null Beeld

Hoe het platteland Donald Trump in het zadel hees: 'Clinton en Obama spreken nauwelijks nog over God of kerk'

In de VS zegevieren de Republikeinen, de Democraten hebben het pleit verloren in de Rust Belt – de oude industriestaten – en op het platteland. Om een diepere verklaring te vinden, spreken we met Joseph Amato, professor en eminent cultuurhistoricus.

'Jobs, winkels en scholen die verdwijnen: dáár worden kiezers wrokkig van'


Nu het onmogelijke toch mogelijk is geworden, kan u maar beter goed geïnformeerd zijn: Humo's dossier-Trump leert u de man kennen, van zijn opmerkelijk geföhnde kop tot zijn op grote voet levende teen.

In 1998 was ik op reportage in Minnesota en leerde ik Joe Amato kennen, die prof was aan de kleine Southwest Minnesota State University. Hij heeft Siciliaanse roots, kent veel geëmigreerde Belgen en schreef meerdere boeken over de cultuur van alledag, zoals zijn laatste ‘Everyday Life: How the Ordinary Became Extraordinary’.

HUMO Was u verrast door de triomf van Trump?

Joseph Amato «Ja, ik dacht dat Hillary Clinton het uiteindelijk toch zou halen. Maar toen ik de laatste twee maanden lezingen gaf in de small towns, zag ik de Trump-bordjes wel flink toenemen.»

HUMO Minnesota stemde al veertig jaar Democratisch bij de presidentsverkiezingen. Nu had Hillary Clinton maar 1,4 procent voorsprong op Trump. Terwijl Obama Minnesota nog had binnengehaald met 7,7 procent verschil.

Amato «Ja, de Democraten houden amper stand. Ze blijven nog overeind omdat hun sterkste afgevaardigde het opneemt voor het platteland. Maar hij is ook tegen te veel controle op wapens, tegen elk klimaatverdrag en tegen abortus.»

HUMO Clinton blijkt alleen overtuigend te kunnen winnen in kiesdistricten met een overwegend gekleurde bevolking, waar minder dan 50 procent blanken of minstens 45 procent Afro-Amerikanen wonen.

Amato «Om Trump te verslaan richtte ze zich heel hard op de latino’s en de Afro-Amerikanen. Die kleurlingen leken ineens de toekomst. Kleurlingen, dat was levendigheid. Blanken, dat waren de kleurlozen, de lieden met een flets gedachtegoed. Kijk naar haar denigrerende uitspraak over de kiezers van Trump. Dan had ze het ineens wél over blanken, maar die waren xenofoob, seksistisch, wapengek, enzovoort.

»Kijk ook naar Obama na de terreuraanslagen van IS bij ons en in Europa. Hij vroeg weg te blijven van wraak en vooroordelen, hij vroeg respect voor de moslims in de VS. Maar hij had het zo vaak over die mogelijke racistische vooroordelen en zo weinig over de daders, dat veel blanken het gevoel kregen: ‘Hey, die politieke elite denkt wel heel smal over ons. Die ziet ons alleen maar als bekrompen geesten.’ En die perceptie heeft voor resentment, wrok, tegenover de elite gezorgd.»

HUMO Het platteland is ook erg tegen abortus in vergelijking met de kosmopolitische steden, waar de Democraten ‘heersen’.

Amato «Veel Trump-kiezers missen iets bij Clinton en Obama: die spreken nauwelijks over God of kerk. Mensen op het platteland vinden dat erg. Zij rekenen nog op God en op de kerk, en op de christelijke gemeenschapszin van de kleine community. Bij Clinton en Obama vinden ze daar niks van terug. In hen zien ze de seculiere grootstad die het individu verkiest boven God, met die keuze voor abortus en voor homorechten. En daarmee kunnen ze zich niet identificeren.»

HUMO Er zit ook wrok en ongenoegen bij de boeren.

Amato «De boeren moesten van de banken en de agrosector altijd maar grootschaliger worden: zij moeten de wereld voeden. Maar als ze hun rekeningen maken, zien ze amper geld voor hun melk, hun maïs en hun soja. En dan vragen ze zich af: ‘Wij voeden miljoenen mensen, maar ziet iemand óns eigenlijk wel staan? Mogen wij ook nog leven?’

»Omdat boerderijen vandaag zo grootschalig zijn en veel land bestrijken, worden ze aan meer regels onderworpen en ook zwaarder belast voor hun veelvoudige gebruik van het wegennet of de milieukosten van het water dat ze gebruiken of vervuilen. Die kosten doen hun inkomen nog meer dalen en ook dat zorgt voor wrok tegen de overheid, want zo zien ze hun vrijheid beknot.

»Tegelijk zien die boeren en álle bewoners van het platteland hun kleine stadjes de dieperik ingaan. Decennialang hadden ze een florerende middenstand en een postkantoor. Nu rest alleen nog het tankstation met enkele winkelrekken. Hun stadje had vroeger nog een school en een klein hospitaal: die zijn weg of overgenomen door een campus met een hoofdzetel twee uur daarvandaan. Dat is meer dan een terugloop, dat is een verlies van controle.

»Tegelijk zijn diegenen die op het leeglopende platteland blijven wonen, nog altijd hardwerkende mensen. Maar voor hun werk en vaak lage loon moeten ze steeds verder rijden, naar stadjes die nog niet leeggelopen zijn. Naar bedrijven die nog niet gesloten zijn. Ook de lange autoverplaatsingen gaan wringen als een verlies van controle over je leven. Zo voelen ze zich: ver verwijderd van hun werk, én ver verwijderd van de elite, die niet naar hen omkijkt.»

HUMO Er blijkt ook veel onvrede over Obamacare.

Amato «Brede gezondheidszorg was een goed idee, maar ze werkt niet op het platteland. De kleine ondernemers moeten nu hogere sociale lasten dragen, maar daardoor kunnen ze het hoofd niet meer boven water houden. Tegelijk zien werknemers met lage brutolonen dat er 25 tot 30 procent wordt afgehouden voor de gezondheidszorg. Ze zijn dan wel medisch beter beschermd, maar financieel worden ze soms gedwongen om een extra baan te zoeken. De Democratische gouverneur van Minnesota heeft het onlangs brutaal gezegd: ‘Obamacare werkt niet!’ In volle verkiezingstijd!»

HUMO De Democraten rekenden de staten Minnesota, Michigan en Wisconsin bij de Blue Wall, staten die steevast Democratisch stemmen. Maar Clinton ging daar amper op bezoek: die haast arrogante verwaarlozing keerde zich tegen haar.

Amato «Dat gevoel van oneerlijk behandeld te zijn heeft wellicht ook gespeeld. En het entte zich op een veel ouder gevoel. Ik ben zelf vakbondsman geweest en in Minnesota had je altijd sterke vakbonden, zeker in de mijnstadjes in het noorden. Die plaatselijke unions waren Democratisch én patriottisch. Ze stonden achter de New Deal van Roosevelt in de jaren 30, ze stonden achter hun jongens die naar de Tweede Wereldoorlog gingen en daar hun leven gaven voor de bevrijding van Europa. Na de jaren 50 verwaterde hun werking: de vakbondskantoren verdwenen uit de kleine stadjes en de vakbonden kregen secretariaten in de grootstad. Door die centralisering verloren de vakbonden voeling met hun basis. Vergelijk het met de socialisten in Europa: zij waren baanbrekers van de 19de eeuw tot 1960, maar nu lopen ze ook door Brussel met hun laptop- en aktetassen, of niet soms? Onze vakbonden zijn lokaal weggedeemsterd, jullie socialisten hebben geen volkshuizen meer en zijn grotendeels de band met hun traditionele kiezerspubliek kwijtgeraakt. Ook dat uit zich in wrok en afkeer.

»Lokaal zijn de blanken ontworteld door die leegloop van het platteland en op nationaal vlak vragen ze zich af: ‘Waarom hebben onze vaders en grootvaders zich krom gewerkt voor die nationale wederopbouw van Roosevelt? Waarom hebben ze hun leven geofferd in die Europese oorlogen? Zij hebben gegéven voor Amerika, maar wat krijgen wij terug? Een Amerika waar nog altijd zoveel gezinnen en kinderen in armoede leven.’

»Dáár zit de winst van Trump: hij speelt in op die vaak onuitgesproken wrok. En waar de Democraten niet meer weten hoe ze met die blanken moeten omgaan, bezorgt Trump hun een nieuwe identiteit: de bouwer zijn van een Great America. En wat stelt Clinton daartegenover? ‘We want everybody to prosper’, wij willen welvaart voor iedereen. Maar dat is een formulering zoals: ik wens iedereen een gelukkig nieuwjaar. Dat is een gemeenplaats, dat ráákt de mensen niet. Integendeel, zo’n wollig woordgebruik verstikt het gevoel van mensen die een verlies van inkomen ervaren, van gemeenschapsgevoel, van religie of morele waarden. Die kiezers worden wrokkig als je hun verlies toedekt met vage voornemens.

»Wrok en verongelijktheid zitten dieper dan socio-economische factoren. Vandaar dat Trump ook kiezers buiten de working class wint. In Groot-Brittannië heeft wrok tegen de Europa-elite toch ook de brexit aangemoedigd? Ja, wrok is een sterke politieke motor in álle historische ontwikkelingen.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234