Hoe u elke tv-quiz wint: Onze Vrouw achter de schermen van de kijkcijferkanonnen

Wat was de echte naam van Freddie Mercury? Waarvoor is horripilatie de medische term? En welke stof zat er tot 1929 in Coca-Cola? Als u die drie vragen vlot kunt beantwoorden, bent u mogelijk geschikt voor een merkwaardig knelpuntberoep: waarom niet het legertje vragenbedenkers vervoegen dat Erik Van Looy, Tom Lenaerts en Ben Crabbé wekelijks van materiaal voorziet – en alles opgeteld goed is voor zo’n 3 miljoen trouwe televisiekijkers?

''De slimste mens' is in de loop der jaren gemakkelijker geworden'

Humo sprak met vier van die onzichtbare kijkcijferkanonnen: vragenbedenkers Tom Baetens (‘Kalmte kan u redden’) en Jonas Vanden Bempt (‘De slimste mens ter wereld)’ en de tandem René Bijnens en Kris Soret, die alle vragen in ‘Blokken’ genadeloos screenen voor ze op Ben Crabbés katheder belanden. En voor één keer stelden wij de vragen.

HUMO Aan welke criteria moet een goede quizvraag voldoen?

Kris Soret «Het moet iets zijn wat de kijker weet, of waarvan hij denkt: ‘Hé, dat wist ik niet, maar ik vind het wel interessant.’ En humor is ook een wezenlijk onderdeel van ‘Blokken’. Er staan nagenoeg nooit grappen ín de vragen, maar we proberen wel thema’s aan te reiken – een vogel met een naam als vleksnavelpepervreter, bijvoorbeeld – waar Ben dan hopelijk iets grappigs mee doet.»

Tom Baetens «Ook bij ‘Kalmte kan u redden’ zoeken we vooral naar gééstige quizvragen. We weten dat Tom heel blij is als een vraag een tof antwoord heeft, een weetje bevat én uitnodigt om erover na te praten op café. Dit seizoen hadden we zo’n ideale quizvraag, eentje waar je als bedenker echt blij van wordt: we waren op zoek naar een vraag waarop het antwoord ‘Chupa Chups’ is, omdat dat zo’n leuk woord is om te zeggen. Eén van mijn collega’s is er toen achtergekomen dat het logo van de Chupa Chups-lolly’s ontworpen is door niemand minder dan Salvador Dalí. Straf, toch?»

Jonas Vanden Bempt «Bij ‘De slimste mens ter wereld’ proberen we ook constant te balanceren tussen ontspanning en entertainment aan de ene kant en toch een quiz op niveau brengen aan de andere kant. Dat betekent trouwens niet dat de vragen niet moeilijk mogen zijn. Maar dan moeten ze een héél leuk weetje bevatten. ‘Waarom zit er in een pastalepel vaak een opening?’ Of: ‘Waarom hebben legomannetjes tegenwoordig een gat in hun hoofd?’ De kans bestaat dat geen van de drie kandidaten het antwoord op zo’n vraag weet, maar je leert er wel iets leuks mee bij. A propos, de antwoorden waren respectievelijk: omdat je via de opening een pastaportie voor één persoon kunt afmeten, en opdat kinderen die zo’n mannetje inslikken, nog zouden kunnen blijven ademen.»

HUMO Alweer iets bijgeleerd. Té klassieke quizvragen proberen jullie dus te vermijden?

Baetens «Ja, naar de Slag bij Waterloo of de Spirit of St. Louis (het vliegtuig van Charles Lindberg, red.) zullen we niet snel vragen.»

René Bijnens «Er moet vooral léven in de vragen zitten. Als Ben een vraag stelt over de Gentse Feesten, dan hangt die jolige sfeer ook heel even in de studio.»

HUMO Hoe komen jullie al die vragen eigenlijk op het spoor? Een kwestie van oren en ogen goed openhouden?

Baetens «Deels, ja. In de maanden dat ik bezig ben met het verzinnen van vragen, staat die focus voortdurend aan: als ik dan op café zit met vrienden, krabbel ik geregeld dingen in een notitieboekje waarvan ik denk: ‘Dat kan interessant zijn.’ Maar het gebeurt ook dat je een vraag over een bepaald thema nodig hebt om de mix van de uitzending goed te krijgen, bijvoorbeeld over aardrijkskunde. In dat geval ga ik voor de grote wereldkaart zitten die bij ons op de redactie hangt, in de hoop dat de inspiratie komt (lacht).

»Als mannelijke vragenbedenker worstel ik vooral met onze zogenaamde ‘vrouwenvragen’. Bij ‘Kalmte kan u redden’ is het de regel dat er voor elke sportvraag – voor veel mannen een makkie – ook een vraag moet passeren die vrouwen dan weer heel makkelijk vinden. Maar als mannelijke bedenker beland je dan al snel bij seksistische onderwerpen: shoppen, koken... Meestal vis ik dan bij een vriendin naar inspiratie. Zo heb ik dit seizoen nog een nieuw woord geleerd: een ‘jegging’ (legging van jeansstof, red.). Voor vrouwen is dat een doodnormale term, terwijl de meeste mannen er geen flauw idee van hebben wat dat juist is.»

Vanden Bempt «Ik pluis alle Vlaamse kranten uit, dat blijft een onuitputtelijke bron van inspiratie. Soms daag ik mezelf uit: ‘Oké, ik moet hier uit elke pagina minstens één quizvraag halen.’ Maar goede quizvragen kunnen je evengoed komen aanwaaien. Begin dit jaar zat ik naar ‘Narcos’ (de Netflixserie, red.) te kijken, en een personage daarin zei: ‘Hitler heeft ooit gezegd: je mag je als politicus nooit in je zwembroek laten fotograferen.’ Ik zoek dan meteen op of dat klopt om er een vraag voor ‘De slimste mens’ uit te puren.»


Rabin of Peres

HUMO Hoeveel quizvragen bedenken jullie zo per dag? Een redactielid van ‘De Canvascrack’ liet zich ooit ontvallen dat hij al heel blij was als hij ’s avonds vijf goede vragen had gevonden.

Baetens «Oei, ik denk niet dat ik dat gemiddelde haal. Als het meezit, verzin ik op een dag acht vragen die ik zelf leuk én grappig vind. Maar van die acht blijven er na de selectie nauwelijks nog de helft over.»

Soret «Wij krijgen geregeld spontane sollicitaties binnen, van mensen die vragen voor ons willen bedenken. Die laten we dertig proefvragen opsturen, maar meestal zijn er dan maar een drietal echt bruikbaar.»

Bijnens «‘Blokken’ loopt al zo lang dat er mettertijd allerlei ongeschreven wetten voor zijn ontstaan, die je niet kunt uitleggen aan buitenstaanders. Dat maakt het moeilijk om met nieuwe mensen samen te werken. Maar het móét, want voor elk opnameblok van 36 afleveringen zijn er ongeveer duizend nieuwe vragen nodig.»

HUMO Sluipen er in die vragen soms nog foutjes?

Baetens «Uiteraard doen we er alles aan om dat te vermijden, maar bij ‘Switch’ zat er deze zomer toch een regelrechte fout in een aflevering. We dachten dat we een foto van Yitzhak Rabin (voormalige premier van Israël, red.) hadden getoond, maar het bleek er één van zijn opvolger Shimon Peres te zijn. Zeer spijtig, natuurlijk.»

Vanden Bempt «Elke ‘De slimste mens’-vraag passeert langs verschillende filters – oefensessies, factcheckers, het publiek dat soms nog een foutje opmerkt tijdens de opnames – maar ook bij ons kan het nog voorkomen. Dit seizoen hebben we wel een fout gemaakt die zelfs de nieuwssites heeft gehaald: in de aflevering van donderdag zat een vraag die al in die van dinsdag was gesteld. Vooral stom omdat Gilles (Van Bouwel, red.) in die twee afleveringen zat. Sommigen zagen daar meteen een complot in: ‘Zie je wel, hij wordt bevoordeeld!’ Compleet van de pot gerukt natuurlijk.»

HUMO Dus jullie geven bepaalde kandidaten écht geen duwtje in de rug?

Vanden Bempt «Nee, we trekken nooit mensen voor. Het allerbelachelijkst vind ik het als kijkers beweren dat we kandidaten stiekem de antwoorden toestoppen. Vooral het succes van Olga Leyers werd met argusogen gevolgd. Sommigen beweerden zelfs dat ze een oortje in had, omdat ze wat te vaak haar oor aanraakte. Of dan stond er iets op haar hand gekribbeld, en werd er op Twitter gesuggereerd dat dat vast het antwoord op een vraag was. (Zucht) Nee, dus.»

HUMO ‘Blokken’ heeft dan weer het imago een heel cleane, correcte quiz te zijn.

Soret (trots) «Bij ons gebeurt het inderdaad steeds minder dat er fouten worden gemeld. Per jaar krijgen we nog zo’n tien terechte klachten binnen, al gaan die meestal over de uitleg bij de vragen, en niet over de vragen zelf.»

Baetens «Ook wij krijgen soms kijkersklachten binnen, via de VRT. In ‘Kalmte kan u redden’ moet Tom vaak snel en instinctief beslissen of een antwoord juist is, en dat zorgt al eens voor een onnauwkeurigheid. Of antwoorden waarover je kunt discussiëren: dan vragen we bijvoorbeeld twee wettelijke feestdagen en antwoordt de kandidaat ‘Kerstmis’ en ‘Pasen’, terwijl die tweede altijd op een zondag valt en dus alleen een katholieke feestdag is.»

HUMO Zijn er trucjes om dat soort grijze zones te vermijden?

Bijnens «Een gouden regel is: als een vraag niet waterdicht is, mag je er zeker van zijn dat één van de kandidaten in het gat springt (lacht). Onze job als eindredacteur bestaat er dus vooral in om die gaten te dichten. Al glipt er soms nog een antwoord door de mazen van het net.»

Soret «Onlangs hadden we er nog zo eentje: ‘Welk lichaamsdeel zit verborgen in het woord ‘droogkast’?’ Wij hadden enkel ‘oog’ opgeschreven als mogelijk antwoord, tot een kandidaat plots ‘oogkast’ antwoordde. Niet juist, natuurlijk, maar ‘oogkas’ had wel gekund – beseften we toen.»


Beatles-vragen

HUMO Is het voor jullie moeilijker geworden om in te schatten wat de gemiddelde quizkandidaat zoal weet?

Bijnens «Het is zeker een grotere bekommernis geworden. Vroeger konden we er veel makkelijker van uitgaan: ‘Als we die vraag stellen, weet iedereen thuis sowieso het antwoord.’ Maar wat de Vlaming weet, is nu volledig gefragmenteerd. Wellicht heeft dat te maken met de doorbraak van het internet, waardoor mensen op een andere manier info vergaren. In die zin is ‘Blokken’ een spiegel van de tijd: ook wij zitten midden in die informatiestorm.»

Soret «Toen ik jonger was, leerde iedereen hetzelfde op school en keek iedereen naar dezelfde programma’s. En op zaterdag luisterden we allemaal naar de ‘Top 30’. Je kon er als quizmaker dus op vertrouwen dat iedereen ongeveer dezelfde dingen wist. Vandaag kun je daar niet meer van uitgaan.»

'Zonder blasé te willen doen: je mag niet overschatten wat de gemiddelde mens 'maar' weet'

HUMO Een typisch voorbeeld van die verdeeldheid lijkt me Netflix: deel van het tv-meubilair voor de één, nog steeds een grote blinde vlek voor de ander.

Baetens «Op de redactie van ‘Kalmte kan u redden’ kijkt bijna iederéén naar Netflix, maar je mag inderdaad niet veronderstellen dat de gemiddelde Vlaamse burger dat ook doet. Daar moet je dus rekening mee houden: voor mij zou het intromuziekje van ‘Orange Is the New Black’ een makkie zijn, terwijl mijn moeder het in Keulen zou horen donderen.»

Vanden Bempt «Zonder blasé te willen doen: je mag als vragenbedenker niet overschatten wat de gemiddelde mens ‘maar’ weet. Wij, quizmakers, zijn erop getraind om de politieke en culturele actualiteit te volgen. Maar er zijn véél mensen die daar totaal niet mee bezig zijn, ook bij de Bekende Vlamingen. Op Twitter wordt er wel eens smalend gedaan over BV’s die het niet zo goed doen in onze quiz, maar eigenlijk is dat logisch: wij vragen elk seizoen 34 mensen om mee te quizzen, van wie minstens de helft totaal geen quizzers zijn.»

HUMO En wat met de jeugd? Weet die vandaag écht veel minder dan vroeger – de Olga Leyersen van deze wereld daargelaten?

Baetens «Ik merk wel dat mijn referentiekader totaal anders is dan dat van mijn jongere medemens. Voor mij is ‘Merlina’ bijvoorbeeld basiskennis, maar Bart Cannaerts (die ook meewerkt aan ‘Kalmte kan u redden’, red.) kent dat amper. Hij is opgegroeid met ‘Samson en Gert’, terwijl de twintigers van vandaag weer met iets anders zijn grootgebracht. Ergens is het logisch dat de jeugd van tegenwoordig bepaalde dingen uit het verleden niet meer weet: je moet mij ook geen vraag stellen over ‘De doornvogels’ (fictieserie uit de jaren 80, red.). En het werkt ook omgekeerd, hoor. Mijn moeder – sorry, mama, nu sleur ik je wéér door het slijk (lacht) – moet je niet naar Lady Gaga vragen. Dat de generatiekloof zich ook in quizzen aanschouwelijk maakt, lijkt me onvermijdelijk.»

Bijnens «In ‘Blokken’ passeren soms jonge dertigers die een hogere studie hebben gevolgd, maar wel zeggen: ‘Van aardrijkskunde ken ik echt níéts.’ En dat blijkt dan ook te kloppen: vaak kunnen ze niet eens Portugal aanduiden op een wereldkaart. Of jongeren die uitsluitend naar housemuziek luisteren en nog nooit van The Beatles hebben gehoord. Dat was een paar jaar geleden toch anders: toen wisten we dat, als we een bepaald soort Beatles-vraag stelden, één van de twee kandidaten sowieso het antwoord zou weten.»

Vanden Bempt «Toen ik bij Woestijnvis begon te werken, werd zo’n Beatles-vraag enkel gebruikt als voorbeeld, omdat het te gemakkelijk was om echt te gebruiken. Maar of jongeren vandaag nog alle vier de Beatles kunnen opnoemen? Volgens mij is dat een minderheid.

»Waarmee ik niet wil zeggen dat de jeugd vandaag echt minder weet. Volgens mij tekent het verschil zich vooral af tussen mensen die in weetjes geïnteresseerd zijn en mensen die dat niet zijn, eerder dan tussen de generaties. Dat merken we ook dit jaar weer bij de kandidaten die het goed doen: Olga Leyers, Gilles Van Bouwel, Bieke Ilegems, Jan Jaap van der Wal... Dat zijn toch quizzers van verschillende leeftijden. In ‘De slimste mens’ is kennis ook niet het enige: je moet ook het spel goed onder de knie hebben. En op dat vlak zijn het net de oudere kandidaten die al eens een steek laten vallen. Of zoals Chris van der Linden (uit ‘Topdokters’, red.) het dit seizoen zei – en zelf ook in de praktijk bracht: ‘Als je ouder wordt, beginnen je hersenen wat trager te werken.’»

HUMO Zijn televisiequizzen makkelijker geworden?

Soret «De eerste twee jaargangen van ‘Blokken’ waren een stuk moeilijker, maar dat was omdat we toen nog volop naar onze vorm aan het zoeken waren. Vandaag moet ‘Blokken’ echt een quiz voor een breed publiek zijn.»

Vanden Bempt «‘De slimste mens’ is, denk ik, in de loop der jaren wat gemakkelijker geworden, toch in vergelijking met de allereerste jaren. Onlangs stootte ik nog eens op een heel oude vraag, en die was behoorlijk pittig. Te pittig voor ‘De slimste mens’ zoals het er vandaag uitziet.»


Vrouwen boven

HUMO Is ‘De slimste mens’ te jolig en te licht geworden?

Vanden Bempt «Ach, daar lachen we zelf weleens mee: ‘Wie zal er dit jaar de Slimste Kattenfilmpjesmens worden?’ Ik zeg liever dat ons programma het quizzen voor een groot publiek populair heeft gemaakt. En ja, natuurlijk zijn we met onze tijd meegegaan en gaat het er tegenwoordig nog wat amusanter aan toe. Dat zie je aan alles: de jury, die vroeger uit een journalist en een professor bestond, en nu uit komieken en acteurs. De Open Deur-vragen, die tegenwoordig vanuit een achtbaan of aan een bungeekoord gesteld worden. Of misschien herinner je je nog wel de lijstjesronde van vroeger: ‘Noem de tien grootste landen ter wereld.’ Dat was puur naar kennis polsen, terwijl we nu met die frissere fotoronde werken.

'Als je twee masterdiploma's hebt behaald, ben je geen dommerik – zelfs als je Paul McCartney niet kent'

»Maar we waken er erg over dat ‘De slimste mens’ niet te plat of te simpel wordt: voor elke piemelvraag steken we er dus ook een vraag over pakweg Karl Marx in (lacht).»

HUMO Sinds het verscheiden van ‘De Canvascrack’ vorige zomer ontbreekt het op de Vlaamse televisie aan een serieuze kennisquiz.

Baetens «De algemene trend is er wel één van harde quizzen naar entertainende quizzen: ‘Kalmte kan u redden’, maar ook ‘Twee tot de zesde macht’, ‘De slimste mens’ en ‘De allesweter’. Daarin gaat het er toch een pak luchtiger aan toe dan in ‘De Canvascrack’ en alle andere programma’s die Herman Van Molle ooit heeft gepresenteerd. Kijkers weten vandaag niet minder, maar ze kijken anders naar televisie. Voor een quiz als ‘De Canvascrack’ moet je heel geconcentreerd zijn, terwijl mensen nu veel vaker met de tablet of de smartphone in de hand naar quizprogramma’s kijken.»

Vanden Bempt «Harde kennisquizzen trokken altijd al een kleiner publiek. Maar volgens mij moeten ze zeker nog kunnen op de Vlaamse televisie.»

Soret «In de ons omringende landen bestaan ze trouwens wel nog. In Nederland heb je bijvoorbeeld nog ‘Per seconde wijzer’ en ‘Met het mes op tafel’. Ook ‘De Canvascrack’ had, denk ik, nog veel langer kunnen meedraaien. Want dat de Vlaming niet vies is van zo’n moeilijke quiz, bewijst het aanhoudende succes van het zaalquizcircuit in ons land wel.»

Vanden Bempt «Het deelnemersveld van tv-quizzen is gewoon veel gevarieerder geworden. Zie ook ‘De slimste mens’: er doen steeds meer jongeren en vrouwen mee. Er hebben trouwens nooit zoveel straffe vrouwen deelgenomen als dit jaar: Olga Leyers, Bieke Ilegems, Ihsane Chioua Lekhli, Eva De Roo... In het allereerste seizoen hadden we welgeteld drie vrouwelijke kandidaten. Dat kun je je vandaag niet meer voorstellen.»

HUMO Quizprogramma’s zijn vandaag echte kijkcijferkanonnen geworden. Breekt jullie quizzershart toch niet als een kandidaat niet meer weet wie The Beatles zijn?


Bijnens «Mij raakt dat al lang niet meer. Als je, zoals sommige van onze kandidaten, twee masterdiploma’s hebt behaald, ben je geen dommerik – zelfs als je niet weet wie Paul McCartney is. Maar de hamvraag is natuurlijk of mensen vandaag hun historisch besef niet aan het verliezen zijn. Ach... Al sinds de Grieken wordt beweerd dat ‘de jeugd van tegenwoordig’ aan het verloederen is.»

Baetens «Je mag de menselijke nieuwsgierigheid ook niet onderschatten. Toen ik jong was, had ik ook geen idee wie pakweg Leonard Cohen was, en keken mijn ouders vast met lede ogen aan hoe ik ondertussen wél naar gore punkbands luisterde (lacht). Maar later ben ik, dankzij mijn muzikale nieuwsgierigheid, uiteindelijk zelf bij Cohen uitgekomen. Dat zal voor die nieuwe generaties vast ook gelden.»

Soret «Het is een feit dat je vandaag als kandidaat in ‘Blokken’ kunt belanden zonder ook maar een notie van geschiedenis of aardrijkskunde te hebben. Is dat erg? Ach nee. En trouwens: dat soort kandidaten krijgen dan nog altijd een briesende Ben Crabbé over zich heen. Sommige dingen veranderen nooit (lacht).»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234