prostitutie, mensenhandel, gokhandel, terrorisme, insider trading, omkoping, afpersing. Laten we de bad guys een duidelijke boodschap meegeven: ‘Wij gaan dit aanpakken.’ Zou het geen geweldig idee zijn om in Brussel, de hoofdstad van de EU, te zeggen: ‘Meneer Birkenfeld komt voor ons werken Kijk naar wat hij in Amerika heeft gedaan. En in Frankrijk.’»

HUMO Voelt u zich beledigd?

BIRKENFELD «Nee, ik voel me gesterkt. Het is het bewijs: uw regering is, zoals andere regeringen, lui, incompetent, corrupt en crimineel medeplichtig.»

HUMO U hebt zelf geen voetbalcarrière overwogen?

BIRKENFELD (lacht) «Die jongens van Kameroen lopen net iets harder.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234