ademen fallback v2Beeld humo

'Ademen'Jessica Braun

‘Hoe meer zuurstof je kunt opnemen, hoe langer je leeft’

Eén van de dingen die het coronavirus ons op nogal brutale wijze duidelijk heeft gemaakt, is hoe kwetsbaar onze longen zijn. Maar hoewel het leven begint en eindigt met een ademstoot, en we daartussenin ongeveer 650 miljoen keer ademhalen, hebben we nog altijd te weinig aandacht voor hoe onze longen in elkaar zitten, zegt de Duitse journaliste Jessica Braun. Ze schreef een boek waarin ze helder uitlegt hoe we méér kunnen halen uit de twintigduizend happen lucht die we dagelijks naar binnen zuigen. Ja, zelfs ú daar, met die penetrante lookadem.

HUMO Wie uw boek 'Ademen. Hoe lucht je leven kan veranderen' leest, beseft meteen hoe weinig hij over de ademhaling weet. Waarom hebben we niet meer aandacht voor zo'n belangrijke lichaamsfunctie?

JESSICA BRAUN «Omdat we er niet over hoeven na te denken. Als je gezond bent, gaat ademen vanzelf. Pas wanneer we problemen ondervinden, beseffen we hoe kostbaar onze ademhaling is. Omdat dat vroeg of laat kan gebeuren, is het goed om voorbereid te zijn: dat bespaart je veel angst en stress.

»Steeds meer mensen kampen met chronische luchtwegaandoeningen (volgens cijfers van de Nationale Gezondheidsenquête van Sciensano heeft 5,8 procent van de volwassen Belgen astma, een stijging van 1,5 procent in vijf jaar, en lijdt 4,2 procent aan andere chronische longaandoeningen, red.). De slechte luchtkwaliteit helpt ook niet: experts roepen al jaren dat de normen voor fijnstof en stikstofoxiden ons onvoldoende beschermen en dringend verstrengd moeten worden. Daarnaast snurkt de helft van de mannen en een kwart van de vrouwen: 6 procent van hen heeft slaapapneu, een aandoening waarbij de adem geregeld stokt en gezondheidsklachten veroorzaakt.

»Niet goed kunnen ademen, is geen lachertje. Als je wilt weten hoe kortademigheid voelt, moet je maar eens een minuutje met je neus dicht door een rietje ademen. Je krijgt het gevoel dat je stikt. Stel je dan eens voor dat je altíjd zo moet ademen.»

HUMO Om werkende longen van dichtbij te zien, hebt u een longoperatie bijgewoond. Wat hebt u daarvan opgestoken?

BRAUN «Longen zien er een beetje sponsachtig uit, maar vooral ook heel fragiel. Ze zweven niet in de borstkas, maar hangen op aan vliezen die als een soort huid dienen. Een zeer rekbare huid, want de longen zijn het meest elastische orgaan in het lichaam.

»Longen zijn gevoelloos, wat goed is, omdat we dan niet voelen hoe het middenrif er voortdurend aan trekt. Het nadeel is dat we ook niet voelen wanneer er iets mis is. Tumoren worden pas ontdekt wanneer patiënten rugpijn krijgen of bloed ophoesten, en dan is de kanker meestal al uitgezaaid. Daarom is longkanker zo dodelijk.»

HUMO Wij ademen omdat we niet zonder de zuurstof kunnen die in de lucht zit. Waarvoor heeft ons lichaam die zuurstof nodig?

BRAUN «Ze komt via onze longen in het bloed terecht en wordt daarna naar de cellen getransporteerd. Daar wordt zuurstof gebruikt bij de productie van energie. Een afvalproduct van dat proces is koolstofdioxide, een gas dat via de omgekeerde weg wordt afgevoerd.

»Nu, de lucht die we inademen bestaat slechts voor 20 procent uit zuurstof en voor driekwart uit stikstof, een gas waarmee we weinig of niks zijn. Omdat we alleen uit zijn op de zuurstof in de lucht, is het alsof je een kom muesli opeet omdat je graag rozijnen lust. We gebruiken ook maar een zeer klein deel van onze longcapaciteit en ademen in rust per keer amper een halve liter lucht in. Ongeveer een kwart daarvan blijft dan nog eens hangen in de mond en het strottenhoofd, en raakt niet tot in de longblaasjes. Je zou dus kunnen stellen dat het niet het meest efficiënte systeem is. Bijen ademen veel efficiënter dan de mens.»

HUMO Hoe wordt onze ademhaling geregeld?

BRAUN «Achterin de hersenen bevindt zich een bundeltje cellen van drie centimeter groot dat naast de ademhaling ook de hartslag aanstuurt en de bloeddruk en de spijsvertering regelt. Via sensoren in ons lichaam weet dat centrum in de hersenen hoeveel zuurstof en koolstofdioxide er in het bloed zit, en of de ademhalingsspieren tot actie moeten worden aangespoord.

»Opmerkelijk genoeg is de voornaamste impuls om te ademen niet onze behoefte aan zuurstof, maar de drang van ons lichaam om het teveel aan koolstofdioxide in ons bloed af te voeren. Meestal circuleert er nog genoeg zuurstof in het bloed om de lichaamsfuncties een tijdje gaande te houden. De gemiddelde gezonde mens kan iets meer dan 4 minuten zonder nieuwe zuurstof, maar er zijn gevallen bekend van duikers die hun adem langer dan 10 minuten kunnen inhouden.»

HUMO Hoe kunnen we onze ademhaling verbeteren?

BRAUN «Door te sporten. Omdat de spieren dan meer energie verbruiken, worden de mitochondriën - de energiecentrales in de cellen - na een tijdje groter. Er worden ook nieuwe haarvaten aangemaakt, waardoor zuurstof beter naar de cellen wordt gevoerd. Het resultaat is dat je maximale zuurstofopname vergroot. Samen met de spiermassa is dat een zeer betrouwbare graadmeter voor de levensverwachting. Hoe meer zuurstof je lichaam kan opnemen, hoe langer je leeft.

»Met ouder worden functioneren onze longen minder goed, maar training kan dat compenseren. Zelfs als je nog nooit hebt gesport, kun je vanaf pakweg je 50ste het verlies nog ruimschoots goedmaken door te bewegen.»

HUMO Welke sporten zijn het beste voor de ademhaling?

BRAUN «Zwemmen is de beste ademhalingstraining, omdat het wateroppervlak een lichte druk uitoefent op je borstkas, waardoor je nog dieper moet ademhalen. Roeien is ook heel goed. Als je de roeispanen naar achteren beweegt, trek je als het ware je longen open en haal je meer lucht binnen dan anders. Ook duursporten als lopen en fietsen hebben een gunstige invloed.»

HUMO Ademen we best door de neus of door de mond?

BRAUN «Ademhalen door de neus is het beste, al kost ons dat dubbel zoveel moeite. De neus is een uitstekende filter: het slijmvlies filtert ongeveer de helft van de bacteriën en deeltjes uit de lucht. De neus verwarmt en bevochtigt de lucht ook, zodat de longen tegen droge of koude buitenlucht beschermd worden.»

HUMO Het was ons nooit eerder opgevallen, maar blijkbaar ademen wij afwisselend door het linker- en rechterneusgat, en niet door beide tegelijk.

BRAUN «Er zijn uitzonderingen, maar de meeste mensen ademen op die manier. Waarom dat zo is en hoelang zo'n cyclus duurt, weten we eigenlijk niet. Sommige wetenschappers denken dat de neuskanalen daardoor af en toe de kans krijgen om te rusten. Men schat dat iedere fase één tot zeven uur duurt. Als je wilt weten door welk neusgat je aan het ademen bent, moet je gewoon eens een spiegel onder je neus houden.»

GOEROES EN GELD

HUMO Bepaalde emoties hebben een invloed op onze ademhaling: als we gestresseerd zijn, gaan we sneller ademen. Maar het werkt ook in de andere richting: onze ademhaling kan ook emoties uitlokken.

BRAUN «De Belgische psycholoog Pierre Philippot heeft daarover ooit een interessante studie gedaan: eerst registreerde hij de ademhalingspatronen bij proefpersonen die zich angstig, gelukkig of verdrietig voelden. Daarna liet hij een aantal vrijwilligers volgens diezelfde patronen ademen. Verbazend genoeg bleken ze daarbij emoties op te wekken die overeenkwamen met de eerste groep. Mensen die ademden zoals iemand die verdrietig is, voelden zich ook droevig.

»Je hoeft eigenlijk alleen maar naar een moeder te kijken die een huilend kind probeert te kalmeren. Ze zal het kind dicht tegen zich aandrukken, zodat het haar ademritme overneemt. Hetzelfde effect heb je als je iemand die overstuur is, moet kalmeren. Je drukt die persoon tegen je aan, terwijl je sussend 'ruuuustig, ruuuustig' zegt. Het is wetenschappelijk bewezen dat langer uitademen dan inademen een kalmerend effect heeft.»

HUMO Weten we ook waarom?

BRAUN «Het heeft te maken met de twee delen waaruit het zenuwstelsel bestaat: het ene stelsel zet ons aan tot actie, het andere brengt het lichaam tot rust. Inademen is verbonden aan het eerste stelsel, uitademen aan het tweede. Als we dat laatste zenuwstelsel stimuleren met onze rustige ademhaling helpt het ons kalmeren, maar het kan ook angstgevoelens verminderen, chronische stress of pijn verlichten, of helpen bij slaapproblemen.

»Het kent ook steeds meer praktische toepassingen. Mensen met een gevaarlijk beroep, zoals mijnwerkers, brandweerlieden of militairen, leren tijdens hun opleiding hoe ze in gevaarlijke situaties hun adem en dus ook hun angsten onder controle moeten houden. Je brengt bijvoorbeeld hartkloppingen tot bedaren met het zogenaamde Valsalva-manoeuvre: daarbij knijp je de neus dicht en blaas je met je lippen op elkaar geperst een paar seconden alsof je een ballon opblaast. Zo verhoog je de druk in je borstkas, waardoor er minder bloed naar het hart stroomt en de hartslag vertraagt. Diezelfde techniek kun je trouwens ook gebruiken om van de hik verlost te raken.

»Hoe sterk het effect kan zijn van ademhalingstechnieken blijkt uit het onderzoek van Harvard-professor Emma Seppälä. Zij werkte met Amerikaanse ex-militairen die kampten met angstgevoelens en slaap- en concentratiestoornissen. Bij sommige veteranen hielpen therapie of medicatie weinig of niks, maar met ademhalingsoefeningen wist Seppälä hun symptomen wel te verlichten.»

Samen mantra's zingen doet de hoeveelheid stresshormoon dalen en het aantal afweerstoffen toenemen. In een koor zingen heeft hetzelfde effect.

HUMO Er is al veel inkt gevloeid over de mogelijke invloed van sociale media op onze lichamelijke en geestelijke gezondheid, maar blijkbaar kunnen ze ook onze ademhaling verstoren.

BRAUN «Er bestaat zoiets als e-mailapneu. De term is afkomstig van Linda Stone, een Amerikaanse trendwatcher die merkte dat veel mensen bij elke melding van een nieuwe e-mail even de adem inhouden. Zo'n adempauze helpt ons om te focussen - dieren die worden opgeschrikt doen het ook, om in een fractie te beslissen of ze moeten vechten of vluchten. We doen het ook wanneer we een draad door het oog van een naald moeten halen: we houden onze adem in om ons volledig op die ene taak te kunnen concentreren.

»Nu, bij een inkomende e-mail heeft zo'n adempauze geen nut. Meer nog, als je even stopt met ademen bij elke nieuwe e-mail en iedere notificatie van WhatsApp, Instagram, Facebook of Twitter die op je telefoon verschijnt - en voor sommigen zijn dat er honderden per dag - is er van een rustig ademritme geen sprake meer.»

HUMO Nog een goeie manier om meer uit onze ademhaling te halen, is yoga.

BRAUN «Zelf gebruik ik al jaren de ademhalingsoefeningen van Ravi Shankar, een Indische spirituele leider en de oprichter van Art of Living, een organisatie die met yoga- en ademoefeningen stress en geweld uit de wereld wil helpen. Ze werken ook met getraumatiseerde vluchtelingen uit oorlogsgebieden. Hij is dus niet één van die vele goeroes die alleen maar op geld uit zijn. De oefeningen waarmee Emma Seppälä zoveel succes boekt bij haar veteranen, zijn overigens gebaseerd op die van Shankar. Maar elke goeie yogaleraar zal je ongetwijfeld oefeningen kunnen aanleren die net zo goed werken.

»Sommige ademoefeningen zijn rustgevend. Andere helpen dan weer om je gefocust te voelen, of om jezelf op te peppen.»

HUMO Er bestaan ademhalingsoefeningen voor zowat alles. U hebt er zelfs uw hoogtevrees mee overwonnen.

BRAUN «Dat was met een techniek van het Amerikaanse leger die nogal oorlogszuchtig Combat Tactical Breathing heet. Het helpt je ontspannen en helder te blijven denken in stresssituaties. Voor militairen kan zoiets het verschil tussen leven en dood betekenen.

»Het gezamenlijk zingen van mantra's is ook heilzaam, omdat de hartslag en de frequentie van de ademhaling van de deelnemers op den duur synchroon begint te lopen, wat een aangenaam gemeenschapsgevoel creëert. We weten uit onderzoek dat een uurtje mantra's zingen de hoeveelheid stresshormoon in ons bloed aanzienlijk doet dalen. Én het aantal afweerstoffen doet toenemen - niet onbelangrijk in deze tijden. Mocht mantra's opdreunen niet uw ding zijn: in een koor zingen heeft net hetzelfde effect.

»In mijn boek heb ik een aantal eenvoudige ademhalingsoefeningen opgenomen, zodat iedereen het eens kan proberen. Het mooie is dat je er niks voor nodig hebt. De simpelste oefeningen, zoals tellen terwijl je je op je ademhaling concentreert, kun je zelfs doen terwijl je in de file staat.»

HUMO Ook bij meditatie, dat de laatste tijd flink aan populariteit heeft gewonnen, speelt de ademhaling een belangrijke rol.

BRAUN «Aandachtsmeditatie, waarbij je je op je ademhaling concentreert is één van de simpelste en efficiëntste vormen van meditatie. Bij ervaren mediteerders daalt het energieverbruik en vertraagt de ademhaling. Hun toestand is vergelijkbaar met die van zeezoogdieren die naar grote diepten duiken. Omdat de spieren zich ontspannen, heeft hun lichaam soms tot 40 procent minder zuurstof nodig. Onderzoek heeft ook uitgewezen dat de mensen die jarenlang regelmatig mediteren minder vaak ademhalen. Hun ademhalingsfrequentie is permanent lager, dus ook wanneer ze niet aan het mediteren zijn.

»Het klopt dat steeds meer mensen het ontdekken. In Duitsland mediteren meer dan tien miljoen mensen iedere dag. Het wordt aangeboden door gespecialiseerde centra en yogastudio's, maar ook steeds vaker door fitnessclubs of sportscholen. Je kunt het ook doen met een app, maar zelf ben ik daar niet zo'n fan van. Zelf begin ik de dag al jaren met ademhalingsoefeningen en een kwartiertje meditatie.»

HUMO Onze adem vertelt ook iets over onze gezondheid. Je kunt er bijvoorbeeld de aanwezigheid van ziekten uit afleiden.

BRAUN «Inderdaad, de adem van diabetici of mensen met een longontsteking is bijvoorbeeld zeer herkenbaar. Er zijn ook studies gedaan met ratten die op basis van de geur tuberculosepatiënten konden herkennen of honden die kanker konden ruiken.

»In ziekenhuizen hebben we nu nieuwe technologieën waarmee ziekten kunnen worden opgespoord via de adem. Ik heb mijn adem zelf laten testen in een laboratorium in Zürich: je ademt een paar keer diep uit in een grote machine, en een paar seconden later krijg je een diagram te zien waaruit ze kunnen afleiden of je koffie hebt gedronken of hebt gerookt. Maar men kan ook vaststellen of je ontstekingen hebt in de longen, astma of slaapapneu. De bedoeling is te achterhalen welke combinaties van stoffen in de adem op de aanwezigheid van specifieke ziekten wijzen. Momenteel werken de Zwitserse wetenschappers onder meer op chronische bronchitis, longkanker en taaislijmziekte. Het mooie van de technologie is dat er geen bloed moet worden afgenomen dat voor analyse naar een lab moet worden gestuurd, maar dat je meteen het resultaat hebt.

»In de zeer nabije toekomst zou het mogelijk moeten zijn om zo'n minisensor in je telefoon in te bouwen. Mensen kunnen dan zelf hun adem analyseren, en de resultaten meteen naar de huisarts doorsturen. Patiënten met chronische ziekten zou men dan ook beter kunnen opvolgen. En hardlopers zouden via kleine sensoren in hun sportuitrusting dan weer informatie kunnen krijgen over hun vetverbranding.»

LATEX PAKJE

HUMO Seks gaat doorgaans met het nodige gehijg gepaard. Wat weten we over de rol van de ademhaling tijdens het bedrijven van de liefde?

BRAUN «Verrassend weinig, eigenlijk. Er zijn op dat vlak meer studies over apen dan over mensen (lacht). Nochtans zijn adem en seksualiteit nauw verstrengeld. Dat weet iedereen die al eens een hijger aan de telefoon heeft gehad. En in pornofilms sloven de actrices zich niet voor niks uit om zo hard mogelijk te kreunen. Zonder geluid zouden seksfilms niet half zo opwindend zijn.

»Tijdens seks is de ademhaling een handige vorm van non-verbale communicatie: je kunt ermee aangeven hoe dicht je al tegen een orgasme aan zit. Mannen blijken, veel meer dan vrouwen, nogal gevoelig voor het hijgen en zuchten van de partner. Terwijl ze in de aanloop naar het orgasme zelf meestal nauwelijks geluid maken. Onderzoek heeft uitgewezen dat de vocale prikkels van de partner bij mannen evenveel effect hebben als aanrakingen. Dat is ook de reden waarom 80 procent van de vrouwen tijdens het vrijen hoorbaar blijft ademhalen als ze weten dat er voor hen geen orgasme inzit. In zo'n geval is het alleen maar om hun man aan te moedigen op weg naar de finish.»

HUMO De laatste jaren wordt er in sommige kringen nogal opgewonden gedaan over tantrische ademhaling. Is het meer dan een hype?

BRAUN «Tantra is een oude oosterse leer die als doel stelt te streven naar een verbinding van lichaam, geest en ziel. De ademhaling speelt daarbij een grote rol. Er bestaat ook een westerse afgeleide, de neotantra. De beoefenaars daarvan beweren dat hun ademhaling hun aan een beter en langduriger orgasme kan helpen. Het idee is dat westerlingen de neiging hebben in de aanloop naar de climax hun adem in te houden, waardoor het orgasme sneller komt. Bij tantrische ademhaling blijf je echter door het orgasme ademhalen. Omdat er zuurstof naar de geslachtsorganen blijft gaan, zou het orgasme langer duren en intenser zijn.»

HUMO Is daar enig wetenschappelijk bewijs voor?

BRAUN «Ik heb alvast geen studies gevonden. Het beste advies dat ik kan geven is het zelf eens te proberen. Dan weet je meteen of het werkt (lacht)

HUMO Ook erotisch, voor sommigen toch, is een gebrek aan lucht. Om te zien hoe dat juist werkt, was u getuige van een sessie tussen een meesteres en een mannelijke slaaf.

BRAUN «Het opwekken van lust door het tijdelijk afsnijden van de adem - of asphyxiofilie - is allang bekend. Eén van de oudst bekende beschrijvingen ervan is te vinden in een achttiende-eeuws boek van markies De Sade. Bij openbare terechtstellingen zag men soms hoe mannen die werden opgehangen een erectie vertoonden, wat sommigen in het publiek op ideeën moet hebben gebracht. Aanhangers van de fetisj laten zich wurgen of doen het zelf: al is die laatste vorm niet ongevaarlijk: zo is INXS-zanger Michael Hutchence destijds aan zijn einde gekomen.

»Van klimmers en duikers weten we dat een gebrek aan zuurstof een gevoel van euforie kan veroorzaken. Waarom dat zo is, is onduidelijk. Het zou kunnen dat het bedoeld is om de overgang naar de dood te verzachten. Tijdens de sessie leerde ik alvast dat die euforische sensatie maar één aspect is. Voor de man ging het ook om het uit handen geven van de controle. Onze ademhaling houdt ons in leven. De controle over je ademhaling aan iemand overleveren, is de hoogste vorm van overgave en vertrouwen.

»De man kreeg een rubberen masker over zijn hoofd, waardoor het voor hem al moeilijk ademen was. Hij werd daarna ook nog eens in een latex zak gestopt en kreeg een soort gasmasker opgezet, waarmee zijn adem kon worden afgesneden. De domina ademde ook samen met hem, terwijl ze bovenop hem lag, en hield bij adempauzes ook zelf haar adem in, zodat ze kon checken of hij niet in gevaarlijke ademnood kwam. Het doel was seksueel, zijn geslachtsdelen werden ook met een leren koord afgebonden en er kwamen tepelklemmen aan te pas, maar het ging hem om meer dan alleen maar lust. Tot mijn verbazing had het ook iets ritueels»

HUMO Begreep u daarna ook beter wat de aantrekkingskracht van wurgseks kan zijn?

BRAUN «Ik weet in ieder geval dat het niks voor mij is (lacht). Ik probeerde zelf ook even zo'n rubberen masker, en ik kreeg het er toch maar benauwd van. Maar ik snap wel beter wat beoefenaars erin zien. Voor de man bij wie ik de sessie had mogen bijwonen, een kunsthistoricus, was het naar eigen zeggen evenzeer een spirituele als een lichamelijke ervaring. Na de sessie liepen de tranen bij hem over de wangen. Tranen van geluk.»

DELEN MET DINO'S

HUMO Wat gebeurt er met onze ademhaling op oudere leeftijd?

BRAUN «Weinig goeds, helaas. Door een langdurig zittend leven of een gebrek aan beweging kan de borstwervelkolom zich krommen waardoor de ribben naar elkaar toe worden geduwd. De longen zakken, net als de andere inwendige organen. Daarom hebben oudere mensen soms een dikke buik. Al onze spieren verliezen op latere leeftijd aan kracht, dus ook de spieren die bij de ademhaling betrokken zijn. Ook het zenuwcentrum in de hersenen gaat steeds slechter functioneren. En de verdedigingsmechanismen in de luchtwegvertakkingen wordt zwakker. Indringers worden minder vlot verwijderd, zodat infecties vrij spel krijgen en de luchtwegvertakkingen zich niet meer kunnen herstellen. Met een verminderde longfunctie als gevolg.»

HUMO Ook in onze laatste dagen eist de adem de hoofdrol op.

BRAUN «Op palliatieve afdelingen heeft 70 procent van de mensen last van kortademigheid. Artsen raden altijd aan om stervenden kalmerend toe te spreken: de ademnood kan zo met de helft verminderd worden. Bezoekers met stress blijven beter uit de buurt, omdat hun ademhaling die van de stervende negatief beïnvloedt. Men raadt ook af om met veel mensen dicht rond het bed te gaan staan. Een raam openzetten of met de stervende mee ademen, helpt ook. Een palliatieve arts vertelde me dat ze het soms zelf doet, en dat ze daarna weleens moet bekomen, omdat het ook bij haar sterk op de emoties kan inwerken.»

HUMO Ook de allerlaatste ademstoten kunnen voor de naasten een emotioneel uitputtende ervaring zijn.

BRAUN «In de laatste momenten voor de dood treedt de zogenaamde agonale ademhaling in, ook wel gasping genoemd, waarbij de stervende met tussenpozen naar adem lijkt te happen. Omdat er niet meer voldoende zuurstof is, proberen de hersenen te voorkomen dat het ademhalingscentrum overprikkeld raakt. Dat doen ze door de ademhaling stil te leggen en af en toe een inademing uit te lokken. Daarmee checken de hersenen of er weer zuurstof is. Voor de familie is het soms moeilijk om naar te kijken. Het kan grote emoties losmaken rond het sterfbed. De stervende zelf heeft er voor zover wij weten minder last van. Als hij of zij in die fase al iets voelt, is het een gevoel van euforie. Een gevolg van het zuurstoftekort in de hersenen. Maar de meeste stervenden zijn door pijnstillende of kalmerende medicatie zo versuft dat ze helemaal niks voelen.

»De laatste adem is bij iedereen anders: sommigen vullen nog eens één keer goed de longen om hun laatste ademtocht kracht bij te zetten, anderen laten hem klinken als een zucht van opluchting, maar er zijn er ook die gewoon stilletjes stoppen met ademen, en discreet door de achterdeur lijken te verdwijnen. Artsen zeiden me dat het soms lijkt alsof mensen vertrekken zoals ze hebben geleefd, en hun laatste adem een weerspiegeling is van hun persoonlijkheid.»

HUMO Wat is het belangrijkste dat u over de ademhaling heeft geleerd tijdens het schrijven van dit boek?

BRAUN «Van alle vitale lichaamsfuncties is de ademhaling de enige die we zelf kunnen beïnvloeden, zodat we ons beter voelen. Dat het kan op zo'n makkelijke manier, is eigenlijk onvoorstelbaar.

»Weet je wat ik zo fascinerend vind? Adem is leven. De planten, de oceanen, mensen en dieren... Alles is via lucht met elkaar verbonden.»

HUMO Dat mogen we zelfs letterlijk nemen, weten we dankzij de Amerikaanse astronoom Harlow Shapley.

BRAUN «De lucht die we inademen bestaat voor één procent uit argon, een edelgas dat geen reacties aangaat met andere elementen. Het reist door ons lichaam zonder te veranderen. De omgerekend dertig triljoen argonatomen die we bij elke hap lucht inademen, zijn derhalve al miljoenen jaren hetzelfde gebleven. Als we ze weer uitademen, verspreiden de atomen zich ook zeer snel. Na een jaar zijn de dertig triljoen argonatomen in elke ademstoot gelijkmatig over de hele planeet verspreid. Dat wil zeggen, schreef Shapley, dat we niet alleen argonatomen inademen van mensen aan de andere kant van de aardbol, maar ook van onze grootouders, van Michelangelo, Socrates en zelfs van de dinosauriërs die ooit op de aardbol rondliepen. De lucht die wij uitademen, bevat dan weer atomen die ooit door onze kleinkinderen en alle andere levende wezens op aarde zullen worden ingeademd. Onze adem slaat letterlijk een brug tussen het heden, het verleden en de toekomst.»

HUMO Aan het eind maken we de cirkel ook rond, en worden we zelf weer lucht.

BRAUN «Na de dood worden onze weefsels afgebroken: de eiwitten waaruit we zijn opgebouwd, worden omgezet in aminozuren waaruit gassen ontstaan. We vervluchtigen en gaan in de lucht op. Dat ik ooit zelf lucht zal worden en adem zal verschaffen aan andere wezens, en zo deel word van de natuurlijke cyclus op deze planeet, vind ik een troostende gedachte.»

HUMO U heeft uw boek geschreven voor de coronacrisis losbarstte. Zal de pandemie ervoor zorgen dat we voortaan wat meer nadenken over onze ademhaling?

BRAUN «Ik denk het wel, zij het in negatieve zin. Met de mondmaskers die we moeten dragen en de afstand die we moeten houden, is de adem - niet onze eigen adem, maar die van de anderen - iets beangstigends geworden. In plaats van iets dat ons kan kalmeren, zien we adem nu als een bedreiging en een bron van stress. Terwijl ademoefeningen en meditatie ons net hadden kunnen helpen toen we wekenlang in quarantaine dicht op elkaar moesten leven.

»Het is daarom ook goed om eraan te herinneren dat we, in deze extreme tijden waarin we het gevoel hebben de controle kwijt te zijn, tenminste nog de mogelijkheid hebben om via onze adem tot rust te komen. Juist nu moeten we onze ademhaling koesteren, en waarderen wat voor een wonderbaarlijk ding ze is.»

Jessica Braun, 'Ademen. Hoe lucht je leven kan veranderen', Prometheus

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234