Hoe de Nieuw-Zeelandse premier Jacinda Ardern troost bood na de terreuraanslag in Christchurch

Jacinda Ardern (39), de premier van het immer zo rustige Nieuw-Zeeland, haalde begin 2019 de internationale pers om een reden die ze maar al te graag anders had gezien. Nadat een extremist op 15 maart 51 mensen doodschoot in twee moskeeën in de stad Christchurch, baarde zij opzien met haar warme en doortastende optreden.

'Ik weiger de naam van de dader uit te spreken. Die eer mogen we hem niet gunnen'

De Nieuw-Zeelandse premier Jacinda Ardern was op 15 maart op weg naar de opening van een nieuwe school toen het telefoontje kwam. In Christchurch was een man een moskee binnengedrongen waar hij vrijwel iedereen die op zijn pad kwam – mannen, vrouwen, kinderen – had doodgeschoten. Daarna was hij naar een tweede moskee gereden, waar hij nog meer gelovigen had beschoten. Via een camera op zijn helm had de man de aanslag live uitgezonden op Facebook. De 17 minuten durende film ging razendsnel de wereld rond: elke seconde verscheen een nieuwe versie op YouTube.

Aan Ardern de taak om het land toe te spreken in een persconferentie. In een hotel krabbelde ze notities op een A4’tje. ‘They are us,’ schreef Ardern, woorden die in de dagen erna door vele Nieuw-Zeelanders herhaald zouden worden, omdat ze het gevoel van het land verwoordden.

Jacinda Ardern «Ik herinner me nog heel goed hoe ik me voelde toen ik besefte dat een heel specifieke groep in onze gemeenschap doelwit was geworden. Ik wist dat een deel van hen geboren was in Nieuw-Zeeland en dat veel anderen migranten of vluchtelingen waren. Het ging om een deel van onze gemeenschap die was aangevallen door iemand van buiten. Ze waren een deel van ons, van wie we zijn. Dat wilde ik overbrengen.»

Ardern baarde in de weken erna opzien door haar warme en doortastende optreden. Ze kondigde een verbod af op halfautomatische wapens en gelastte een onderzoek naar de vraag hoe de inlichtingendiensten de dader, een 28-jarige Australiër die in Nieuw-Zeeland woonde, over het hoofd hadden kunnen zien. Maar boven alles toonde ze medeleven. Met een zwarte hoofddoek om bezocht Ardern de nabestaanden. Ze omhelsde ze, luisterde en toonde emoties. ‘We kunnen niet beseffen hoeveel pijn u hebt, maar we zullen om jullie heen staan,’ sprak ze hen toe.

– Hoe wist u wat het juiste was om te zeggen?

Jacinda Ardern «Wat is het juiste als 51 mensen op zo’n manier zijn vermoord? Er zijn geen instructies voor zo’n moment, ik had alleen mijn instinct. En ik denk als een kiwi (Nieuw-Zeelander, red.). Mensen hebben het vaak over wat ik heb gedaan, maar ik was maar een klein onderdeel van de solidariteit die duizenden Nieuw-Zeelanders lieten zien.»

– In het parlement verklaarde u de naam van de dader nooit te zullen uitspreken. Waarom?

Ardern «Het was duidelijk dat hij berucht wilde worden, zoals andere aanslagplegers aan wie hij refereerde in zijn manifest. Ik vond dat we moesten proberen hem dat te ontnemen.»

– Op straat merkte je in de dagen na de aanslag vooral ongeloof: hoe kan zoiets gebeuren in het kleine en tolerante Nieuw-Zeeland? Maar ook onder de Nieuw-Zeelanders zijn er mensen die rechts-radicale gewelddadige ideologieën aanhangen. Wat doet u daartegen?

Ardern «Ik denk dat we er open over moeten zijn dat we geen perfect land zijn. We hebben onze diensten die proberen te voorkomen dat zo iemand ons opnieuw wil raken. We willen de wet tegen haatzaaien aanpassen, omdat religie daar nu niet onder valt en dat is een lacune. We spreken met religieuze leiders over de bescherming van religieuze vrijheden en we werken aan een strategie om migranten en vluchtelingen aan het werk te helpen om integratie te bevorderen.»

– Het probleem was niet integratie, maar een kwaadaardige ideologie.

Ardern «Juist daarom moeten we een samenleving bouwen waar geen plek is om die ideologie te ontwikkelen. Als je niks doet, kan racisme sluimeren, ongemerkt geaccepteerd raken en groeien tot het verhardt in extreme ideologieën. Dus door de sociale cohesie te stimuleren, strijden we tegen alles wat het mogelijk maakt dat die haat zich kan vormen en ontwikkelen. En uiteindelijk zijn het gewoon dingen die we onze kinderen willen leren: vriendelijkheid, medeleven, empathie en basale menselijkheid.»

– Hebben u en de inlichtingendiensten de dreiging uit rechts-extremistische hoek niet onderschat?

Ardern «Ik denk dat je dat debat nu wereldwijd ziet. Zelf moet ik wachten op de uitkomsten van het onderzoek. Dat gaat over die vraag, de samenleving verdient daar een goed antwoord op.»

– Is er ook een politiek antwoord nodig?

Ardern «Ik denk het niet. De politiek moet er juist ver van wegblijven. We zijn het er toch met z’n allen over eens dat we de wereld moeten vrijwaren van gewelddadig extremisme en terrorisme online? Ik hoop tenminste van wel. Ik hoop ook dat wij politici accepteren dat dit soort problemen geen nationale grenzen kennen.»

Na de aanslag lanceerde Ardern samen met de Franse president Macron een diplomatiek offensief om wereldleiders en de techgiganten Facebook, Twitter, Google en Microsoft zover te krijgen actie te ondernemen tegen de verspreiding van extremistisch geweld op internet.

De ‘Christchurch Call’ moet voorkomen dat een terrorist ooit weer miljoenen mensen bereikt met een moordvideo. Afgelopen september tekenden de techbedrijven en zo’n vijftig landen een akkoord. Een onafhankelijke organisatie, betaald door de techbedrijven, moet onderzoek gaan doen en oplossingen bedenken.

'Wat is het juiste om te zeggen als 51 mensen op zo'n manier zijn vermoord? Er zijn geen instructies voor zo'n moment, ik had alleen mijn instinct'

– Hoe overtuigde u Facebook-baas Mark Zuckerberg om mee te werken?

Ardern «Ik heb twee keer telefonisch met hem gesproken. Overtuigen was niet nodig. We hebben misschien andere ideeën over hoe snel we dit moeten oplossen, hoever we moeten gaan en in hoeverre ze hun data moeten delen, maar dat is een gezonde discussie.»

– Het verdienmodel van techbedrijven hangt mede af van de vrijheid om ongehinderd content op sociale media te plaatsen. Wanneer ging Zuckerberg overstag?

Ardern «Ik denk op het moment dat iemand zijn platform gebruikte om de moord op 51 mensen live uit te zenden.»

– Dat zei hij?

Ardern «Dat gevoel had ik vanaf het begin bij Facebook. Meteen na de aanslag vlogen ze mensen hierheen. Ze hebben ook echt veel werk gestoken in het verwijderen van de video. Ze hebben de eerste 24 uur anderhalf miljoen video’s van Facebook moeten verwijderen. 1,2 miljoen daarvan werden automatisch geblockt door hun detectiesysteem, dus daaruit leid ik af dat ze veel versies handmatig hebben verwijderd.»

In 2017 werd Ardern – die opgroeide in het arme dorpje Murupara, waar haar vader politieagent was en haar moeder de schoolkantine runde – op haar 37ste de jongste Nieuw-Zeelandse premier in de afgelopen hondervijftig jaar. Met een ouderwets linkse campagne en een Obama-achtige slogan – ‘Let’s do this’ – had ze Labour uit het slop weten te trekken.

Vorig jaar haalde ze ook om een vrolijkere reden de internationale pers: ze werd de tweede vrouw ooit die tijdens het premierschap een kind kreeg. Ook nam ze haar partner en dochter mee naar de VN, waar ze tussen de vergaderingen door borstvoeding gaf.

– Facebook-topvrouw Sheryl Sandberg zei dat u een rolmodel bent voor meisjes in de hele wereld.

Ardern (lacht) «Ach, dat weet ik niet, hoor. Daar denk ik niet zo over na. Net als de meeste ouders voelt het soms alsof de logistiek rond ons kind slechts millimeters van de totale rampspoed verwijderd is. Wij hebben geen nanny, we doen het net als de meeste ouders met z’n tweeën en met de hulp van onze familie. Dus als ik vrouwen kan helpen, is dat geweldig, maar als ik thuis vertrek, kijk ik toch vooral of er geen melkvlekken op mijn broek zitten.»

Die ‘Doe maar gewoon’-houding doet het goed in Nieuw-Zeeland, een land dat het niet zo op hiërarchie heeft begrepen. Ardern staat ruim aan kop in alle peilingen. Het lijkt niet gespeeld. De premier draagt vrij eenvoudige kleren, ze relativeert steeds haar rol en schenkt zelf de koffie in voor het bezoek.

– De job heeft u niet veranderd?

Ardern «Nee. Nu ja, dat is niet helemaal waar. Heeft 15 maart me veranderd? Ongetwijfeld. Je kunt niet van zo dichtbij een gemeenschap geraakt zien worden zonder dat het je zelf ook wat doet.»

– Waar merkte u dat aan?

Ardern «Dat wéét je gewoon, aan de manier waarop je naar de wereld kijkt. Maar hoe we gereageerd hebben, maakt me ook trots op Nieuw-Zeeland. Er waren jongeren die een haka (traditionele Maori-dans, red.) deden in het park voor de moskee, vrijwilligers die het gebouw kwamen beveiligen, schoolkinderen die gelovigen toezongen. Daar zag ik de ware aard van de Nieuw-Zeelanders.»

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234