Beeld Jeroom

deel 2Humo's Quarantaine-Q&A

Hoe vermijd je eenzaamheid in quarantaine? Hoe kun je je gezicht minder aanraken?

Terwijl het SARS-CoV-2-virus wereldwijd in een hogere versnelling lijkt te schakelen, plooien wetenschappers zich dubbel om zoveel mogelijk te leren over het virus en tegelijk zo goed en zo kwaad als het kan het publiek in te lichten. Omdat wij hier natuurlijk niet willen achterblijven: de (pogingen tot) antwoorden op enkele prangende pandemievragen

Hoe stopten pandemieën in het verleden, en wat kunnen we daaruit leren?

Van grote uitbraken uit het verleden weten we dat er twee mogelijke scenario’s zijn: ofwel zijn ze kort en hevig, ofwel duren ze lang maar zijn ze minder hevig. In het eerste scenario doodt het virus zoveel mensen dat het zich op den duur niet meer kan verspreiden, in het andere worden veel meer mensen geïnfecteerd, maar sterven er minder. 

De dodelijkste pandemie uit de geschiedenis, de Spaanse griep van 1918, verliep volgens het eerste scenario: het virus greep zo snel om zich heen dat het na een tijd geen gast heren meer vond, omdat ze dood waren of immuniteit hadden opgebouwd. Als genoeg mensen in een populatie immuun zijn geworden voor een virus, neemt de overdracht en dus ook het aantal nieuwe besmettingen geleidelijk af, waardoor de epidemie vanzelf uitdooft. Volgens wetenschappers zou de huidige pandemie in het slechtst denkbare scenario een half miljoen doden eisen in Groot-Brittannië en 2,2 miljoen in Amerika. In die cijfers is geen rekening gehouden met een mogelijk hogere sterftegraad door de enorme druk op de gezondheidsdiensten. In die landen is er door de aarzelende houding van de overheid alvast kostbare tijd verloren en heeft het virus snel om zich heen kunnen grijpen. 

De Aziatische grieppandemie van 1957 kreeg men na een jaar onder controle door een combinatie van een snel ontwikkeld vaccin, de behandeling van secundaire infecties met antibiotica en het feit dat sommige mensen vrij snel immuniteit opbouwden. Die pandemie eiste wereldwijd 1 miljoen doden. 
SARS, dat in 2003 774 mensenlevens eiste, kon dan weer niet tot een pandemie uitgroeien omdat er snel zeer strenge maatregelen werden genomen om de infectie in te dijken. Patiënten werden in quarantaine geplaatst en internationale maatregelen werden uitgevaardigd om de verspreiding van het virus te stoppen. Door die inspanning was er vier maanden na de uitbraak geen overdracht van mens op mens meer en – belangrijk – was het virus ook niet endemisch geworden. In mensentaal: het kon geen sluimerend bestaan leiden om later weer de kop op te steken. Of dat ook met het nieuwe coronavirus zal lukken, is nog de vraag. 

Het verschil tussen SARS en het huidige virus is dat SARS door de zeer duidelijke symptomen vrij makkelijk te detecteren was in een vroeg stadium, en patiënten dus veel sneller konden worden geïsoleerd. Bij SARS-CoV-2 ligt de incubatietijd tussen twee en veertien dagen en kunnen mensen met lichte of helemaal geen symptomen anderen dagenlang onbewust besmetten. Een tweede verschil is dat de SARS-uitbraak tot een relatief klein aantal landen beperkt bleef en het virus zich niet over de hele wereld kon verspreiden. Hoelang een epidemie of pandemie duurt, hangt ook af van het virus zelf: om zich te kunnen vermenigvuldigen, moet het virus zorgen dat de gastheer in leven blijft. Een slim of goed aangepast virus maakt zijn gastheer ziek, maar zal hem niet doden. 

Virussen die van andere dieren op de mens zijn overgesprongen, worden op termijn doorgaans minder dodelijk, omdat ze zich eerst aan hun nieuwe gastheer moeten aanpassen. De recentste vorige pandemie was de Mexicaanse griep in 2009, veroorzaakt door een virus dat van varkens op de mens was overgegaan en zich zo razendsnel verspreidde dat men alle pogingen opgaf om het in te dijken. Na een jaar had het zich over de hele wereld verspreid en was een kwart van de wereldbevolking met het virus besmet of besmet geweest. Bij de meeste mensen waren de symptomen echter zeer mild. Zoals het er nu naar uitziet, kan de opmars van SARSCoV-2 alleen gestuit worden met antivirale middelen of een vaccin waar nu over de hele wereld naarstig aan wordt gewerkt.

Hoe vermijd je eenzaamheid als je in quarantaine zit?

Voor deze crisis losbarstte, kampte ons land al met een eenzaamheidsepidemie. Uit het Nationale Geluksonderzoek van de UGent vorig jaar bleek dat bijna de helft van de Belgen zich ‘soms tot altijd’ eenzaam voelt, en de opgelegde quarantaine dreigt een flinke toename van het aantal eenzamen te veroorzaken. Dat is om velerlei redenen geen goede zaak: langdurige eenzaamheid kan gevolgen hebben voor de mentale gezondheid en tot angsten en depressies leiden. Sociaal isolement en eenzaamheid kunnen ook de lichamelijke gezondheid aantasten. Mensen die weinig of geen omgang hebben met anderen zijn sneller verkouden, lopen een groter risico op hart- en vaataandoeningen, hebben verminderde cognitieve vermogens en leven over het algemeen minder lang. Onderzoek wijst uit dat een gebrek aan sociaal contact op lange termijn even schadelijk is voor de gezondheid als roken en obesitas. Het goede nieuws is dat u er iets aan kunt doen, of dat toch tenminste kunt probéren. Communiceer om te beginnen zoveel mogelijk met vrienden en familie. Sociale media worden vaak aangewezen als de oorzaak van eenzaamheid, maar uit onderzoek blijkt dat niet socialemediaplatformen de oorzaak zijn, maar wel de manier waarop ze worden gebruikt. Deze benarde tijden kunt u aangrijpen om uw socialemediagebruik eens tegen het licht te houden en te bekijken hoe u ze op een sociaal gezonde en nuttige manier kunt aanwenden. Nu een gesprek van persoon tot persoon vaak onmogelijk is, is communiceren via videochat de beste optie. In

een telefoon- of chatgesprek gaat namelijk veel (subtiele) non-verbale communicatie verloren. Het is ook het moment om te experimenteren met videodates of -etentjes, digitale bijeenkomsten van clubs allerhande of videoparty’s met vrienden. Laat uw fantasie vooral de vrije loop. Weet ook dat er talloze apps zijn die contact tussen vrienden of familieleden kunnen vergemakkelijken of bevorderen. Neus eens rond en ontdek dat er méér is dan Facebook en WhatsApp. Zoeken naar mensen met wie u iets gemeen heeft, is ook altijd nuttig. Welke rare hobby, interesse of afwijking u ook hebt, er zijn altijd anderen die ze óók hebben, en die elkaar gevonden hebben op internetfora of – het is soms een dunne scheidingslijn – online zelfhulpgroepen. Eenzaamheid bestrijd je door bestaande relaties te onderhouden, maar ook door er nieuwe aan te gaan of oude en verwaterde relaties weer op te frissen. Het is nu het moment om contact te zoeken met vrienden, familieleden of kennissen die u al lang niet meer hebt gezien of gehoord. Deze periode kan ons leren hoe belangrijk sociale contacten zijn, zodat we er in de toekomst misschien wat meer aandacht aan besteden.

Hoe kun je je gezicht minder aanraken?

U weet het intussen wel: het virus kan het lichaam binnendringen via mond, neus en ogen. Daarom is het niet alleen belangrijk om vaak en grondig de handen te wassen, maar ook om van uw gezicht te blijven, want uw handen kunnen dingen aangeraakt hebben die mogelijk besmet zijn. Volgens een recente studie kan het virus tot drie uur levensvatbaar blijven in de lucht, tot vier uur op koper en tot 24 uur op karton. Op roestvast staal (bijvoorbeeld deurklinken en kranen) en plastic kan het tussen de twee en drie dagen actief blijven. Het virus kan dus sneller op uw vingers zitten dan u denkt. En bijgevolg ook op uw gelaat, want wij raken ons gezicht – meestal onbewust – vaker aan dan we denken: volgens onderzoek tussen de 9 en 23 keer per uur. Dat kan op allerlei manieren: van nagelbijten en aan je neus pulken tot je ogen uitwrijven of aan je kin krabben. Allemaal kleine, maar nu best te vermijden handelingen die we zonder nadenken uitvoeren. Volgens psychologen kunnen we ons gedrag echter zelf bijsturen met behulp van zogenaamde habit reversal training, een techniek die ook ge

bruikt wordt bij nagelbijters, duimzuigers, mensen die hun haar uittrekken of bij ander dwangmatig gedrag. Het komt erop neer dat men het ongemak dat de tic of vervelende gewoonte uitlokt leert herkennen, er met ander gedrag op leert reageren of het ongemak probeert te verminderen door kleine veranderingen aan te brengen. Diezelfde techniek kunnen we ook gebruiken om onszelf aan te leren ons gezicht niet meer – of toch minder – aan te raken. Om ons gedrag te veranderen, moeten we ons er eerst van bewust worden. Probeer te letten op hoe vaak, wanneer, hoe en waarom je je gezicht aanraakt. Zodra je je gedrag in kaart hebt gebracht, kun je alternatieven voor het aanraken van je gezicht beginnen uit te testen: ga bijvoorbeeld op je handen zitten, bal de vuisten, strek de armen langs het lichaam of bedenk andere vervangende handelingen. Een pen, stressbal of een ander voorwerp om even mee te prullen, kunnen nuttig zijn. Mocht het niet lukken om, zelfs na doorgedreven zelftraining, helemáál van je gezicht te blijven: dat is volstrekt normaal. Van diep ingesleten en onbewuste gewoonten raak je nu eenmaal niet zo eenvoudig verlost. Maar het is zeker de oefening waard: elke aanraking van je gezicht minder is namelijk een kans minder voor het virus om in je lichaam te raken en daar zijn potentieel verwoestende werk te beginnen. En u daar, u zit weer aan uw neus.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234