Hoe Johan Van Overtveldt (N-VA) de rijken rijker maakt: 'Hij schiet met losse flodders op de rijken, en met scherp op de gewone mensen'

Het beleid van de minister van Financiën Johan Van Overtveldt (N-VA) doet meer dan ooit vermoeden dat multinationals, diamantlobbyisten, bankenjongens en fiscale dealmakers veelvuldig cappuccino komen slurpen op zijn kabinet.

'De trickledowntheorie is achterhaald. Het is niet omdat iemand dertig keer meer verdient dat hij ook dertig keer meer zal uitgeven: op den duur staan er genoeg Ferrari's in de garage'

Er zijn veel dingen waar Bart De Wever allergisch voor is. Een glas water dat te luid wordt ingegoten, bijvoorbeeld. Of aan de lopende band zweterige handjes schudden en natte kussen incasseren. Triviale ergernisjes in vergelijking met wat de Antwerpse burgemeester écht uit zijn hum krijgt: het beeld van N‑VA als een club van neoliberale hardliners die op socio-economisch vlak eerder handjeklap doen in de salons van de superrijken dan aan de toog te hangen met de hardwerkende Vlaming. Dat beeld botst met De Wevers droom van een brede volkspartij die de Vlaamse grondstroom vertolkt.

Maar die grondstroom schreeuwt al jaren om eerlijke fiscaliteit, verontwaardigd na de recente crisissen en de pijnlijke onthullingen van Swiss-Leaks, LuxLeaks en andere Panama Papers, waaruit blijkt dat multinationals en superrijken amper meer belastingen betalen dan hun poetsvrouw.

Na de grote vakbondsbetoging van 6 november 2014 verzette De Wever zich tegen wat hij omschreef als ‘een perceptieprobleem’: ‘Dat er een kaste is die niks betaalt, is niet de realiteit. Men wil het beeld creëren dat N‑VA de partij van de één procent zou zijn. Dat klopt niet. We doen wat nodig is. We nemen maatregelen, zoals de kaaimantaks en de karaattaks.’

In die zin was de keuze voor Johan Van Overtveldt als minister van Financiën opmerkelijk. De ex-hoofdredacteur van Trends heeft een uitgesproken neoliberaal etiket; hij is een koele minnaar van hoge belastingen en zal de laatste zijn om grote bedrijven en de haute finance op te jagen.

Carl Devos (politicoloog UGent) «Vanwege zijn ervaring en reputatie in de financieel-economische wereld was Van Overtveldt een logische keuze. Zijn hoofdopdracht was de uitvoering van de taxshift, maar vooral: een tax cut. De Wever zegt al tien jaar dat de belastingdruk in België te hoog ligt. En de middenklasse waarop hij mikt, vindt dat ook.»

HUMO Maar die middenklasse vraagt ook al jaren een eerlijke bijdrage van de toplaag.

Devos «En daar loopt het telkens mis. Van Overtveldt en Jan Jambon zijn in de regering zeer kritisch tegenover elke nieuwe belasting die CD&V voorstelt om de grote vermogens, en mogelijk ook de middenklasse, te treffen. Ze willen de belastingen verminderen, zonder extra’s.

»Het is ook niet zo dat België géén belastingen op vermogen heft. De roerende voorheffing ligt toch op 30 procent. Maar het klopt dat de échte rijken met alles wegkomen. Op dat probleem heeft men zelfs internationaal nog geen antwoord gevonden.»

'Het valt op hoe N‑VA in record­tempo een ­diamantpartij is geworden. Bart De Wever weet hoe belangrijk die industrie is voor zijn stad'


Zachte druppels

‘We doen wat nodig is.’ Met die zin doelde De Wever op de taxshift, hét project dat de mayonaise in de nieuwe regering-Michel deed pakken. De stevige loonlastenverlaging waar de werkgevers al jaren om smeekten, zou gecompenseerd worden met belastingen op vervuiling, consumptie en vermogen. In een ongepubliceerd hoofdstuk van zijn politieke bestseller ‘Graailand’ schrijft PVDA-voorzitter Peter Mertens dat de taxshift in België vooral de rijken rijker heeft gemaakt.

Peter Mertens «Die belastingverschuiving was één groot cadeau aan het patronaat. In het parlement heeft Marco Van Hees (Franstalig PVDA-Kamerlid, red.) elk initiatiefrecht moeten uitputten om te achterhalen wat de taxshift heeft betekend voor de inkomensverdeling. Uit het antwoord bleek dat de belastinghervorming 4 miljoen euro opleverde voor de tien procent laagste inkomens en 975 miljoen voor de tien procent hoogste. De armste helft van de bevolking kreeg twintig procent van de opbrengst, of 864 miljoen euro. De rijkste helft kreeg tachtig procent: 3,5 miljard euro. De taxshift was geen verschuiving van de zwakste naar de sterkste schouders, maar het omgekeerde. Het zijn de grote bedrijven en hun aandeelhouders die er beter van zijn geworden.

»Maar dat hoeft niet te verbazen. Het idee voor de taxshift was gebaseerd op de trickledowntheorie van Milton Friedman. Van Overtveldt is daar een grote fan van, hoewel de theorie al honderden keren weerlegd is. Het principe is: hoe meer voordelen je de grote bedrijven toestaat, hoe meer economische groei en tewerkstelling je creëert. Zo zal de welvaart doorsijpelen tot in de onderste lagen van de maatschappij. Nee dus. De regering-Michel klopt zich nu op de borst met de stijgende welvaart en dalende werkloosheid die we te danken hebben aan de taxshift. Maar in de onderste lagen van onze maatschappij zie je daar niks van. De armoede zakt niet, laaggeschoolden botsen op de muren rond de arbeidsmarkt en steeds meer mensen maken zich zorgen om hun pensioen.»

Michel Maus (VUB-professor en fiscaal advocaat) «Friedman is inderdaad achterhaald. Het is niet omdat iemand dertig keer meer verdient dat hij ook dertig keer meer zal uitgeven. Op den duur staan er genoeg Ferrari’s in de garage. Mensen met een groot vermogen beleggen dat geld en zoeken de weg van de minste weerstand, waardoor de rest van de maatschappij niets aan dat vermogen heeft.»

Maar die rijken zouden toch bijdragen via de kaaimantaks en de karaattaks? Beide belastingen moesten samen een half miljard euro in het laatje brengen, maar waren ook vanaf het begin omstreden. De karaattaks was door de Antwerpse diamantsector zelf op de regeringstafel gelegd. Het Antwerp World Diamond Centre had het wetsvoorstel op haar maat laten schrijven door Axel Haelterman, een fiscalist die wel vaker als advocaat optreedt voor de diamantlobby, en had Ernst & Young betaald om de berekeningen te leveren. Het mocht blijkbaar wat kosten. In het voorstel werden diamantairs niet langer belast op hun winst, maar op een vast percentage van de omzet. In de regering-Di Rupo had Koen Geens (CD&V) – niet toevallig ook zakenadvocaat – al vergeefs geprobeerd om de taks erdoor te krijgen. Bij de start van de regering-Michel viste Van Overtveldt het wetsvoorstel op en plakte hij er een opmerkelijk laag belastbaar percentage op: de diamantsector zou amper 0,55 procent belasting moeten betalen op haar omzet. De oppositie schuimbekte, net als sommige fiscale experts.

Maus «Dat tarief is homeopathisch. De diamantsector wordt maar op een mini-fractie van haar winst belast. De regering zei tegelijk dat dit systeem meer zal opbrengen dan het vorige en dat het de diamantsector terug naar België zou halen. Vreemd toch: een sector die blij is dat hij meer belastingen mag betalen?

»De jaren voordien waren Antwerpse diamantairs herhaaldelijk tegen de lamp gelopen: denk maar aan Omega Diamonds en het HSBC-schandaal. Het internationale net was zich aan het sluiten en de druk steeg om een rechtvaardig tarief op te leggen. Daarom heeft men die wet laten schrijven en een lobby gecreëerd die ermee dreigde dat de sector naar het buitenland zou verhuizen. De regering is daarvoor geplooid en heeft zo de slechtste leerling van de klas beloond. De diamantsector moet nu geen risicovolle fraudesystemen meer uitdokteren om zijn winsten naar buitenlandse belastingparadijzen te sluizen. Ze genieten van een fiscale oase in Antwerpen.»

Mertens «Het valt op hoe N‑VA in recordtempo een diamantpartij is geworden. Jambon heeft in het parlement een diamantclub opgericht van parlementsleden die de belangen van de sector verdedigen. En Bart De Wever weet hoe belangrijk die industrie is voor zijn stad. Van Overtveldt heeft in dit geval netjes hun instructies opgevolgd.»

Maus «In 2015 werd de nieuwe antiwitwasrichtlijn gestemd door Europa. Daar zaten strengere regels in, en een verbod op cashbetalingen voor risicosectoren zoals goud, zilver en diamant. In de Belgische wetgeving heeft N‑VA de diamant eruit gehaald. Blijkbaar geeft men die sector nog altijd het voordeel van de twijfel. De horeca kreeg flexi-jobs, maar heeft in ruil daarvoor met de witte kassa een zware antifraudemaatregel moeten slikken. Bij de diamant zie ik dat niet. Ze kreeg de karaattaks, maar van strengere fraudebestrijding in de sector is geen spoor.»

Gerd Goyvaerts (fiscaal advocaat bij Tiberghien) «Ik vind die karaattaks weldoordacht. De diamantsector is heel mobiel en ontransparant. Hun exacte winst is onmogelijk te bepalen. Daarom is het goed dat de sector nu toch een deftige bijdrage betaalt. Te weinig? Ach, wie het onderste uit de kan wil, valt in de pot. Dat die wet op vraag van de diamant werd geschreven, is positief. Dan zit ze tenminste goed in elkaar. Ondernemers willen maar één ding: met rust gelaten worden door de overheid. Die rust is er nu, dankzij een faire deal.»

'De karaattaks zou meer opbrengen, beweerde de regering, én de diamantsector terug naar België halen. Vreemd toch: een sector die blij is dat hij meer belastingen mag betalen?'


Tandeloze kaaiman

Over de kaaimantaks is Goyvaerts minder te spreken. Vooral de verwachte opbrengst van 460 miljoen euro die Van Overtveldt vooropstelde, noemt hij ‘belachelijk hoog’. De taks is een wapen om Belgisch geld dat verborgen zit in belastingparadijzen toch te belasten: wie 1 miljoen euro op de Kaaimaneilanden heeft weggemoffeld, betaalt per jaar 30 procent op de intrest die dat miljoen opbrengt. Op een intrest van 20.000 euro is dat 6.000 euro per jaar. De Leuvense professor Anton van Zantbeek sprak in De Tijd over een tandeloze kaaiman. ‘De wet is van zo’n abominabele kwaliteit dat je mag spreken van een groot succes als de baten van de nieuwe belasting de kosten overstijgen. Bij de kosten moet je de opleiding van de ambtenaren, de uitgebreide fiscale controles en de daaropvolgende rechtszaken in rekening brengen.’

Maar politiek-strategisch was het handig bekeken. N‑VA kon zwaaien met een ‘rijkentaks’ die de socialisten er niet hadden doorgekregen.

Inti Ghysels (fiscaal specialist SP.A-studiedienst) «SP.A had de kaaimantaks in de regering-Di Rupo al voorgesteld. Alexander De Croo schoot dat voorstel in extremis nog af op de ministerraad. Hij vond dat John Crombez al te ver was gegaan in de strijd tegen fraude. We wilden de kaaimantaks koppelen aan een grote actie van de Bijzondere Belastinginspectie, waarbij 1.500 aangegeven offshoreconstructies zouden worden gecontroleerd. Als mensen een kaaimantaks betalen op de intrest uit hun vermogen, is het interessant om te onderzoeken waar dat vermogen vandaan komt. Als je het uiteinde van het koordje te pakken hebt, moet je maar aan de draad trekken om al de rest te zien.

»Van Overtveldt zag dat duidelijk anders. In de eerste ontwerptekst zat een soort verbod om de rest van dat vermogen te controleren. Dat was een verborgen fiscale regularisatie: mensen zouden een pietluttige kaaimantaks betalen en in ruil voor een hele tijd met rust gelaten worden.»

Het nieuws lekte uit op de voorpagina van De Standaard en Van Overtveldt kon niet anders dan die controversiële passage uit de ontwerptekst schrappen. Kort nadien werd zijn kabinetchef Mathieu Isenbaert ontslagen. Hij werd verantwoordelijk geacht voor de passage, al was die wel degelijk doorgesproken en goedgekeurd door de partij. De kabinetchef werd geslachtofferd, het vel van de minister was gered, maar de taks bleef een mager beestje.

Ghysels «De kaaimantaks van Van Overtveldt zat vol gaten. Veel grote vermogens zijn de voorbije twee jaar ontsnapt door hun buitenlandse trusts belastingvrij te liquideren of tussenstructuren te gebruiken. Die gaten worden nu deels gedicht, maar er is al veel geld weggevloeid.»

Goyvaerts «Men gaat veel te ver in het dichten van die gaten. Als u een trust hebt in het buitenland en u keert zichzelf daarvan een uitkering uit, wordt dat door de fiscus voortaan gezien als een dividend. Dat is onzinnig: zo belast je mensen twee keer.

»Al die kleine, ondoordachte taksjes brengen weinig zoden aan de dijk. Dit land heeft een grondige fiscale hervorming nodig. Jammer genoeg kan Van Overtveldt niet met een wit blad beginnen, want dan ontspoort de begroting.»

HUMO Daar zegt u zoiets. Van Overtveldt beweert dat hij niet weet wat de kaaimantaks al heeft opgebracht.

Goyvaerts «Hij kán dat ook niet weten, want er is geen aparte kaaimancode op de belastingbrief.»

Mertens «Ik vraag me af of Van Overtveldt dat niet bewust heeft gedaan. Alleszins, de kaaimantaks zal volgens Eric Van Rompuy (CD&V) twaalf keer minder opbrengen dan wat Van Overtveldt heeft geraamd. De dienst Financiën had de minister vooraf nochtans gewaarschuwd voor overdreven optimisme. Ze ging uit van 50 miljoen euro. Van Overtveldt negeerde alle adviezen en beloofde 460 miljoen.»

Een bron bij Financiën zegt dat zijn kabinet wel vaker knoeit met cijfers.

Ambtenaar X «Normaal bereken je de impact van een maatregel en baseer je daar een verwachte opbrengst op. Van Overtveldt vraagt soms het omgekeerde: hij stelt een opbrengst voorop en eist dat de berekeningen daarop gebaseerd worden. Het gaat zo ver dat sommige ambtenaren hun naam niet meer onder hun berekeningen willen plaatsen, omdat kabinetchef Sven De Neef ze volledig naar zijn hand zet. Bij de berekening van de verlaagde vennootschapsbelasting heeft De Neef bepaalde bedragen gewoon verdubbeld. Iedereen weet dat de taxshift ondergefinancierd was: de verlaging van de vennootschapsbelasting gaat hetzelfde straatje in.»

'Onze staatsschuld bedraagt 435 miljard euro. We hebben 700 miljoen achterstallige belastingen tegoed van grote bedrijven, maar dat cadeau van Europa hoeft Van Overtveldt niet'


Losse flodders

Van Overtveldt heeft altijd gezworen dat de taxshift ‘budgetneutraal’ zou zijn. Meer nog: ‘Het gat in de begroting zal niet lang een gat meer zijn,’ verkondigde hij kort na de start van de regering. Dat pakte anders uit. Vorig jaar becijferde het Planbureau dat de taxshift een bijkomend gat van 1,9 miljard euro sloeg in de begroting. En SP.A maakte onlangs bekend dat Van Overtveldt zijn fiscale opbrengsten in 2016 met 2,3 miljard euro heeft overschat (wat de minister niet betwist). Dieptepunt was de speculatietaks, die hij met het schaamrood op de wangen moest afvoeren omdat hij niet de verwachte 34 miljoen had opgebracht, maar 54 miljoen had gekóst. Gevolg was een ontspoord begrotingstekort en een regering die haar plechtige voornemen – een begrotingsevenwicht tegen 2018 – moest lossen.

Mertens «Van Overtveldt heeft met losse flodders op de rijken geschoten, en met scherp op de gewone mensen. Het begrotingstekort vindt hij geen probleem. Dan kan er nog meer gehakt worden in de sociale zekerheid, die zwaar ondergefinancierd dreigt te geraken door alle cadeaus aan de bedrijven.

»Met de verlaging van de vennootschapsbelasting zal de geschiedenis zich herhalen. Opnieuw zegt Van Overtveldt dat die operatie budgetneutraal is, maar de compenserende maatregelen zijn een lachertje. Van de effectentaks verwacht niemand nog dat hij 254 miljoen euro zal opbrengen. En de noodzakelijke afschaffing van de notionele intrestaftrek komt er niet, want ‘dat lag te gevoelig bij veel bedrijven,’ zei Van Overtveldt. Dus: in ruil voor het sluiten van wat achterpoortjes krijgt het grootbedrijf een nieuwe belastingverlaging. En uiteindelijk sluiten we de poortjes niet, want dat ligt ‘te gevoelig’. Paul De Grauwe zegt terecht dat die hele operatie een nettotransfer wordt van de belastingbetaler naar de bedrijven. ‘De aandeelhouders wrijven zich nu al in de handen,’ schreef hij. ‘Mij niet gelaten. Maar men zou het ook zo moeten voorstellen aan de belastingbetalers.’ En De Grauwe is nu niet bepaald een linkse jongen, hè?»

Maus «Voor de internationale concurrentiepositie van onze bedrijven was de verlaging van de loonlasten en de vennootschapsbelasting noodzakelijk. Je ziet overal dat landen af willen van fiscale rulings met grote bedrijven. In plaats daarvan krijg je een race naar de bodem. Wij verlagen het tarief van onze vennootschapsbelasting van 34 procent naar 25 procent, maar de Nederlanders gaan naar 21 procent, de VS en de UK naar 15 procent, Bulgarije naar 9 procent. Ik begrijp niet waarom men op Europees niveau of zelfs op wereldniveau geen afspraken maakt over een minimaal basistarief. Op deze manier komen overheden op droog zaad te zitten.»

HUMO Gelukkig hebben wij de effectentaks!

Maus «Dat wordt een slag in het water, net als de speculatietaks. Wie meer dan 500.000 euro op een effectenrekening heeft staan, zal 0,15 procent moeten betalen op zijn beursgenoteerde aandelen en obligaties. Wie 499.000 euro op die rekening heeft staan, betaalt niks. Het is echt makkelijk om aan de taks te ontsnappen door bijvoorbeeld te beleggen in levensverzekeringen en niet-beursgenoteerde effecten. Men rekent op de goede trouw van de vermogenden, maar op ons kantoor krijgen we nu al vragen binnen van mensen die willen weten hoe ze die taks kunnen ontwijken.

»De effectentaks pakt ook de echte rijken niet aan. Die hebben geen effectenrekeningen, maar stoppen hun aandelen in holdings. Men viseert dus alleen de armen onder de rijken. Bizar, want N‑VA en Open Vld verzetten zich voortdurend tegen allerlei ‘rijkentaksen’ met het argument dat ze de betere middenklasse niet mogen treffen.

»De enige manier om de Albert Frères en Marc Couckes te laten bijdragen, is een belastingbrief waarop iedereen naast zijn jaarinkomsten ook zijn vermogen moet invullen. Op dat vermogen hef je dan een kleine belasting. Poepsimpel. Maar voor N‑VA en Open Vld is dat taboe. Men wíl blijkbaar dat bepaalde zaken onder de radar blijven. Men pikt er één deeltje uit om te belasten, waardoor het grote geld verschuift naar andere deeltjes: kunst, vastgoed, goudstaven… Men maakt de mensen wijs dat men iets doet om de grote vermogens te laten bijdragen, maar het is pure windowdressing. Met dat bedrog heb ik het steeds moeilijker.»

Goyvaerts «Het beeld van de minister die de rijken bevoordeelt, is onterecht. Van Overtveldt heeft al meer gedaan voor de strijd tegen de fraude dan John Crombez. Zijn antifraudeplan is geschreven door Gerda Vervecken, die haar strepen heeft verdiend bij de belastinginspectie. Zij heeft het toezicht op bankrekeningen vergroot en fiscale ambtenaren meer middelen gegeven.»

Ambtenaar X «Dat was aardig werk, ja. Ze heeft dat plan op één nacht geschreven, omdat Van Overtveldt het de volgende ochtend al moest toelichten in de regering. Toen ze bij N‑VA begrepen wat erin stond, zijn ze geschrokken. Sindsdien wordt Vervecken door De Neef flink onder de knoet gehouden. Van Overtveldts kabinetchef is machtiger dan hijzelf. Hij krijgt zijn instructies rechtstreeks van De Wever en Jambon. En die hebben het gehad met fraudebestrijding. Van Overtveldt is daar niet in geïnteresseerd. Hij kent daar niks van. Zijn project was de vennootschapsbelasting. En die komt ten goede aan de rijkste 10 procent: de aandeelhouders, degenen die netjes zullen ontsnappen aan zijn effectentaks.»

'De taxshift was geen verschuiving van de zwakste naar de sterkste schouders, maar net het omgekeerde. Het zijn de grote bedrijven en hun aandeelhouders die er beter van zijn geworden'


Sluiproutes

Terwijl Van Overtveldt in België nog een zekere middenweg tracht te bewandelen, is zijn optreden op Europees niveau minder voorzichtig. In de Europese Raad van ministers van Financiën (Ecofin) tracht hij consequent te verhinderen dat grote bedrijven meer belastingen moeten betalen.

Op de dag van de grote vakbondsbetoging van 6 november 2014 barstte het LuxLeaks-schandaal in alle hevigheid los. Toen de minister daarover werd geïnterpelleerd in het parlement, zei hij dat Europa de fiscale achterpoortjes moest sluiten. Diezelfde avond vond er een Ecofin-top plaats, waar men een eerste sluiproute probeerde te sluiten: het mechanisme dat moeder-dochterbedrijven toelaat om hun belastingen te betalen in het fiscaal meest aantrekkelijke land, ook al bevinden zich daar amper economische activiteiten. Het zijn dit soort mechanismen die maken dat Apple, Starbucks en AB InBev haast geen euro belasting betalen op hun miljardenwinsten. Vijfentwintig lidstaten stemden vóór, Van Overtveldt hield het voorstel tegen, samen met Nederland en de Britten. Een paar maanden later moest Van Overtveldt zijn verzet opgeven en werd het voorstel toch gestemd. Snel verspreidde hij een persbericht waarin hij zich op de borst klopte, omdat er een fiscaal achterpoortje was gedicht.

Ghysels «Die strategie gebruikt hij wel vaker: eerst de zaken sluiks blokkeren, en als dat niet meer lukt, ermee uitpakken.»

Maus «Als er één domein is waar Van Overtveldt consequent op de rem staat, is het dit. Europees en internationaal is er een trend naar meer fairness en transparantie, maar België bengelt achteraan. Neem nu de nieuwe richtlijn tegen belastingontwijkende praktijken, die de intrestaftrek beperkt, waardoor multinationals meer belastingen zullen betalen: Van Overtveldt heeft maandenlang geprobeerd om die tegen te houden.»

Dat verzet was zo hardnekkig dat Jeroen Dijsselbloem, de voorzitter van de Ecofin-raad, er wanhopig van werd. Om druk te zetten op de dwarsliggers liet hij de zitting van 17 juni 2016 live uitzenden. De video daarvan is nog altijd te bekijken op de website van de Europese Raad. Van Overtveldt had gehoopt op steun van andere landen, maar bleef over als enige saboteur. Halfweg de zitting richtte Dijsselbloem zich tot hem met de vraag hoe het nu zat met de positie van België. Van Overtveldt moest toegeven dat hij geen mandaat had om de richtlijn goed te keuren. Dijsselbloem schorste de zitting en gaf hem de kans om in het weekend met de premier te overleggen. Pas na het weekend, in een extra elektronische ministerraad, ging Van Overtveldt met veel tegenzin akkoord.

Ghysels «Als klein land kon België zo’n belangrijke richtlijn niet blijven tegenhouden. Maar hij wist wel gedaan te krijgen dat België de uitvoering mag uitstellen tot 2024. In het parlement noemde Van Overtveldt die richtlijn slecht voor onze economie. Maar uit een rapport van de Hoge Raad voor Financiën bleek dat het ging om amper 123 grote bedrijven, voornamelijk financieringsvennootschappen en holdings, die van die intrestaftrek gebruikmaakten. Samen genoten ze van een belastingvoordeel van 942 miljoen euro. De minister is voluit gegaan om dat te vrijwaren. Tot 2024 kost dat ons land bijna 1 miljard per jaar. Het is duidelijk dat hij daar is geplooid voor het Verbond van Belgische Ondernemingen, dat op zijn kabinet een stevige voet tussen de deur heeft.»

Op een persconferentie kreeg Van Overtveldt deze zomer ook een veeg uit de pan van Pierre Moscovici, Europees commissaris voor Financiën. Het ging om een nieuwe bepaling waardoor fiscale adviseurs die hun klanten vernuftige uitwijkroutes aanbieden, die constructies vanaf 2019 ook moeten melden aan de fiscus. Alleen Luxemburg en België verzetten zich. Van Overtveldt vond de regel ‘administratief te zwaar’. Moscovici wees er fijntjes op dat een minister van Financiën ook de fraude moet bestrijden. In Ierland bracht die meldingsplicht overigens al 12 miljard euro op. In Europa blijft het voorstel ‘hangende’.


Sinterklaas

Van Overtveldt vangt niet altijd bot. Onder de regering-Di Rupo was België één van de grote pleitbezorgers van een financiële transactietaks (FTT), beter bekend als de tobintaks. Het plan was om op Europees niveau 0,1 procent te heffen op handel in aandelen en obligaties. Onder Van Overtveldt veranderde de Belgische positie drastisch. Dat slechts tien lidstaten de taks wilden invoeren, zinde hem niet. Dat België daarvan het enige Beneluxland was, nog minder. Open Vld-vicepremier Alexander De Croo noemde dat economisch kannibalisme, en Van Overtveldt bromde goedkeurend. Hij deed er alles aan om de taks uit te hollen. Tot de andere lidstaten hun geduld verloren. Dit voorjaar riepen ze België publiekelijk op om kleur te bekennen. Van Overtveldt schoot het voorgelegde compromis af, waardoor de onderhandelingen naar de lange baan verschoven. Pittig detail: zes op de tien Belgen is voorstander van de taks. Hij zou de tien Europese lidstaten samen 22 miljard euro opleveren, en België 1 miljard.

Maus «Er zijn weinig zaken waar zo zwaar tegen gelobbyd is als die FTT. Van Overtveldt heeft geluisterd naar de bankenlobby, die beweert dat de taks haar economisch benadeelt, terwijl het gaat om amper 0,1 procent. De banken hebben vermoedelijk gedreigd om bepaalde activiteiten naar Nederland of Luxemburg te verhuizen. Maar op dat vlak moeten we een voorbeeld nemen aan de Amerikanen. Die hebben wetgevende initiatieven genomen om hun banken in de pas te doen lopen. Ook België zou perfect kunnen zeggen: ‘Als je een Belgische banklicentie wilt, is die transactietaks een vereiste.’»

En dan is er nog het Europese cadeau van 700 miljoen euro dat Van Overtveldt liever niet wilde aannemen. De Europese Commissie had vastgesteld dat een veertigtal multinationals de voorbije jaren veel te weinig belastingen betaalden, omdat ze met diverse lidstaten lekker voordelige deals hadden gesloten, de zogenaamde excess profit rulings. ‘Een vorm van concurrentievervalsing’, besloot de bevoegde Europees commissaris Margrethe Vestager. Kleinere bedrijven krijgen immers niet dezelfde voordelen. Daarom legde Vestager het machtige Apple een naheffing van 13 miljard euro op, die het aan Ierland moet betalen. Maar ook België mocht nog 700 miljoen euro vorderen van AB InBev, Kinepolis, BASF en andere kleppers. Van Overtveldt ging tegen die beslissing in beroep bij het Europese Hof van Justitie. Hij vindt dat Europa ons land dwingt om gemaakte beloftes ten aanzien van multinationals terug te draaien.

In een vrije tribune in De Standaard hekelde professor en Europakenner Hendrik Vos die houding met zeldzaam venijn. ‘Sommige regeringen hopen dat ze belastingparadijsje kunnen blijven spelen. Ze hebben geen stranden, palmbomen of cocktails in een kokosnoot, maar pientere adviseurs met een passie voor fiscale goochelarij. (…) Het begint wat wrang te voelen: een minister van Financiën die Sinterklaas speelt voor de allergrootste bedrijven, maar tegelijk zijn collega’s in de regering vraagt om hyperzuinig te zijn, omdat hij zogezegd te krap bij kas zit. Met de 700 miljoen die Van Overtveldt niet moet hebben, zou staatssecretaris voor Armoedebestrijding Zuhal Demir wel een paar gezinnen uit de armoede kunnen tillen.’

Mertens «Het moet zijn dat er in België geen gepensioneerden onder de armoedegrens zitten, dat er geen kinderarmoede is en geen gat in de begroting. De Belgische staatsschuld bedraagt 106 procent van het bruto nationaal product, of 435 miljard euro! Maar Van Overtveldt hoeft die 700 miljoen niet. Hij procedeert er nog liever tegen, met dure advocaten. Echt wraakroepend.»

Maus «Maatschappelijk bekeken is dit schandalig, politiek gezien begrijp ik het wel. België zit in een catch 22. Die excess profit rulings waren schandalige praktijken: het aanpassen van de fiscaliteit à la tête du client. Europa heeft die terecht neergesabeld. Maar als België die bedragen terugvordert, riskeert het rechtszaken en schadevergoedingen. Die bedrijven zullen terecht zeggen dat we hen gelokt hebben met een deal die we niet zijn nagekomen.»

Mertens «Weet u wat Van Overtveldts vorige kabinetchef, Mathieu Isenbaert, nu doet? Hij heeft Sintax opgericht, een fiscaal bureau dat multinationals adviseert. Die man kent alle ins en outs van het kabinet en haalt daar nu als consultant voordeel uit. Kan allemaal in België!»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234