Beeld Getty Images

Coronavirus

Hoe stopten pandemieën in het verleden, en wat kunnen we daaruit leren?

Van grote uitbraken uit het verleden weten we dat er twee mogelijke scenario’s zijn: ofwel zijn ze kort en hevig, ofwel duren ze lang maar zijn ze minder hevig. In het eerste scenario doodt het virus zoveel mensen dat het zich op den duur niet meer kan verspreiden, in het andere worden veel meer mensen geïnfecteerd, maar sterven er minder.

De dodelijkste pandemie uit de geschiedenis, de Spaanse griep van 1918, verliep volgens het eerste scenario: het virus greep zo snel om zich heen dat het na een tijd geen gast heren meer vond, omdat ze dood waren of immuniteit hadden opgebouwd. Als genoeg mensen in een populatie immuun zijn geworden voor een virus, neemt de overdracht en dus ook het aantal nieuwe besmettingen geleidelijk af, waardoor de epidemie vanzelf uitdooft. Volgens wetenschappers zou de huidige pandemie in het slechtst denkbare scenario een half miljoen doden eisen in Groot-Brittannië en 2,2 miljoen in Amerika. In die cijfers is geen rekening gehouden met een mogelijk hogere sterftegraad door de enorme druk op de gezondheidsdiensten. In die landen is er door de aarzelende houding van de overheid alvast kostbare tijd verloren en heeft het virus snel om zich heen kunnen grijpen.

De Aziatische grieppandemie van 1957 kreeg men na een jaar onder controle door een combinatie van een snel ontwikkeld vaccin, de behandeling van secundaire infecties met antibiotica en het feit dat sommige mensen vrij snel immuniteit opbouwden. Die pandemie eiste wereldwijd 1 miljoen doden.

SARS, dat in 2003 774 mensenlevens eiste, kon dan weer niet tot een pandemie uitgroeien omdat er snel zeer strenge maatregelen werden genomen om de infectie in te dijken. Patiënten werden in quarantaine geplaatst en internationale maatregelen werden uitgevaardigd om de verspreiding van het virus te stoppen. Door die inspanning was er vier maanden na de uitbraak geen overdracht van mens op mens meer en – belangrijk – was het virus ook niet endemisch geworden. In mensentaal: het kon geen sluimerend bestaan leiden om later weer de kop op te steken. Of dat ook met het nieuwe coronavirus zal lukken, is nog de vraag.

Het verschil tussen SARS en het huidige virus is dat SARS door de zeer duidelijke symptomen vrij makkelijk te detecteren was in een vroeg stadium, en patiënten dus veel sneller konden worden geïsoleerd. Bij SARS-CoV-2 ligt de incubatietijd tussen twee en veertien dagen en kunnen mensen met lichte of helemaal geen symptomen anderen dagenlang onbewust besmetten. Een tweede verschil is dat de SARS-uitbraak tot een relatief klein aantal landen beperkt bleef en het virus zich niet over de hele wereld kon verspreiden. Hoelang een epidemie of pandemie duurt, hangt ook af van het virus zelf: om zich te kunnen vermenigvuldigen, moet het virus zorgen dat de gastheer in leven blijft. Een slim of goed aangepast virus maakt zijn gastheer ziek, maar zal hem niet doden.

Virussen die van andere dieren op de mens zijn overgesprongen, worden op termijn doorgaans minder dodelijk, omdat ze zich eerst aan hun nieuwe gastheer moeten aanpassen. De recentste vorige pandemie was de Mexicaanse griep in 2009, veroorzaakt door een virus dat van varkens op de mens was overgegaan en zich zo razendsnel verspreidde dat men alle pogingen opgaf om het in te dijken. Na een jaar had het zich over de hele wereld verspreid en was een kwart van de wereldbevolking met het virus besmet of besmet geweest. Bij de meeste mensen waren de symptomen echter zeer mild. 

Zoals het er nu naar uitziet, kan de opmars van SARSCoV-2 alleen gestuit worden met antivirale middelen of een vaccin waar nu over de hele wereld naarstig aan wordt gewerkt.

Lees ook:

U zit 9 tot 23 keer per uur aan uw gezicht. Hoe stopt u dat?
Wat maakt van iemand een superbesmetter?

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234