Ayan Mohamud Yusuf Beeld -
Ayan Mohamud YusufBeeld -

Kabinetsmedewerker van Jan JambonAyan Yusuf

‘Hoe ouder ik word, hoe vrijer ik durf te praten’

Ayan Mohamud Yusuf (40) was 17 toen ze de burgeroorlog in Somalië ontvluchtte naar België. Ze werkte zich op van babysitter tot protocollair verantwoordelijke van eerste ministers en minister-presidenten, en werkt vandaag op het kabinet van Jan Jambon. In een ongemakkelijk filmpje van satireprogramma ‘De ideale wereld’ werd ze afgeschilderd als dienstmeid van machtige blanke mannen. ‘Veel mensen vonden dat grappig, maar bij mij kwam het keihard binnen.’

null Beeld Joel Hoylaerts / Photo News
Beeld Joel Hoylaerts / Photo News

AYAN MOHAMUD YUSUF «Mijn ouders hebben zo lang mogelijk geprobeerd om me van het ergste oorlogsleed af te schermen. Als ik een explosie hoorde, zeiden ze dat er een feestje aan de gang was. Maar op mijn elfde veranderde alles. Ik had heel slechte ogen. Mijn moeder wist dat alleen dokters in Ethiopië me konden helpen, dus stuurde ze me op pad met het gezin van mijn oom. De jaren die volgden, zaten vol gruwel en oorlogsgeweld. Ik miste mijn ouders zo hard. Zolang ik in Afrika was, koesterde ik de hoop hen snel terug te zien. Eenmaal in Europa voelde ik me echt alleen.»

HUMO Je werd opgevangen in het Klein Kasteeltje. Meteen begon je de taal te leren en ging je werken.

AYAN «Ik heb kansen altijd gezien én gegrepen. Ik heb lange tijd gebabysit. Daarna werd ik hulpkok in een restaurant, waar ik ook poetste. Ik ben onderaan op de ladder begonnen. Niets vond ik te min. Ik noem België het beloofde land, omdat je hier zoveel kansen krijgt. Maar je moet ze wel grijpen, en dat doet niet iedereen. Ik kíés ervoor om nooit op te geven. Het irriteert me mateloos als mensen zeggen dat ik door mijn uiterlijk zo ver ben geraakt. Zij hebben geen idee wat er in mijn leven gebeurd is.»

HUMO Je vond je draai in België en bouwde een eigen leven op, maar voelde je verraden door je ouders. Heeft dat vandaag nog altijd een invloed op wie je bent?

AYAN «Ik durf niemand écht te vertrouwen. Ik ga er altijd van uit dat ze me op een bepaald moment toch zullen verlaten, hoe sterk onze band ook is. Mijn man en ik zijn twaalf jaar samen: ik zie hem doodgraag, maar mijn volledige hart heeft hij niet.

»De laatste tien jaar ben ik iets opener geworden. Ik stuur al eens een hartje naar vrienden of geef hun een snelle knuffel. Zij weten dat ik hen graag zie, maar het nooit zal uitspreken.»

HUMO Je was een echt mama’s-kindje: dat net zij je wegstuurde, maakte het extra moeilijk. Hoe is de relatie met je moeder nu?

AYAN «Ze woont bij ons in sinds mijn vader stierf, maar onze relatie heeft zich nooit hersteld. Ik knuffel haar nooit. Mijn man pakt haar regelmatig vast om haar een kus op haar voorhoofd te geven, maar mij lukt het niet. Het is een manier om mezelf te beschermen, uit schrik dat ze me opnieuw zal verlaten. Ik zie haar graag, maar ik kan het niet meer tonen.

»Ik ben wel milder geworden. Vroeger ergerde ik me aan alles. De manier waarop ze me aankeek, kon me woedend maken: ‘Kijk toch de andere kant op.’ Ik was zo verbitterd.»

HUMO Kun je daar nu over praten met je mama?

AYAN «Drie jaar geleden hebben we er voor het eerst over gepraat. Onlangs zei ze: ‘Mocht ik kunnen teruggaan in de tijd, ik zou je nooit meer loslaten.’ Maar we weten allebei dat ze destijds de juiste keuze heeft gemaakt. Het lijden dat ik als kind heb gekend, was onvermijdelijk. Ik ben nooit in therapie geweest omdat ik niemand vond die me voldoende begreep. Met mijn vzw Marodi help ik kinderen die vluchteling zijn of ooit in die positie hebben gezeten. Dat werk is mijn therapie. Ik probeer hun te geven wat ik nooit gehad heb.»

HUMO Je carrière nam een hoge vlucht toen je begon te werken voor het kabinet van Yves Leterme, destijds minister-president. Hoe ben je daar terechtgekomen?

AYAN «In het restaurant waar ik werkte, moest ik verschillende talen spreken, waardoor ik mijn Nederlands achteruit voelde gaan. Ik besloot avondschool te volgen. Bij de VDAB raadden ze me aan om computerlessen te volgen. Langs die weg ben ik bij de Vlaamse Gemeenschap in Brussel terechtgekomen. Ik heb er een paar jaar gewerkt, maar toen mijn vader overleed, ben ik gestopt. Ik heb een maand rust genomen, daarna ging ik solliciteren bij Brigitte Grouwels, toenmalig Brussels minister van Openbare Werken. Zij stuurde mijn cv door naar het kabinet van Yves Leterme, die net op zoek was naar een verantwoordelijke voor de vergaderzalen en catering. Ik ging solliciteren en had eigenlijk geen idee wie Leterme was (lacht). Pas toen de sollicitatie erop zat en ik tijdens het buitengaan het bordje ‘minister-president’ op zijn deur zag, begon ik te zweten. De volgende dag kreeg ik een telefoontje. Ik mocht beginnen.»

HUMO Heb je je werk aan de zijlijn van de nationale politiek altijd graag gedaan?

AYAN «Ik ben altijd met de glimlach gaan werken. Misschien was ik vroeger te naïef, maar ik heb nooit het gevoel gehad dat ik anders was of anders behandeld werd. Ik dacht nooit: oh, shit, ik ben hier de enige gekleurde. Dat gevoel is veranderd sinds dat incident met ‘De ideale wereld’. Sindsdien voel ik me bekeken en in een positie gezet die ik niet fijn vind: die van ondergeschikte, gekleurde vrouw. Het filmpje was als comedy bedoeld, maar kwam bij mij echt hard binnen.»

HUMO Presentator Jan Jaap van der Wal heeft je zijn excuses aangeboden. Is de kous daarmee af?

AYAN «Ik hoop gewoon dat dit incident de VRT ertoe aanzet meer positieve verhalen over allochtonen te brengen. Succesverhalen zijn belangrijk om jonge allochtonen te inspireren om kansen te grijpen, maar zien we die verhalen altijd? Als een beeld van gekleurde Engelse voetballers die te maken kregen met haat en racisme misbruikt wordt voor een politieke boodschap over statiegeld, vind ik dat een gemiste kans. Het milieu is belangrijk, maar er zijn andere manieren om die boodschap te brengen. Die voetballers zijn rolmodellen: onderschat die impact niet.»

HUMO Hoe groot schat u de impact van het verhaal van Sihame El Kaouakibi?

AYAN «Haar verhaal is noch mijn verhaal, noch dat van de jongeren die haar bewonderden. Begrijp me niet verkeerd: haar brokkenparcours breekt mijn hart. Zij belichaamde de droom van veel jonge gasten. Ik kan alleen maar hopen dat ze blijven investeren in hun eigen dromen, in positiviteit en in veerkracht. We mogen niet meegesleurd worden door haat. Die haat is groter geworden dan tien jaar geleden: het lijkt alsof andere Vlamingen ons niet meer willen leren kennen. Als ik mijn naam zeg, vragen ze vaak onmiddellijk of ik moslima ben. Daarna gaan sommige deuren onverbiddelijk dicht. Ik heb zelfs al de suggestie gekregen om mijn toekomstige kind een westerse naam te geven, zodat het een makkelijker leven kan leiden. Maar ik ben wie ik ben, en mijn toekomstige kind ook.»

HUMO Je voelt de vijandigheid toenemen?

AYAN «Ja. Neem nu de discussie over het zwemuurtje. 20 jaar geleden vroeg ik aan mijn leerkracht lichamelijke opvoeding waarom er alleen maar vrouwen in het zwembad zwommen. Blanke vrouwen, zonder hoofddoek. ‘Och, dit is het vrouwenuurtje.’ Toen al! Vandaag wordt er te veel op moslims afgewenteld. En wie wint het debat? Degene die het hardste roept. Ook al zijn het leugens. Zo bouwen we twee verschillende samenlevingen, en dat is gevaarlijk.»

HUMO Krijg je ook negatieve reacties van allochtonen?

AYAN «Toen ik voor het kabinet van Jan Jambon ging werken, is de situatie zelfs nog wat erger geworden. In de ogen van sommigen pleegde ik daardoor hoogverraad. Alsof alleen voor wie ik werk ertoe doet: wie ik ben en hoe ik denk, wordt bijzaak. Eigenlijk ben ik nog altijd op zoek naar vaste grond. Wanneer ik terugkeer naar Afrika, krijg ik te horen dat ik te westers ben. En voor sommigen lijk ik ook hier niet thuis te horen.»

HUMO Wordt het dan niet almaar moeilijker om je eigen stem te vinden?

AYAN «Nee, hoe ouder ik word, hoe vrijer ik durf te spreken. Vroeger was ik bang voor reacties. Rond mijn dertigste ben ik beginnen beseffen dat ik vrij ben om te zeggen hoe ik me voel en wat ik denk. Zonder iemand te kwetsen wil ik mijn eigen verhaal vertellen en mijn eigen mening delen. Ik ben dankbaar voor het leven dat ik heb in België. Ik ben blij dat ik hier adem en leef. Al komt zelfs die uitspraak me op kritiek te staan: sommige jongere allochtonen denken dat ik blanke mensen naar de mond praat.

»Maar ik laat me niet vangen door negativiteit. We mogen de samenleving niet alleen maar door een donkere bril zien. We mogen ons niet focussen op wie ons kwetst, of op de luidste roepers. Het is beter om te luisteren naar wie níét roept, dan hoor je ook geluiden van liefde en respect.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234