Hoe superverslavend zijn nieuwe technologieën?

Waarom zijn er wereldwijd 280 miljoen mensen verslaafd aan hun smartphone? Adam Alter, professor marketing en psychologie aan New York University, legt in zijn nieuwe boek ‘Superverslavend’ uit hoe we met z’n allen vrolijk bij de neus genomen worden door de technologiebedrijven.

'Veel jongeren zijn teleurgesteld in hun ouders, omdat die tijdens het avondeten meer bezig zijn met hun smartphone dan met hun familie'

Alter toont aan hoe ontwikkelaars hun apps en producten doelbewust zo verslavend mogelijk maken – ‘ze voegen er veel te veel digitale suiker aan toe’ – ook al zijn ze op de hoogte van de negatieve impact op het leven van de gebruiker. ‘In één studie meldde 60 procent van de deelnemers dat ze tientallen tv-afleveringen na elkaar bingewatchten, ook al hadden ze zich voorgenomen om veel eerder met kijken te stoppen. En 59 procent zei dat ze afhankelijk waren van socialemediasites en dat die afhankelijkheid ze ongelukkig maakt. De helft van die mensen zei dat ze die websites minstens één keer per uur moest checken, anders raakten ze onrustig, geagiteerd en konden ze zich niet meer concentreren.’

Adam Alter «Ik merk dat veel mensen het woord ‘verslaafde’ te ver vinden gaan voor iemand die veel met zijn smartphone bezig is. Dat maakt deel uit van een evolutie: in de jaren 70 steigerde men nog wanneer het gebruikt werd in verband met alcohol en nicotine. Toen vond men nog dat alleen illegale substanties een verslaving konden opwekken. Ondertussen weten we allemaal dat dat onzin is.

»Verslaafd is wie op korte termijn genot aan iets beleeft, maar er op lange termijn schade van ondervindt. Dat is een definitie die perfect opgaat voor hoe velen met hun smartphone omgaan.»

HUMO Welke schade kunnen we oplopen?

Alter «Dat kan fysiek zijn, omdat het ons op de zetel houdt en we er minder door gaan bewegen. Psychologisch, omdat het ons concentratievermogen afstompt. Financieel, omdat er mensen zijn die zoveel geld uitgeven aan spelletjes dat ze nauwelijks nog iets overhouden voor voedsel en basisbehoeftes. Maar het speelt vooral sociaal. Zeer veel mensen hebben erover getuigd dat ze, omdat ze hun smartphone en hun tablet zoveel aandacht schenken, ondervinden dat de band met hun geliefden, hun familieleden en hun vrienden minder sterk en innig is geworden.

»Wie één of meerdere van deze klachten herkent, geldt als verslaafde.»

HUMO Het is moeilijk om, na het lezen van ‘Superverslavend’, ontwikkelaars van nieuwe technologieën níét te gaan bekijken als een soort legale crackdealers.

Alter (lacht) «Een drugsdealer wéét dat hij fortuinen verdient aan de ellende van zijn klanten. ‘Superverslavend’ gaat – de mensen die sms’en terwijl ze autorijden even buiten beschouwing gelaten – niet over een crisis waarbij mensen het leven laten.

»Google had vroeger een productfilosoof in dienst: Tristan Harris. Hij dacht na over de impact van nieuwe Googleproducten op de wereld. Daarover getuigde hij later: ‘Als ik op vergaderingen tegen mijn superieuren zei: ‘Dit lijkt een goed idee, het zal ons geld opleveren, maar het zal het leven van véél mensen ook een stuk erger maken,’ dan was iedereen ineens selectief doof. Men keek heel bewust de andere kant op.’»

HUMO Er zijn uitzonderingen, zoals het fascinerende geval van Dong Nguyen, de Vietnamese ontwikkelaar van het razend populaire spelletje Flappy Bird.

Alter «In 2013 stond dat acht maanden in de hitlijsten van meest gedownloade apps, Nguyen verdiende een half miljoen dollar per week aan reclame-inkomsten. Maar toen ging hij online recensies lezen: ‘Dit spelletje heeft mijn leven kapotgemaakt. Verslavender en erger dan cocaïne.’ En: ‘Download dit spelletje niet. Men had mij gewaarschuwd, maar ik luisterde niet.’ Of: ‘Ik slaap niet meer, eet niet meer en raak mijn vrienden kwijt.’ Nguyen was geschokt. Hij vond dat hij, naar eer en geweten, niet langer achter zijn eigen spelletje kon staan en hij trok het terug uit de appstore. Sommige ontwikkelaars hebben een geweten.»

HUMO In ‘Superverslavend’ haalt u een studie aan waaruit bleek dat de helft van de proefpersonen zichzelf nog liever elektrische schokken toediende dan twintig minuten helemaal níéts te doen. Waarom vinden we het vervelend om niets te doen?

Alter «Het is vandaag waanzinnig gemakkelijk om geëntertaind te worden. Neem je smartphone bij de hand en je bent uren zoet. Duizenden bedrijven vechten met elkaar om ons te mógen entertainen. Het resultaat: we leren dat we geen moeite meer hoeven te doen. We vinden het moeilijker om nog ergens tijd in te investeren, om bijvoorbeeld te leren schaken, om te leren hoe je een gesprek gaande houdt... Daarom gaan we ons ook steeds sneller vervelen. Als ons, zoals in dit experiment, gevraagd wordt om ons ‘twintig minuten in stilte bezig te houden’, weten we nauwelijks hoe dat moet. We genieten er niet meer van. We vinden het interessanter om stimulansen op te zoeken, ook al zijn die schadelijk en pijnlijk.»

HUMO Is ‘Superverslavend’ vooral gericht op de traditionele early adopters: de jeugd?

Alter «In zekere zin passen smartphone en tablet inderdaad in het rijtje van de flipperkast, de televisie en het computerspel: nieuwe ontwikkelingen van de entertainmentindustrie waarover, doorheen de decennia, ouders dachten dat ze er hun kinderen niet te veel aan mochten blootstellen. Alleen gaat het nu in twee richtingen. Onderzoek toont aan dat veel jongeren teleurgesteld zijn in hun ouders, omdat die tijdens het avondeten bijvoorbeeld meer bezig zijn met hun smartphone dan met hun familie.

»Jongeren die hun ouders over dit soort dingen berispen: dat is nieuw.»

HUMO U geldt ook zelf als verslaafde, schrijft u. Wanneer merkte u voor het eerst dat er stront aan de knikker was?

Alter «Tijdens een zes uur durende vlucht tussen New York en Los Angeles. Ik had veel werk te doen, en ik wou eigenlijk ook nog wat slaap inhalen, maar in plaats daarvan heb ik zes uur aan een stuk ‘2408’ gespeeld, een verslavend, strategisch wiskundespelletje. Niet omdat ik dat echt wou, maar omdat ik er niet mee kon stoppen. De passagier naast me zei dat hij nog nooit zoiets had gezien. Daarnaast ben ik ook lid van de inbox zero movement: heel vervelend, maar ik kan me niet ontspannen als ik op het einde van de dag niet al mijn mails gelezen en beantwoord heb. Dat zijn duidelijke symptomen.»

HUMO Heeft men vanuit de industrie al gereageerd op ‘Superverslavend’?

Alter «Nauwelijks, maar het boek is pas uit. Sowieso zullen de grote bedrijven enkel reageren als de klant hen dwingt. De voorbije jaren was er al zo’n mentaliteitswijziging op milieuvlak. Als nu bijvoorbeeld uitlekt dat een bedrijf zijn giftige afvalstoffen in een rivier dumpt, zullen de consumenten hen links laten liggen: dat doen bedrijven dus niet meer. Het zou kunnen dat de consument vroeg of laat ook van technologiebedrijven gaat eisen dat ze oog hebben voor hun gezondheid.

»En anders kan het nog altijd via een veranderde wetgeving gebeuren. Als regeringen de gezondheid van hun bevolking belangrijk vinden, zouden ze de ontwikkelaars strengere regels kunnen opleggen.»

HUMO In afwachting: wat kunnen we zelf doen om de verslaving in te dijken?

Alter «Je kunt bijvoorbeeld elke dag tussen vijf en acht uur ’s avonds je smartphone in een gesloten lade leggen. Of tijdens het weekend, wanneer je tijd met je gezin doorbrengt. Als ik met mijn zoontje in het park ga wandelen, zet ik mijn smartphone nu steeds in airplane mode, zodat ik wel nog foto’s kan nemen.

»Ik pas dat sinds enkele maanden toe. De eerste dagen waren er, zoals bij elke verslaving, duidelijke ontwenningsverschijnselen. Ik had dwanggedachten over hoe er in de wereld ergens iets bijzonder spannends gebeurde waar ik geen deel van uitmaakte. Een opvallend pijnlijke gewaarwording. Maar na enkele dagen ebt dat weg. Sindsdien voel ik mij tussen vijf en acht een betere mens dan tijdens de andere 21 uur van de dag.»

HUMO Hoe groot is de kans dat ‘Superverslavend’ over enkele jaren alweer achterhaald is?

Alter «De technologie verandert inderdaad steeds sneller. Facebook bestaat amper dertien jaar en het is nu al een relikwie: jongeren beschouwen het als ‘iets van hun grootouders’. We zullen niet voor altijd met een smartphone blijven rondlopen. The next big thing is, zoals je weet, virtual reality. Het werd nog niet geadopteerd door de mainstream, maar experts zeggen dat dat nog maximaal twee tot vier jaar kan duren. Qua nieuwe ontwikkelingen staan we nog maar aan de voet van een zeer steile berghelling. Om de beklimming verstandig in te zetten, moeten we héél dringend nadenken over een geschikte strategie. Want wat er na de smartphone en de tablet ook zal volgen: het wordt enkel verslavender.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234