Max Daniel (derde van links) luncht met zijn teamleden buiten het hoofdkantoor van de landelijke politie in Driebergen.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

politiecorona crisisteam

‘Hoe leg je in de 1,5-metersamenleving handboeien om?’

Met corona kreeg de politie te maken met een venijnige tegenstander. Want hoe leg je in de 1,5-metersamenleving handboeien om? Wat doe je met iemand in doodsnood? Max Daniel leidt het coronacrisisteam van de politie. Zijn team moest met oplossingen komen.

‘Normaal ­deren de ­vijanden buiten ons hierbinnen niet, maar nu ligt dat anders.’ In de omgebouwde kantine van de politie in Driebergen, waar ruimte is voor een anderhalvemetervergadering aan tafels in carrévorm, spreekt nationaal commandant Max Daniel zijn vijftien stafleden toe. ‘Drie dochters van dit team zaten door corona vast in een ver buitenland. Iemands vader, iemands zus – een ic-arts – en iemands inwonende dochter raakten geïnfecteerd. En we kampen met besmettingen en betreuren zelfs doden in onze eigen teams. Het hakt erin.’

Wij liepen een dag mee met Max Daniel, die al drie maanden leiding geeft aan het coronacrisisteam bij de politie. Zijn NSGBO-team, de Nationale Staf Grootschalig en Bijzonder Optreden, moet bewerkstelligen dat de politie in crisistijd haar werk kan blijven doen. Zo ging het bij de onverwacht grote asielstromen die Nederland in 2015 overspoelden, en bij de tramaanslag in Utrecht vorig jaar.

Maar deze crisis is anders. Omdat die door een virus wordt veroorzaakt, komen daar de gekste dingen bij kijken: kunnen we nog handboeien omleggen? Arresteren? Reanimeren? Hoe voorkomen we dat we zelf het ­virus verspreiden? Wie testen we? En wie niet?

‘Oost-Brabant meldt dat er boeteschaamte ontstaat’, zegt een van de aanwezigen in de politiekantine. ‘Dat hoor ik ook uit Rotterdam’, vult een ander hem aan.

‘Wij vragen ons af hoe het maandag gaat met de handhaving in het openbaar vervoer’, zegt Guido Weijerink van Mobiliteit. ‘En we zijn bezorgd wat de versoepeling met de verkeersveiligheid doet. Dat geldt ook voor verkeer op het water.’

Skivakantie

Het ‘coronacircus’ begon voor Max Daniel op vrijdag 21 februari. Zijn auto met winterbanden stond volgepakt met de skibox op het dak vol bevroren vleeszakken, want bullterriër Pike – ‘die is gek op sneeuw’ – ging ook mee naar Oostenrijk. Toen Daniel de hond die dag om half vijf ’s ochtends uitliet zodat ze om zes uur konden vertrekken, zag hij op internet dat de pistes wegens het virus dreigden te sluiten. ‘Shit zeg, dat was balen. Dat risico wilde ik niet nemen. Ik wekte mijn vrouw en vertelde dat de vakantie niet doorging. Haar eerste reactie was: doe niet zo flauw Max. Toen ze doorhad dat ik het meende zei ze: ga je nu dan eindelijk eens het plafond witten?’

In plaats van het Zillertal vertrok Daniel naar de Praxis. Daar werd hij gebeld door collega Peter van Haasteren: je vervanger is ziek. Kun jij maandag de dienst overnemen, want dat coronagedoe loopt uit de hand.’

Daniels eerste corona-overleg, die maandagochtend in Driebergen, meldde Hans Regterschot van Intelligence dat het zeer besmettelijke, soms dodelijke virus een hoog risico voor de politie oplevert als ze onbeschermd haar werk blijft doen.

Een anderhalvemetervergadering in Driebergen, met nationaal commandant en zijn vijftien stafleden.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Dit is ‘totaal nieuw’, constateerde de vergadering. Hoe bescherm je je mensen tegen een virus? Het Draaiboek Pandemie uit het sars-jaar 2003 werd afgestoft. Daniel gebood alle eenheden hun capaciteit te actualiseren; de noodhulp moest koste wat het kost overeind worden gehouden. Hoofd Ondersteuning Eveline – ‘Mevrouw Mondkapje’ – Wiegand kreeg opdracht te inventariseren of bij ­‘Forensisch’ genoeg mondkapjes en overalls lagen, die subiet onder alle noodhulpdiensten werden verdeeld. Vervolgens wilde de ME ook mondkapjes, toen kwamen de surveillanten, de onderhandelaars, de bereden politie, de arrestatieteams, de arrestantenzorg en daarna de arrestanten zelf. Aansluitend ontstond grote behoefte aan spuugmaskers – sjaals die arrestanten om hun hoofd krijgen als agenten weer eens door raddraaiers en criminelen worden bespuugd.

Het Politiedienstencentrum trok alle mondkapjes, ME-gasmaskers en forensische ‘maanpakken’ – tot blauwe en roze aan toe – uit de markt. ‘Iedereen werkte zich het snot voor de ogen’, zegt Daniel. ‘Onze grootste angst die eerste weken was: willen onze mensen nog wel de straat op? Maar de loyaliteit was ongekend en het ziekteverzuim is met 5,74 procent bijna de helft lager dan in het eerste kwartaal van vorig jaar. Sterker: zo’n vijfhonderd gepensioneerden meldden zich vrijwillig om te komen ondersteunen.’

Geen rode vlekken

Op 26 februari, toen het aantal besmettingen in Brabant gierend uit de hand liep, werd hij gebeld door plaatsvervangend korpschef Henk van Essen: ‘Max, we bestempelen corona officieel tot crisis. Het NSGBO treedt in werking. Jij bent vanaf nu het single point of contact voor de korpsleiding.’ Tegelijkertijd werd in alle tien politie-eenheden een Staf Grootschalig en Bijzonder Optreden opgebouwd die in dezelfde commandostructuur met elkaar overleggen als het NSGBO-team van Daniel, om onder diens leiding zo snel mogelijk voor alle 65 duizend politiemensen oplossingen aan te dragen voor acuut ontstane problemen.

In het NSGBO zitten de hoofden van alle politiedisciplines. Zij hebben het mandaat om in crisistijd te kunnen doorpakken zonder toestemming van wie dan ook. Hier zie je nooit rode wangen of vlekken in de nek – deze mensen zijn uitgezocht op hun stressbestendigheid, zegt Daniel. ‘Het klinkt naar, maar de mensen hier aan tafel genieten van crisis. Wij zijn getraind in het brengen van structuur in chaos, kijken alleen naar wat nodig is op basis van harde feiten, en proberen alle ‘oh grutjes’-geruchten te verifiëren en te elimineren.’

The Beatles

In de CCR-ruimte, de crisiskamer van Landelijke Eenheid die na twee sluizen op de eerste verdieping in pand in Driebergen zit, staat een grote tafel voor 12 personen voor een vijf meter breed beeldscherm. Daar spreekt commandant Daniel via een black box telefonisch tot alle leiders van de elf politie-eenheden, het Politiedienstencentrum, de coördinator voor de BES-eilanden, de Koninklijke Marechaussee en de Politieacademie, omdat in nood ook studenten kunnen worden ingezet.

‘Bij ons speelt het boa-gebeuren weer’, meldt Willem van Rooij van de eenheid Noord-Holland door de black box. ‘Sinds dat incident op het IJmuider strand wil de burgemeester zijn boa’s van een wapenstok voorzien.’

‘Wij doen geen uitspraken over de bewapening van boa’s’, zegt Daniel. ‘Dat is aan de korpschef en de minister. Johan, hoe is de situatie in Limburg?’

De nationaal commandant houdt niet alleen de korpsleiding van alle ontwikkelingen op de hoogte, maar is ook coronawoordvoerder voor de ­politie naar de buitenwereld. Als ­Daniel in april in een tv-studio bij Omroep Max de Volendamse band 3JS op gitaar Blackbird van de Beatles hoort spelen, ‘zó mooi’, neemt hij zich voor: voordat deze crisis ten einde is, kan ik dat ook.

Het lastigst voor zijn team zijn de GGD’s die, als het aantal coronabesmettingen nog te overzien is, uit privacyoverwegingen niet willen zeggen om wie het gaat (sommige doen dat wel), en de tegenstrijdige berichten van het RIVM over besmettelijkheid en symptomen van het virus, en de betrouwbaarheid van mondkapjes: ‘Wij moeten onze protocollen voor 65 duizend politiemensen daar steeds opnieuw op aanpassen.’

Max Daniel (links) met een van zijn teamleden in de operation room op het hoofkantoor landelijke politie in Driebergen.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

De schietbaan

Op 23 maart ging de ‘intelligente lockdown’ in werking. Alle schietbanen, trainingslocaties, politieopleidingscentra en rijopleidingen moesten dicht. Die zijn nodig voor de verplichte kwartaaltoetsen schieten en geweldgebruik voor agenten en het mogen rijden ‘met toeters en bellen’. Agenten die door de sluiting een toets missen, mogen geen wapen dragen of niet rijden met sirenes. Maar voor geweldgebruik nam het NSGBO het besluit om het risico van gevechtshandelingen ook zonder gevechtstoets te nemen, ‘want niet ingrijpen als het nodig is, omdat wij niet kunnen judoën met z’n allen, is voor mij een no go’.

Ook de veelvuldige trainingen in het boeien van arrestanten – er zijn speciale technieken voor mee- en tegenwerkende verdachten – worden al drie maanden niet uitgevoerd.

Toen paniek losbarstte over nijpend mondkapjesgebrek in de ziekenhuizen, vroeg Daniel alle teamhoofden wat ze ervan vonden als er gezichtsmaskers aan de zorg zouden worden gedoneerd. Hoewel ze bij de politie ook krap in hun jasje zitten – de voorraden noemt hij ‘dagkoersen’ – was de reactie: ‘Het kan niet zo zijn dat daar doden vallen omdat wij op onze mondkapjes zitten.’ Hij belde Gerrit van de Kamp van de politievakbond en zei: ik geef toestemming om ze weg te geven. Ondanks het risico voor de eigen mensen, stemde Van de Kamp daar namens zijn leden onmiddellijk mee in.

Wat doen ze in het Catshuis?

‘Hoe moet dat maandag in het openbaar vervoer?’, vraagt Roy van de eenheid Amsterdam door de black box. ‘De NS zegt dat de politie moet handhaven, en niet zij’, antwoordt Daniel. ‘Wij hebben daar een andere mening over. Zij moeten de treinen niet te vol stoppen, wij gaan alleen op escalaties af.’

Algemeen commandant Roeland van Oost-Nederland meldt dat er vervoerexcessen met migranten zijn bij een vleesverwerkingsfabriek. ‘Dit is opgepakt in de bestuurlijke lijn.’

‘Dank je Roeland’, zegt Daniel en hij schakelt door naar de commandant van Noord-Nederland. ‘Hoe is de situatie bij jullie?’

‘Hier in het Noorden is het hartstikke mooi weer.’

Iedereen lacht.

Het zijn lange dagen van regelen-regelen-regelen. ’s Avonds, als hij laat thuiskomt en zijn vrouw al slaapt, zet Max Daniel thee voor zichzelf en speelt hij gitaar in de serre. Hij ziet uit naar het einde van de crisis, die nog niet in zicht is. Zaterdag besluit het Catshuis of dreigingsniveau Grip 4 wordt afgeschaald. Zolang dat niet het geval is, blijft ook zijn team in charge. Dan blijft hij aansturen, motiveren, delegeren. Blackbird gaat hem inmiddels moeiteloos af.

(VK)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234