Koning Juan Carlos Beeld Getty Images
Koning Juan CarlosBeeld Getty Images

spanjeprivé-detective José Manuel Villarejo

Hoe geheime opnames van een privédetective de elite in Spanje doen wankelen – inclusief de koning

Koning Juan Carlos, de president van een grote Spaanse bank, een minister: allemaal kwamen ze in de problemen door de geluidsopnamen van José Manuel Villarejo, de beroemdste spion/privédetective van Spanje. Wie is hij, en hoe werkte hij? Een tocht langs de achterkamers van de Spaanse elite, oftewel de ‘riolen van de staat’.

ZARZUELA-PALEIS

Het Zarzuela, wat zou de oude Spaanse koning Juan Carlos daar graag naar terugkeren. De afgelopen zestig jaar woonde hij er, in dat paleis op veilige afstand van Madrid, gelegen midden in een uitgestrekt jachtgebied met herten en zwijnen. Deze week maakte de koning, die tussen 1975 en 2014 op de troon zat, de wens kenbaar om er dit jaar tenminste de Kerst te mogen vieren. Het is de vraag of hem dat wordt gegund. Sinds de 82-jarige Juan Carlos op een hete zomerdag in 2020 zijn hielen lichtte – het paleis uit, de stad uit, het land uit – kan hij weinig anders dan lijdzaam wachten op wat komen gaat. In Abu Dhabi, waar hij verblijft.

Het Zarzuelapaleis. Beeld Corbis via Getty Images
Het Zarzuelapaleis.Beeld Corbis via Getty Images

Juan Carlos. Ooit was hij zo gerespecteerd, vooral omdat hij Spanje vastberaden het democratische tijdperk inloodste. Nu voelt hij de hete adem van justitie in zijn nek. Zijn fortuin wordt onderzocht door zowel een Spaanse als een Zwitserse rechter. Zij vermoeden dat de koning zich heeft schuldig gemaakt aan corruptie, witwassen en belastingontduiking. Het is een kentering in het ­democratische Spanje: zelfs de oude vorst blijkt niet meer onaantastbaar.

Hoe kwamen die wandaden aan het licht? Dat heeft te maken met geluids­opnamen die werden gemaakt door de beroemdste geheim agent van Spanje: José Manuel Villarejo, ook wel aangeduid als ‘commissaris Villarejo’. Al drie jaar gaat er geen dag voorbij of hij is in Spanje in het nieuws.

Op een dag in 2015 voerde Villarejo een gesprek met Corinna Larsen, minnares van koning Juan Carlos. Hij was met haar in contact gekomen door een wederzijdse vriend. Larsen vertelde dat de Spaanse koning een flink bedrag had gekregen van zijn collega in Saoedi-Arabië, omdat hij had bemiddeld bij de aanleg van een hogesnelheidslijn tussen Mekka en ­Medina. Die opdracht was naar een Spaans consortium van bedrijven gegaan, dat naar verluidt met de prijs was gezakt na tussenkomst van Juan Carlos.

Niemand zou van die onthullingen hebben gehoord, ware het niet dat Villarejo in november 2017 werd gearresteerd. Zijn omvangrijke archief, met daartussen de opnamen van het gesprek met Larsen, bleek een goudmijn voor justitie. Er lopen meer dan 25 rechtszaken tegen hem en tegen zijn opdrachtgevers, van ministers tot bankpresidenten.

Wie is deze commissaris Villarejo, behalve een schim die zich jarenlang door de binnenkamers van de Spaanse macht bewoog, daar van alles uitvoerde wat het daglicht niet kon verdragen, en daarmee een kapitaal van minstens 20 miljoen euro vergaarde? In dit verhaal volgen we zijn spoor – door wat Spanjaarden ‘de riolen van de staat’ noemen.

TORRE PICASSO

De Torre Picasso is een slanke, witte toren in het zakengedeelte van ­Madrid. Hier hield Villarejo jarenlang kantoor. Weliswaar is hij al die tijd als (geheim) agent in dienst van het ­ministerie van Binnenlandse Zaken, maar daar laat hij zich zelden zien. Dit is zijn hoofdkwartier, tussen de consultants in hun strakke pakken en op hun hoge hakken. Villarejo moet er met zijn middelbare leeftijd en onafscheidelijke platte pet enigszins uit de toon zijn gevallen.

Torre Picasso Beeld Getty Images
Torre PicassoBeeld Getty Images

De kracht van Vilarejo schuilt in de dubbelrol die hij speelt: enerzijds laat hij zich inhuren via zijn eigen bedrijven (dit vermoedt althans de onderzoeksrechter), anderzijds maakt hij volop misbruik van de status en de contacten die hij als agent in actieve dienst heeft. Villarejo koopt bank­medewerkers om en achterhaalt zo gegevens van rekeninghouders, luistert telefoons af en schakelt informanten in. ‘Ik ben in mijn eentje effectiever dan alle agenten van de Spaanse geheime dienst bij elkaar’, zou hij hebben gezegd.

Zijn grootste wapen is zijn voice­recorder. Alle gesprekken die hij voert, neemt hij op, meestal ongevraagd. Ze kunnen hem van pas komen bij zijn handel in informatie: om te chanteren, te beschadigen, onder druk te zetten. Villarejo heeft innig contact met de media, die zijn onthullingen jarenlang gretig publiceren.

Soms lijkt het alsof Villarejo opdrachten heeft uitgevoerd voor iedereen die in Madrid macht en invloed heeft. Zijn netwerk bouwde hij al op vanaf de eerste jaren van zijn politiecarrière. Als jonge agent wordt hij in 1972 vanuit zijn thuisregio Andalusië naar de andere kant van het land gestuurd, naar San Sebastián, in Baskenland. Daar maakt hij deel uit van de antiterrorisme-eenheid en is hij betrokken bij acties tegen de terreurgroep ETA. Als hij in 1975 wordt overgeplaatst naar Madrid, klimt hij op binnen de conservatieve vakbond voor agenten, en komt hij in nauw contact te staan met de politietop.

In 1982 vertrekt Villarejo bij de politie, na een hoogoplopend meningsverschil met de linkse premier Felipe González over de benoeming van een minister. Dan begint zijn loopbaan als privé­detective. In die hoedanigheid werkt hij voor kleine en middelgrote bedrijven, maar ook voor het ministerie van Binnenlandse Zaken. Villarejo houdt bijvoorbeeld journalisten in de gaten die onderzoek doen naar corruptiezaken, iets wat langs de officiële weg niet kan.

En dan, in 1993, kan hij opnieuw aan de slag bij Binnenlandse Zaken, ditmaal als geheim agent. Zelf zegt Villarejo dat hij zijn bedrijven sindsdien heeft gebruikt als dekmantel voor zijn spionnenwerk. ‘Nooit’ zou hij er een euro mee hebben verdiend. De onderzoeksrechter meent echter dat hij grote bedragen incasseerde met zijn privé-ondernemingen – iets wat in strijd is met de regels voor overheidsfunctionarissen.

HOOFDKWARTIER BBVA, Spaanse bank

Wie een idee wil krijgen van de manier waarop Villarejo werkt, kan kijken naar zijn jarenlange relatie met BBVA, een van de grote Spaanse banken. In 2004 begint Villarejo aan zijn eerste spionage­opdracht voor de bank. Een groep aandeelhouders is van plan bankpresident Francisco González van de troon te ­stoten, Villarejo moet dat zien te voor­komen.

Hoofdkwartier BBVA Beeld Anadolu Agency via Getty Images
Hoofdkwartier BBVABeeld Anadolu Agency via Getty Images

Volgens de rapporten die hij opstelt, en die door de Spaanse pers openbaar worden gemaakt, luistert hij in drie maanden tijd 15 duizend telefoon­gesprekken af van personen die deel zouden uitmaken van de Vijandige Groep. ‘Commissaris Villarejo’ belooft bovendien een ‘voortdurende intimidatie om bij hen een permanente onzekerheid te veroorzaken’.

Uiteindelijk blijft González inderdaad aan. Pas in 2018 treedt hij af, omdat zijn bank in opspraak is gekomen vanwege – jawel – de nauwe banden met Villarejo. Voor die eerste opdracht incasseert Villarejo meteen al een half miljoen euro, en dat is slechts het begin: in totaal strijkt hij 10,3 miljoen euro op van de bank.

Villarejo blijft voor BBVA werken. Hij houdt zich bezig met het onder druk zetten van wanbetalers, door bijvoorbeeld te speuren naar verborgen bezittingen waarop beslag zou kunnen worden gelegd. Zoals gebruikelijk zou Villarejo, aldus de onderzoeksrechter, ‘systematisch inbreuk hebben gemaakt op fundamentele mensenrechten door middel van toegang tot hun communicatie, persoonlijke achtervolging en toegang tot hun bancaire documentatie’.

Zowel bankpresident González als dertien van zijn directieleden als de BBVA als rechtspersoon worden inmiddels vervolgd aan het Nationaal ­Gerechtshof vanwege hun samenwerking met Villarejo.

PARTIJKANTOOR VAN DE PARTIDO POPULAR

Villarejo laat zich niet alleen inhuren door zakenlieden, ook voor ministeries en politieke partijen is hij een belangrijke partner. Hij beschrijft zichzelf, in het enige tv-interview dat hij gaf, als ‘een staatsdienaar die dát heeft gedaan wat de burger van mij verlangt, namelijk (…) ervoor zorgen dat de goeden overleven’.

Partijkantoor van de partido popular Beeld LightRocket via Getty Images
Partijkantoor van de partido popularBeeld LightRocket via Getty Images

Die goeden lijken opvallend vaak deel uit te maken van de Partido Popular (PP), de grote conservatieve partij van Spanje. De partij zetelt aan een drukke straat in het centrum van Madrid, ingeklemd tussen een vestiging van de Banco Santander en een boulangerie-patisserie die gebakjes verkoopt met Franse namen.

Hier voert Villarejo een onthullend gesprek met partijvoorzitter María Dolores de Cospedal. Het gaat over de zaak-Gürtel, de geruchtmakendste corruptiezaak uit de recente Spaanse geschiedenis: allerlei ondernemers betaalden smeergeld aan de Partido Popular, die op haar beurt talloze toonaangevende politici voorzag van extraatjes. Het vonnis in de zaak-Gürtel leidde in 2018 tot het aftreden van PP-premier Mariano Rajoy.

María Dolores Beeld Getty Images
María DoloresBeeld Getty Images

Het gesprek met partijvoorzitter ­Cospedal dateert van 2009. Het onderzoek naar de zaak-Gürtel is dan in volle gang. Uit het gesprek lijkt het er sterk op dat de Partido Popular probeert dat onderzoek te saboteren. ‘We hebben het onmogelijke gedaan om de usb-stick te vernietigen’, zegt Villarejo tegen ­Cospedal. Villarejo neemt, zoals gewoonlijk, de frase zelf op, een frase waarmee hij de Partido Popular ernstig in verlegenheid zal brengen. De usb-stick waarover Villarejo het heeft, is het eigendom van de penningmeester van de PP, Luis Bárcenas. Er staan bestanden op waarin alle zwartgeldbetalingen aan de Partido Popular-top zijn bijgehouden.

Het lijkt erop dat de jacht op de ‘papieren van Bárcenas’ werd gecoördineerd vanuit het ministerie van Binnenlandse Zaken. Tussen 2011 en 2016 stond dat onder leiding van PP-minister Jorge Fernández Díaz. Onlangs werd bekend dat er in zijn tijd een bedrag van 53 duizend euro uit de staatskas verdween om de bewijsstukken te laten verdwijnen die in handen waren van Bárcenas. Inmiddels is ex-minister Fernández Díaz door de rechter aangemerkt als verdachte.

CASA PILUCA

Zoals dat gaat in Spanje, worden veel ­belangrijke zaken besproken tijdens een urenlang middagmaal. Villarejo komt vaak in Casa Piluca, een van de vele etablissementen in Madrid die een aparte ruimte hebben voor zakenlunches die in alle beslotenheid moeten plaatsvinden. Vroeger werd het gefrequenteerd door bekende politici, weet de barvrouw in de taverne ernaast. Sinds sommigen van hen werden gearresteerd op verdenking van corruptie, liep de klandizie terug. De deuren zijn definitief gesloten, de ­ramen afgeplakt.

Villarejo spreekt in Casa Piluca onder meer af met de advocaat Francisco ­Menéndez, de Spaanse vertegenwoordiger van Gepetrol, het nationale petro­leumbedrijf van Equatoriaal Guinee. Hij schakelt Villarejo in 2014 in om schadelijke informatie te verzamelen over ­Gabriel Mbega Lima (‘Gabry’), de Equatoriaal-Guineese minister van Mijnen en koolwaterstoffen. Het is een opdracht die voortvloeit uit de strijd tussen twee broers, Gabry en Teodorín, die beiden in de voetsporen van hun vader willen ­treden als president van het land.

Voor Villarejo is de opdracht lucratief: hij zou er 5,3 miljoen euro voor krijgen. Een deel van dat geld wordt hier, in Casa Piluca, contant overhandigd. Met een machine worden de biljetten geteld en gecontroleerd op echtheid, en verdwijnen ze in een envelop: 2 miljoen euro.

Dan begint justitie een gerechtelijk onderzoek tegen Menéndez, omdat hij namens Gepetrol de Spaanse belastingdienst zou hebben opgelicht. Er loopt dan ook al een onderzoek naar Villarejo, die wordt verdacht van omkoping, witwassen en deelname aan een criminele organisatie. Menéndez gaat akkoord met een deal, voorziet de politie van genoeg informatie om de arrestatie van Villarejo te rechtvaardigen en zet daarmee diens val in gang.

ESTREMERA-gevangenis

Sinds zijn arrestatie in 2017 zit Villarejo vast in de gevangenis van Estremera, in een verre uithoek van de regio Madrid. Hij wordt verdacht van veertien delicten, waaronder corruptie, witwassen, criminele organisatie en onthulling van geheimen. Zijn gezondheid is labiel; door aan cardiotraining te doen probeert hij enigszins in conditie te blijven. Maar hij schijnt zijn tijd vooral te besteden aan het voorbereiden van zijn verdediging. En aan de kranten, die dag na dag meer onthullen over het imperium dat hij leidde.

Het is een bestaan dat niet eens zoveel verschilt van dat van oud-koning Juan Carlos. De vorst slijt zijn dagen in een luxehotel in Abu Dhabi. Buiten komt hij nauwelijks, naar het schijnt. Net als Villarejo spelt hij de kranten, terwijl hij reikhalzend uitziet naar de dag waarop hij kan terugkeren naar Spanje.

Dit verhaal is gebaseerd op interviews met deskundigen en artikelen in Spaanse media als El País, El Confidencial, El Mundo, La Vanguardia en okdiario.com.

(VK)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234