Een 18-jarige heeft net haar Pfizer-prik gekregen in Engeland Beeld Getty Images
Een 18-jarige heeft net haar Pfizer-prik gekregen in EngelandBeeld Getty Images

coronavaccins

Hoeveel verdient Pfizer aan al die prikken? ‘Een dosis kost net zoveel als een afhaalmaaltijd’

Moderna en BioNTech/Pfizer maken succesvolle vaccins tegen het coronavirus. Andere producenten leveren vaccins tegen kostprijs, maar zij niet. Ze maken er winst op. Hoeveel? Te veel?

Je zou het bijna vergeten. Dat de halve wereld een jaar geleden op slot zat. Dat vrijwel alle economieën krompen. Dat er geen vaccins tegen het coronavirus waren. Uitzicht op zulke vaccins was er wel. Maar garanties dat ze kwamen? Dat ze werkten? Dat ze goed werkten? Die waren er niet.

Inmiddels zijn ze er wel. Meerdere zelfs en ze werken goed. Dat geldt zeker voor de vaccins van Moderna en BioNTech/Pfizer, beide gebaseerd op een nieuwe techniek: mRNA. Niet voor niets zijn deze vaccins grootschalig ingekocht door de rijke landen. Onlangs nog kocht de EU 900 miljoen doses van het BioNTech/Pfizer-vaccin aan, met een optie op nog eens 900 miljoen stuks. Voor inentingen in 2022 en daarna.

Dat heeft een prijs. De vaccins van Moderna en BioNTech/Pfizer zijn een stuk duurder dan die van AstraZeneca en Janssen die op een heel andere manier worden gemaakt. En waar de laatste twee hun vaccins tijdens de pandemie tegen kostprijs leveren, maken de eerste twee er winst op. Dan rijst de vraag: hoeveel? En de volgende vraag: zijn de vaccins die de wereldbevolking (tot nu toe voornamelijk het rijke deel ervan) voor veel onheil behoeden en die uitzicht bieden op een lockdownvrije toekomst tegelijkertijd melkkoeien waar drie bedrijven goud geld aan verdienen?

Bierviltjesrekenwerk

Wat verdienen BioNTech/Pfizer en Moderna met hun vaccins? Moderna verwacht dit jaar 800 miljoen tot 1 miljard doses te verkopen en daar een omzet van 18 miljard dollar mee te halen. Ze kosten dus rond de 18 dollar per dosis. Pfizer produceert er veel meer: 1,6 miljard was de schatting in april, maar bestuursvoorzitter Albert Bourla tweette onlangs dat hij nu mikt op 3 miljard stuks. Een deel van die extra productie, tweette Bourla erbij, gaat naar arme en minder arme landen.

Pfizer vroeg rijke landen tussen 14,50 en 19,50 dollar voor zijn vaccin. In april meldde het concern dat het een winstmarge van bijna dertig procent op zijn vaccins haalt. Bierviltjesrekenwerk leert dat Pfizer dit jaar tegen de 50 miljard dollar omzet uit zijn vaccin kan verwachten en daarop een winst kan boeken van 14 miljard dollar. Al zijn die bedragen lager als er veel vaccins naar arme landen gaan. De helft van de winst moet Pfizer overmaken naar Mainz, waar partner ­BioNTech huist.

Op de vaccins die Pfizer aan rijke landen verkocht, zijn de marges hoger dan 30 procent. Rijke landen betalen het meest, middelarme landen de helft daarvan en arme landen de kostprijs, is het principe van Pfizer. Wat arme landen betalen, is niet bekend, maar aanwijzingen zijn er wel, zij het van anonieme bronnen. De landen van de Afrikaanse Unie zouden 6,50 per vaccin hebben betaald, Tunesië 7 en Zuid-Afrika 10 dollar. Als die cijfers kloppen, zouden BioNTech en Pfizer in rijke landen 8 tot 13 dollar per dosis hebben verdiend. Bij Moderna zal dat niet veel anders zijn.

Winsten zijn momentopname

Bij BioNTech en Moderna waren de winstmarges in het eerste kwartaal van dit jaar nog veel hoger. Bij Moderna (kwartaalwinst: 1,2 miljard dollar) lag die rond de 60 procent, bij BioNTech (1,6 miljard euro) zelfs ruim boven de 90 procent. Dat is een extreem hoog percentage dat hoogstwaarschijnlijk nooit eerder door een bedrijf is gehaald. Maar daarmee is het Duitse bedrijf nog geen graaier in het groot. De marges vertekenen: ze zijn een momentopname, een moment waarop opbrengsten wel, maar het gros van de kosten niet zichtbaar is.

Welke kosten hebben de drie bedrijven eigenlijk? Een groot deel van die kosten is in het verleden gemaakt. BioNTech is in 2008 opgericht en gaf sindsdien honderden miljoenen euro’s uit aan research, maar maakte tot het eerste kwartaal van dit jaar nooit winst. Datzelfde geldt voor Moderna dat in 2010 het licht zag. Eigenlijk waren het lange tijd niet meer dan grote laboratoria – dat ze een beursnotering hebben, verandert daar weinig aan. Moderna had ruim een jaar geleden zelfs helemaal geen inkomsten.

Beide bedrijven dreven vooral op private investeerders. Die staken tussen 2008 en 2019 1,3 miljard euro in BioNTech. Moderna spendeerde in de afgelopen vijf jaar 2,5 miljard dollar aan research. Beiden deden onderzoek naar meerdere medicijnen. Maar wat er van al dat gespendeerde geld is toe te rekenen aan hun coronavaccins is niet bekend.

Veelbelovers

De geldschieters rekenen ook andere kosten mee. Zij investeerden in de wetenschap dat plannen voor nieuwe medicijnen of vaccins vaak veelbelovend zijn maar zelden tot het gewenste resultaat leiden. Ze lopen dus veel risico en hopen op een succesnummer. Dat moet voor hun winst zorgen. De financiers maken pas winst als een succesnummer al hun kosten – ook die voor de veelbelovers die het niet haalden – goedmaakt.

Voor Pfizer liggen de zaken anders. Dat kwam pas in het voorjaar van 2020 in het coronavaccinbeeld toen het een overeenkomst sloot met BioNTech. Pfizer nam de productie, distributie en verkoop van BioNTechs vaccin op zich. De Amerikaanse farmareus en het Duitse laboratorium besloten de kosten en de opbrengsten fifty-fifty te verdelen. Dat BioNTech begin dit jaar zijn aandeel in de productiekosten nog niet aan Pfizer had overgemaakt, verklaart deels de absurd hoge winst die het toen op zijn vaccins rapporteerde.

Pfizer betaalde BioNTech 72 miljoen dollar, stak nog 113 miljoen in het bedrijf en beloofde zijn Duitse partner 563 miljoen dollar uit te keren als het vaccin bepaalde verkoopcijfers haalt. Gezien het succes van het vaccin, is er een dikke kans dat dat hele bedrag naar Mainz wordt overgemaakt. Pfizer werkte al samen met BioNTech aan een middel tegen influenza, gebaseerd op dezelfde techniek die voor het coronavaccin is gebruikt.

Zijn daarmee alle kosten in beeld? Nee, want Moderna en BioNTech betaalden niet alles zelf. De universiteiten waar de Hongaarse wetenschapper Katalin Karikó (de peetmoeder van beide vaccins), aan verbonden is, betaalden een deel. Amerikaanse overheidsinstanties speurden de laatste jaren met Moderna mee en brachten belangrijke kennis in.

Corona Vaccinatiedorp in Antwerpen park spoor Oost Beeld Thomas Sweertvaegher
Corona Vaccinatiedorp in Antwerpen park spoor OostBeeld Thomas Sweertvaegher

Overheidssteun

Daarnaast kwam er veel overheidsgeld in de loop van 2020 los: toen de wereld zuchtte onder de coronacrisis en duidelijk werd dat Moderna en BioNTech/Pfizer aan kansrijke vaccins werkten. De Europese Investeringsbank verstrekte BioNTech een lening van 117 miljoen euro, zodat het bedrijf zijn vaccin kon gaan testen op proefpersonen. De Duitse regering schonk BionTech 375 miljoen. Moderna kreeg van een Amerikaanse overheidsinstelling 955 miljoen dollar om het vaccin verder te ontwikkelen en de productie ervan op poten te zetten. Of die giften ooit terug moeten, is niet duidelijk. Pfizer kreeg geen overheidssteun. Dat wilde het niet, daar vroeg het niet om.

Pfizer deed wel wat anders. Op het moment dat nog onduidelijk was of BioNTechs vaccin zou werken, besloot het te investeren in testprogramma’s voor proefpersonen – altijd een prijzig onderdeel bij de ontwikkeling van nieuwe medicijnen – en in het opzetten van productielocaties. Een hele klus, want het vaccin bestaat uit 280 ingrediënten die uit negentien landen komen. Een hele klus ook, omdat BioNTech wel een vaccin had ontwikkeld maar geen productiemethode – en zeker niet voor productie op grote schaal. In september liepen de eerste tests in Pfizers fabriek in Kalamazoo zelfs dramatisch af, zo onthulde The Washington Post deze week. Naar eigen zeggen stak Pfizer twee miljard dollar in tests en in zijn productie. Moderna investeerde in dezelfde dingen. Daarmee liepen de bedrijven een risico.

Maar het risico werd wel snel kleiner. Regeringen – onder meer die van Israël, Canada de VS en de EU – kochten hun eerste doses. De overheden garandeerden de afname – ook zij hadden toen nog geen garantie dat de vaccins zouden werken. Dat kan je als een vorm van overheidssteun zien. Of als risicodeling.

Waarschijnlijk namen overheden nog een risico voor hun rekening, geheel of deels: dat van eventuele schadeclaims van mensen die later gezondheidsklachten zouden oplopen door gebruik van de vaccins. Pfizer meldt dat het bij verkoop van vaccins altijd afspraken maakt over aansprakelijkheidsbescherming. Maar welke, zegt het concern niet.

Hoeveel is er niet voorkomen met de vaccins?

Wat zijn de kosten van de vaccins geweest? Deels is dat koffiedik kijken en dan hangt het er ook nog vanaf welke kosten je meerekent. En er komen nog kosten bij. Bourla van Pfizer meldde nog eens 600 miljoen extra in mRNA-vaccins te investeren. Moderna’s onderzoeksuitgaven zijn bijna verdrievoudigd en zijn personeelsbestand verdubbelde in een jaar tijd. Beide bedrijven breiden hun productie uit.

En die winst? Het is in de farmacie niet ongebruikelijk om bij de prijsstelling van een medicijn te kijken naar het financiële voordeel dat een koper, of de maatschappij, ervan heeft. Zo bezien zouden Moderna en BioNTech veel meer voor hun vaccins kunnen vragen dan ze doen. Hoeveel doden, ziekenhuisopnames, lockdowns, faillissementen en maanden van economische krimp voorkomen zij niet met hun vaccins?

Moderna en Pfizer zelf zien hun tarieven als redelijk en bescheiden. Moderna maakt, zei topman en mede-eigenaar Stéphane Bancel, winstmarges die niet hoger zijn dan die op andere ademhalingsvaccins. Bourla van Pfizer stelde dat een vaccin in een rijk land net zo veel kost als een afhaalmaaltijd.

Bancel noch Bourla voelt ervoor patenten ter beschikking te stellen aan anderen en Bourla zegt dat beter het voor de hele wereld is als Pfizer de productie en distributie van vaccins regelt. Dat kan het beter dan andere instanties. En een verbod op winst? Bourla ging er in een tweet vragenderwijs op in. Zouden er financiers geld in de mRNA-techniek hebben gestoken als ze wisten dat ze er niks aan konden verdienen? Hij had ook nog kunnen zeggen dat er meer bedrijven zijn die profiteren van hun kennisvoorsprong. Wat betalen we niet voor de nieuwste Apple? En is er her en der in coronatijd niet grof verdiend aan mondkapjes en medische apparatuur?

Sluimerend bestaan

Ontwikkelingsorganisaties als Oxfam/Novib kijken daar heel anders tegenaan. Zij vinden dat de vaccins tegen kostprijs geleverd moeten worden en dat de farmabedrijven hun kennis moeten delen met andere partijen. Dan kan de productie van de vaccins omhoog en is de wereld eerder en goedkoper van het coronavirus af dan als de concerns hun kennis voor zichzelf houden.

Vooralsnog gaan Moderna, BioNTech en Pfizer lucratieve tijden tegemoet. Want terwijl landen van slot gaan en veel economieën weer groeien, zijn de inentingen eigenlijk pas net begonnen. Er moeten nog honderden miljoenen mensen worden ingeënt. Jongeren en kinderen kunnen nog en dan is er nog de kans dat het virus nog lang een sluimerend bestaan leidt. Of dat er mutaties ontstaan waardoor extra inentingen wellicht nodig zijn.

Dan is er natuurlijk ook de kans dat de die succesvolle bedrijven hun prijzen gaan verhogen – er gaan geruchten dat Moderna onlangs in onderhandelingen met de EU al hogere prijzen heeft gevraagd dan eind vorig jaar. Maar aan de andere kant zitten andere partijen ook niet stil en is er een gerede kans dat er meer vaccins tegen het virus op de markt komen. En er is waarschijnlijk niets zo goed tegen (mogelijke) graailust als concurrentie.

Voor dit artikel is gebruik gemaakt van persberichten en officiële rapportages van BioNTech, Pfizer en Moderna; van een onderzoeksrapport van Oxfam/Novib (A shot at recovery); van gegevens van het Knowlegde portal on innovation and access to medicines; van artikelen uit Amerikaanse kranten en van gesprekken met een paar deskundigen waaronder de zegsman van Pfizer Nederland.

(Trouw)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234