Silvia Romano maandag bij haar aankomst in Milaan. Beeld AP

ItaliëBekeerd na ontvoering

‘Homeland’ in het echt: ontvoerde Silvia keert terug als moslima Aisha, maar is zij wel wie ze zegt dat ze is?

Een 25-jarige Italiaanse die 18 maanden werd vastgehouden door een islamitische terreurorganisatie, lag na haar terugkeer uit Kenia onder vuur omdat ze moslim was geworden. De Italiaanse premier Conte nam het woensdag voor haar op. 

Premier Giuseppe Conte had net live op televisie uitgelegd dat hij 55 miljard euro vrijmaakt om de Italiaanse economie te redden, toen hij, vlak voordat de uitzending ophield, zich nog even naar de camera richtte. ‘Ik wil nog iets kwijt over Silvia Romano,’ zei de premier.

Romano is een 25-jarige Milanese die eind 2018 werd ontvoerd door een groep gewapende mannen in Chamkama, een dorp in Kenia waar Romano voor een weeshuis werkte. Bij de overval werden vijf mensen neergeschoten, onder wie drie kinderen.

Islamitische terreurorganisatie

De mannen die haar meenamen, hadden waarschijnlijk banden met de islamitische terreurorganisatie al-Shabaab uit Somalië. Wat er in de achttien daaropvolgende maanden gebeurde – of Romano überhaupt nog leefde en waar zij was – bleef al die tijd onbekend, tot ze afgelopen weekend, dankzij tussenkomst van de Italiaanse, de Turkse én de Somalische geheime diensten, werd vrijgelaten nabij Mogadishu. De details van haar vrijlating werden niet vrijgegeven, dus ook niet of en hoeveel losgeld er is betaald.

Toen ze een dag later in Italië landde, begon ook het gespeculeer. Daar bleek immers dat Romano niet langer Silvia heette maar Aisha, en dat ze zich tijdens haar gevangenschap had bekeerd tot de islam. Is Romano wel wie ze zegt dat ze is, vroegen journalisten zich hardop af in tv-programma’s. Is ze gehersenspoeld, of getrouwd met een jihadist? Is er sprake van een Italiaanse versie van de tv-serie ‘Homeland’, waarbij de teruggekeerde ontvoerde uiteindelijk een terrorist blijkt.

In kranten verschenen interviews met geestelijken die het onwaarschijnlijk noemden dat ze zich uit vrije wil zou hebben bekeerd, Alessandro Pagano van anti-migratiepartij de Lega noemde haar tijdens een Kamerdebat ‘la neo-terrorista’ en de rechts-populistische krant Libero schreef maandag in verontwaardigde blokletters op de voorpagina: ‘We hebben een moslim bevrijd’. Op de voorpagina van het eveneens rechtse Il Giornale stond groot: ‘Ondankbare Silvia. We hebben 4 miljoen euro betaald om haar te redden, maar ze kwam terug gekleed als vijandige jihadist’.

Traumatische periode

Hoewel de minister van Buitenlandse Zaken, premier Conte, haar moeder én haar vriendinnen allen opriepen Romano met rust te laten omdat ze een uitermate traumatische periode achter de rug heeft, werden bij haar flatgebouw in Milaan (waar ze vanwege het coronavirus in verplichte quarantaine zit) al ruiten ingegooid en regent het onlinebedreigingen. De politie onderzoekt of de veelal racistische en vooral seksistische opmerkingen een georganiseerd karakter hebben en verband houden met extreemrechtse groeperingen.

‘Iedereen die de behoefte voelt te speculeren over Silvia Romano,’ zei premier Conte daarom woensdagavond aan het einde van zijn televisietoespraak, ‘moet eerst een 23-jarige zijn die wordt ontvoerd in Kenia, vervolgens door mannen met kalasjnikovs naar een bos wordt gebracht waar hij een maand lang 9 uur per dag moet lopen, om in de maanden daaropvolgend naar vier verschillende verblijfplaatsen te worden verplaatst, altijd bewaakt door geweren. Pas na zo’n ervaring luisteren we naar uw twijfels.’

Zelf liet Romano zich nauwelijks uit over haar bekering. Ze schreef enkel een kort bericht op haar Facebookpagina dat het ‘ergste nu achter de rug is’ en dat ze blij is dat ze haar naasten weer kan vertellen dat ze van hen houdt ‘ongeacht de kleding die ik nu draag’.

Stockholmsyndroom

Dat Sylvia Romano zich heeft bekeerd  tot de religie van haar ontvoerders, kan een teken zijn dat ze lijdt aan het stockholmsyndroom. Het gebeurt vaker: dat gegijzelden zich identificeren met hun gijzelnemers. Niet dat het vaak voorkomt. Maar áls het gebeurt, baart het zoveel opzien dat iedereen de term stockholmsyndroom kent. Het begrip dateert uit 1973, het jaar waarin twee criminelen vier bankmedewerkers gijzelden in de Zweedse hoofdstad. Toen de gegijzelden na zes dagen vrijkwamen, spraken ze vol lof over de bankrovers, ze zamelden geld in voor hun verdediging. Eén van de vrouwelijke gegijzelden verloofde zich zelfs na afloop van het drama met een van haar gijzelaars.

Het stockholmsyndroom wordt zowel gezien als een psychische aandoening als als een overlevingsmechanisme. Als een gijzelaar volkomen is overgeleverd aan de macht van een gijzelnemer, wordt het aantrekkelijk te geloven dat die de beste bedoelingen heeft. Het is goed om te beseffen dat slachtoffers van gijzelingen dit vaker níét dan wel doen. Er is bovendien (nog) geen solide wetenschappelijke onderbouwing van het verschijnsel. Wereldwijd zijn er slechts enkele tientallen wetenschappelijke publicaties aan het fenomeen gewijd, maar dat zijn grotendeels gevalsbeschrijvingen. Het syndroom staat niet in het handboek van de psychiatrie, de ‘DSM’, maar wordt wel weer als aandoening erkend door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) die het typeert als ‘een acute stressreactie’.

De kans dat slachtoffers zich gaan identificeren met de dader(s) lijkt groter naarmate de gijzeling langer duurt, als het slachtoffer geïsoleerd is van de buitenwereld en als er geen agressie of geweld wordt gebruikt. 

Gegijzelden die geen enkele mogelijkheid zien om aan de agressor te ontsnappen, lopen ook een grotere kans op het ontwikkelen van het stockholmsyndroom. Om te overleven ziet het slachtoffer zich gedwongen zich aan te passen aan de dader. Dat gaat veelal gepaard met verlies van gevoel van eigenwaarde, blijkt uit een literatuurstudie van de Universiteit van Tilburg.

Bekende voorbeelden van slachtoffers die sympathie koesterden voor hun ontvoerders zijn de Oostenrijkse Natascha Kampusch, die van haar 10de tot haar 18de jaar werd opgesloten in een kelder en misbruikt, en de Amerikaanse miljonairsdochter Patricia Hearst, die in 1974 werd ontvoerd en verkracht. Hearst sloot zich aan bij haar ontvoerders en nam zelfs samen met hen deel aan een overval.

Het stockholmsyndroom wordt van oudsher vooral in verband gebracht met ontvoeringen en gijzelingen. Maar de laatste jaren is er steeds meer aandacht voor slachtoffers van huiselijk geweld en incest die soms zo’n sterke band met hun agressor krijgen dat ze pas in een heel laat stadium aangifte doen. Of zelfs nooit. Ook hier lijkt het stockholmsyndroom een rol te spelen. De slachtoffers raken op een ongezonde manier gehecht aan hun kwelgeesten.

Het is een lastig fenomeen om te onderzoeken. Om te achterhalen wat er tijdens de ontvoering, mishandeling of periode van incest is gebeurd moeten onderzoekers vooral afgaan op informatie van het slachtoffer. En als die aan het stockholmsyndroom lijdt, zal die de ernst van de gebeurtenissen verdoezelen.

(vk)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234