null Beeld

Honden van de hoop

Over de Haïtiaanse missie van het Belgische interventieteam B-Fast is al veel inkt gevloeid. Bij het zoeken naar overlevenden in het puin werden speciale speurhonden ingezet, en deze waren ten tijde van de aardbeving in het Japanse Kobe, in januari 1995, het onderwerp van een diepgravend artikel door Humo-journalist Jan Hertoghs.

Het Zwitserse Emmental. Zwaluwen scheren er over het versgemaaide grasland, krekels wrijven zich sjirpend in de poten, boerderijen blaken in de zon, koeien staan te klingelen in de wei, en bij wijze van schril contrast zal ik mij in deze Heidiaanse omgeving uitsluitend bezighouden met aardschokken, verwoeste huizen, bedolven inwoners, en stof en as.

'Eén van de eerste dingen die je je hond leert, is blaffen'

De drieëndertigjarige Patrizia Pedotti Bucher maakte deel uit van de kleine groep Zwitserse redders die in Kobe (Japan) met twaalf 'puinhonden' op zoek ging naar overlevenden van de grote aardbeving van 17 januari 1995. Op de hele wereld zijn er misschien enkele honderden ervaren redders-met-'puinhonden' en daarvan worden hooguit enkele tientallen specialisten ook in het buitenland gevraagd. De organisatie die in dat verband de meeste ervaring in huis heeft, is de Schweizerischer Verein für Katastrophenhunde, dat al sinds 1966 'puinspeur'-trainingen organiseert voor redders en honden. Door hun internationale ervaring waren de Zwitserse hondenteams bijvoorbeeld de enige die van de Japanse regering toelating kregen om een week lang deel te nemen aan de reddingswerkzaamheden in Kobe.

HUMO Als het gaat over Zwitserse honden die mensen redden, gaan onze Belgische gedachten natuurlijk uit naar de Sint-Bernardshond.

PATRIZIA « De Sint-Bernard heeft er niets mee te maken. Meer nog: dat die hond op de Sint-Bernardspas mensen gered heeft, is een verhaal dat minstens tweehonderd jaar oud is. Op oude prenten in musea kan je ook zien dat die toenmalige hond-met-het-vaatje een veel kleiner, veel peziger exemplaar was. De Sint-Bernardshond van nu is verworden tot een vette loebas die gewoon te groot en te zwaar is om nog mensen te kunnen redden.»

HUMO Wat is het verschil tussen een hond die tussen het puin speurt en een lawinehond die in de sneeuw snuffelt?

PATRIZIA « Ze gaan allebei op de geur van mensen af, maar de interventietijd is beperkter. Een lawinehond moet binnen enkele minuten op de plaats van het onheil zijn, want na één uur zijn de kansen om iemand levend uit de sneeuw te halen nog amper drie op tien. Een puinhond kan nog tot dagen na het onheil nuttig werk verrichten.»

HUMO Op de BBC zag ik hoe een 'puinhond' uit een nest jonge honden werd geselecteerd. Het dier was amper zes weken oud, maar de bezitter zag toen al dat ie kwaliteiten had.

PATRIZIA « Mijn man, die ook redder is, is zijn hond op die manier gaan uitkiezen bij een kweker van jachthonden. De hond die hij in gedachten had, moest een sterk ontwikkelde speurzin hebben, moest zeer zelfstandig zijn en moest een absolute spring-in-'t-veld zijn, eentje die er lol in vindt om de hele tijd te lopen, te springen en rond te jakkeren. Ik had geen verlanglijstje toen ik mijn hond enkele jaren geleden kocht, ik heb gewoon gereageerd op een advertentie in de krant. Kijk, daar is Arco. (Arco, een zwartwitte alpenherdershond die voor de open tuindeur ligt, komt beleefd geeuwend overeind) Arco is er eentje van de boerderij, dus die zal wel tegen een stootje kunnen, dacht ik, maar gauw bleek dat ik een bangerd in huis had gehaald. Hij kwam wel van een boerderij, maar hij was bang van koeien, hij was bang van tractoren, hij was bang van auto's, hij was bang van mensen, kortom: hij was bang van alles en iedereen (lacht).»

HUMO En toch was je van plan hem als reddingshond te trainen?

PATRIZIA « Ik had hem al drie jaar als gewoon huisdier voor ik met de training begon. En van een hond met een klein hartje dat geen vijf meter van mijn zij week, heb ik toch een dappere, zelfstandige hond kunnen maken.»

HUMO Hoe heb je hem geholpen zijn angsten te overwinnen? Want zo'n reddingshond die tussen het puin staat, wordt omgeven door sirenes, krakend beton, grijpers van graafmachines, motoren, schijnwerpers, mensen die roepen en krijsen...

PATRIZIA « Het komt erop aan je hond aan zoveel mogelijk lawaaiplaatsen te laten wennen. Je gaat met 'm naar een bouwwerf, tussen de kranen en de graafmachines, je stapt met 'm op de trein, eerst gewoon in een rijtuig, later op de harmonica tussen twee rijtuigen, je brengt 'm binnen in een schietstand; al die plaatsen waar het lawaai overweldigend is, daar ga je heen. Enkele keren per jaar trainen wij ook samen met het leger, en dat komt nog het dichtst bij de realiteit, omdat op zo'n legerman?uvre ook met schijnwerpers gewerkt wordt en ontzettend veel lawaai gemaakt.

» Ik vertel dat nu in grote lijnen, maar eigenlijk zijn het allemaal heel kleine stapjes die heel veel tijd vergen. Eer een hond werkelijk klaar is om mee op interventie te gaan, heb je een training achter de rug die minstens twee en soms wel vier jaar duurt.»

HUMO Maar het kan ook zijn dat je na een jaar trainen merkt: dit wordt niks.

PATRIZIA « Ja, je mag de allerleukste oefeningen bedenken, maar als die hond bang blijft of zijn natuurlijk speurinstinct niet wil aanscherpen, dan is alles verloren moeite.»

HUMO Is er een hondenras dat meer voor het puin geschikt is dan andere rassen?

PATRIZIA « Schoothondjes of te grote honden zijn niet geschikt, maar voor de rest zijn zowat alle rassen - mannetjes zowel als wijfjes - te gebruiken. Het hoeven zelfs geen echte rashonden te zijn. Mijn Arco is ook maar een bastaard.»

HUMO Hoe begin je nu met die training?

PATRIZIA « Eén van de eerste dingen die je je hond leert, is blaffen. Je geeft 'm zijn eten alleen als hij blaft of je doet de deur pas voor 'm open als hij blaft. En daarna leer je hem blaffen én met de poten krabben, om aan te geven: hier zit wat ik zoek. Je stopt bijvoorbeeld zijn etensbakje onder een doos en je haalt het er pas onderuit als hij blaft én met zijn poten krabt. Zodra hij dat blaffen én krabben onder de knie heeft, verzin je honderden spelletjes rond hetzelfde thema: verstoppen en vinden. Je pakt zijn speelgoedje af en je stopt het voor zijn ogen in de zandbak, of je verbergt jezelf in het bos achter een struik, of je verbergt je thuis achter de badkamerdeur, en hij moet je elke keer zoeken, en als hij je vindt: krabben én blaffen.»

HUMO En telkens als hij dat doet, beloon je hem.

PATRIZIA « Ja, ik geef 'm zijn favoriete speeltje, of een stukje vlees, en ik laat ook zien dat ik blij ben. Gewoon maar een klopje geven - 'goeie hond, brave hond' - is niet genoeg. Je moet meeleven met het speuren van de hond en ook echt blij zijn als hij iets vindt. Als je dat niet kan opbrengen, als de hond niet aan je kan merken dat je echt blij bent, zal hij op de duur alle zin om te speuren verliezen. De beste motivatie voor de hond is dat je zelf ook heel gemotiveerd bent.»

HUMO Wanneer begin je met de hond in puin te zoeken?

PATRIZIA « Dat moet heel voorzichtig gebeuren. Je moet de hond eerst en vooral aan puin laten wennen zonder dat ie al iets moet zoeken. Je leert 'm eerst over puin lopen, in een kiezelgroeve bijvoorbeeld, dat ie zich leert voortbewegen op die onstabiele rollende keien, dat ie een klein hellinkje leert nemen of bergaf durft lopen op schuivend grind. En zo zoek je alle mogelijke materialen op waarop ie moet leren lopen: een berg los zand, opeengestapeld hout in een zagerij, dooreengevallen hout in een verkrotte stal, omgehakte boomstammen in het bos, rotsblokken in de bergen, stukken beton op een sloopwerf, vlechtijzers van beton op een bouwwerf, metaalplaten, schuinliggende metaalplaten, natte metaalplaten, bevroren metaalplaten, hij moet echt alle terreinen aankunnen.»

HUMO De volgende stap is dan: tussen dat puin mensen zoeken?

PATRIZIA « Ja, maar ook hier gaat het stap voor stap. Het heeft geen zin om mensen al van de eerste keer diep onder het puin te stoppen, omdat de hond dan na een half uur betonklauteren gefrustreerd raakt omdat hij niemand vindt. We beginnen dus aan de rand van het puin, waar de hond het 'slachtoffer' snel kan vinden. Zo hebben we een soort 'vossehol', een mansgrote pijp die enkele meters in een helling verdwijnt. Daar kruipt een 'slachtoffer' in en achter hem wordt de pijp met een houten deksel afgesloten. De hond heeft dat gezien, hij hoeft niet te zoeken, maar hij moet ook nu weer eerst leren blaffen en krabben op die plek waar hij een mens weet. Zodra hij dat beet heeft, gaan we ons stilaan in het puin zelf verstoppen.»

HUMO Jullie spelen zelf voor slachtoffer?

PATRIZIA « Ja, wij gaan zelf tussen het puin liggen. En soms is dat voor een half uurtje of een uur, maar soms ook een hele dag als meerdere honden na elkaar getest moeten worden. Mensen met claustrofobie zouden het allicht besterven als ze zo levend onder betonbrokstukken begraven worden, maar bij ons hebben sommigen een zaklampje bij zich om een boek te kunnen lezen, anderen luisteren naar muziek op hun walkman, en er zijn er zelfs die erin slagen een dutje te doen tussen die koude, natte stenen. De ligplaats is meestal redelijk ruim, maar je bent wel zo stevig tussen de stenen begraven dat - als de hond je vindt -, je vaak maar een gat van een arm dik hebt om hem bij wijze van beloning een stukje worst in de bek te stoppen. Ik heb ook al eens negen uur in een hol in de sneeuw gelegen, weliswaar goed ingepakt in een slaapzak, maar je mag zeker zijn: een dag duurt lang in die omstandigheden.»

HUMO Als redders doorlopen jullie ook een psychologische training waarbij jullie vertrouwd worden gemaakt met het werken in crisissituaties.

PATRIZIA « Ja. Terwijl we heel geconcentreerd bezig zijn met de hond, sturen de oefenmeesters 'lastige dorpsbewoners' op ons af. Die moeten flink op onze zenuwen werken, en dan kijken zij of we daartegen bestand zijn. Die ersatz-dorpelingen beginnen dan tegen ons te jammeren of houden niet op domme vragen te stellen ('Ben je al lang bezig?' - 'Je hebt zeker nog niks gevonden?' - 'Hoe heet die hond eigenlijk?' - 'Komen jullie uit Amerika?'). Of ze weigeren je te geloven als je zegt dat de hond iemand geroken heeft ('Dat kan niet! Daar is niemand! Daar woont niemand!'), of ze staan de hele tijd opgewonden aan je mouw te trekken om niet dààr maar in hun huis te gaan zoeken. In Armenië ('88) hebben we het meegemaakt, daar trokken ze haast de kleren van ons lijf, daar gingen dorpsbewoners met elkaar op de vuist omdat wij zogezegd te veel aan diè kant van de straat zochten en niet in hùn huizen. Dat is vreselijk hard: die mensen bidden en smeken, kom mee!, kom mee!, maar je moet vlakaf nee zeggen, je blijft bij elkaar, je loopt niet met de mensen mee, eentje die hier zoekt en eentje die honderd meter verderop zoekt, dat doe je niet. Voor je het weet ben je de anderen kwijt.»


Stand by

HUMO De aardbeving in Kobe vond plaats op een vroege dinsdagochtend. Wanneer en hoe treedt bij jullie het alarm in werking?

PATRIZIA « De eerste die alarm slaat is de Erdbebenwarte in Zürich. Zij registreren alle aardbevingen ter wereld en wanneer er een grote beving in een dichtbevolkt gebied heeft plaatsgevonden, alarmeren ze de Rettungskette Schweiz. Het is een gezamenlijke task force van onder andere de luchtmacht, het Rode Kruis en Swissair en enkele landelijke reddingsorganisaties die ervoor kunnen zorgen dat op zeer korte tijd een team klaarstaat met een noodhospitaal, medische uitrusting, bloed, drinkwater, communicatie-apparatuur, kleine kranen, graafmachines, een aantal honden met hun begeleider, en niet te vergeten een paar tolken. Die hulp wordt aan de regering van het getroffen land aangeboden maar die 'Rettungskette' komt pas op gang als die regering er ook daadwerkelijk mee instemt.

» Die dinsdag stonden we dus allemaal klaar, maar later op de dag hoorden we dat ze ons niet nodig hadden. Maar woensdagmorgen wilden ze ons toch, en toen had ik exact een half uur om mijn rugzak te pakken. Helm. Zaklamp. Slaapzak. Zonnebril. Die hele checklist die je moet aflopen... ik stond in mijn pyjama, ik kon niet weg van de telefoon omdat ik nog twee andere jongens moest waarschuwen en dan was het rennen naar de auto, gas geven naar het vliegveld van Zürich en daar stond het vliegtuig startklaar. Eerst vlogen we naar Osaka, overstappen op twee legerhelikopters, en die zijn met ons op een sportveld midden in Kobe geland. De ene helikopter landde daar na de andere en hulpverleners stonden er in rijen aan te schuiven om in de verwoeste straten te gaan. Wij zijn in een brandweerwagen gestapt en met loeiende sirene het rampgebied binnengereden. In een normale stad zie je maar enkele straten ver omdat je midden tussen de gebouwen staat, maar hier was alles platgeslagen. Eén puinhoop zover als je kon zien.»

HUMO Zijn de honden opgewonden als ze ineens zoveel puin zien? Rukken ze aan de leiband om erin te vliegen?

PATRIZIA « Nee. Ze voelen goed dat ze op vreemd terrein zijn en dat dit geen oefening is, en je ziet ze afwachten wat ze te doen staat.»

HUMO Beginnen jullie te zoeken waar je mensen hoort roepen?

PATRIZIA « Nee, want die mensen kan men nog vinden. De honden zijn daar nodig waar men de mensen hoort noch ziet.»

HUMO De honden lopen niet aan de leiband.

PATRIZIA « Nee, ze lopen vrij rond over de brokstukken en als ze een krocht of een spleet zien die groot genoeg is, dan wurmen ze zich erin. Arco geraakt in zo'n gat (toont met haar handen een opening van een goeie vijftien centimeter; ik kijk naar Arco, 70 cm lang, 50 cm hoog...) Als zijn kop erdoor kan, volgt zijn lijf ook. En dan verdwijnt ie voor een tijdje.»

HUMO Hoelang blijft hij zo ondergedoken?

PATRIZIA « Tot hij in alle hoeken gesnuffeld heeft. Dat is meestal gauw gebeurd, tenzij hij in een grote ondergrondse parking terechtkomt, dan zie je hem de eerste minuten niet terug.»

HUMO Lig je bovenop het gat waarin hij verdwenen is om zijn geblaf beter te kunnen horen?

PATRIZIA « Zoals de Indianen op de treinsporen gaan liggen (lacht)? Nee, ik sta gewoon bovenop het puin te wachten tot ik hem hoor.»

HUMO Kan je aan zijn blaffen horen of ie een dode dan wel een levende gevonden heeft?

PATRIZIA « Bij Arco kan ik los door het puin horen dat hij iemand gevonden heeft, ik kan ook horen of hij heel dichtbij die persoon is dan wel of hij het nog op een andere plek wil proberen waar hij denkt dat hij dichterbij kan komen, maar of hij nu de geur van een lijk of van een levende heeft geroken, dat kan ik niet horen aan zijn geblaf. Sommige honden krabben ook alleen maar en blaffen bijvoorbeeld niet als ze een dode vinden.»

HUMO Zijn honden eigenlijk bang van lijken?

PATRIZIA « Er zijn honden die bij een dode ineens veel harder beginnen blaffen, er zijn er ook die blaffen maar zich compleet wegdraaien van die plek en er zijn er die niet blaffen, rechtsomkeer maken en wegrennen.»

HUMO Omdat ze denken: hier zijn we niks mee?

PATRIZIA « Het is een instinctieve reactie van het dier op 'de dood', en elk dier reageert anders, want er zijn er ook die agressief worden en ineens verwoed op een stuk puin beginnen te bijten. Op training vinden ze ook alleen maar levende slachtoffers, en het lijkt soms alsof ze zich 'bedrogen' voelen.»

HUMO Vind je altijd een slachtoffer op de plaats die de hond heeft 'geblaft'?

PATRIZIA « We werken altijd in ploegen van drie: een redder speurt met zijn hond, de tweede blijft vlakbij klaar staan en de derde staat verderop 'in rust' met de hond. Dus als Arco een plek aanwijst, moeten de tweede en eventueel de derde hond die plek eveneens affirmeren en zijn we zo goed als zeker dat er iemand ligt.»

HUMO Welke factoren kunnen het speurinstinct van de hond in de war brengen?

PATRIZIA « Uiteraard kunnen we ze niet laten speuren op terreinen die doortrokken zijn van gas-, benzine- of andere chemische geuren. Ook regenweer is nefast, want regen dempt de geuren. Ook zon en felle warmte drukken de geuren weg onder het puin. In Kobe was het 'goed' weer: het was niet te warm en het had niet geregend.»

HUMO Beseft de hond dat hij gevaar loopt? Dat hij zelf bedolven kan worden?

PATRIZIA « Mijn hond in elk geval niet. Die kent geen gevaar, die ziet geen gevaar, die springt overal op en onder, zo erg dat ik soms niet durf te kijken. In Kobe heeft ie een bijnaam gekregen: Arco, de Kamikaze! Zaterdag op training heb ik het nog gezien: hij dook vanop een oefenetage twee meter in de diepte, in een berg losse stenen.»

HUMO Zijn er al honden gestorven omdat ze zelf bedolven werden?

PATRIZIA « In de dertig jaar dat we bestaan is het gelukkig (neemt tafelhout vast) nog nooit gebeurd. Mensen willen in dergelijke crisissituaties wel eens risico's nemen, maar ik denk dat honden instinctief aanvoelen dat ze het gevaar niet moeten zoèken.»

HUMO Als de hond iemand aanwijst, graven jullie dat slachtoffer dan zelf uit?

PATRIZIA « Nee, wij wijzen de vermoedelijke vindplaats zo precies mogelijk aan en dan komt onze Zwitserse ploeg met haar kleine kranen en graafmachines. In Japan hadden we die achterban niet bij ons, daar kwamen Japanse brandweerlui de brokstukken opruimen.»

HUMO En als die gravers niks vinden?

PATRIZIA « Het is mogelijk dat de brokstukken in te dikke lagen op elkaar liggen; dan sturen we de honden na elke weggeruimde laag opnieuw in het puin om te zien of de bergers nog op de juiste weg zijn. Als we dan kleren, of haren of een lichaamsdeel vinden, zijn we zeker dat we naderen.»

HUMO Mag de hond dat slachtoffer - dat hij meestal nog niet gezien heeft omdat het onder het puin zat - besnuffelen? Als beloning, als bewijs dat hij zijn werk goed gedaan heeft?

PATRIZIA « Ja en nee. Als dat slachtoffer meteen uitgegraven wordt, kan je 'm daarmee belonen, maar als ze dat slachtoffer pas na tien uur bovenhalen, is de hond dat allang vergeten. Dus meestal belonen wij hem direct met een stukje vlees of met zijn favoriete speeltje.»

HUMO Eigenlijk krijgen jullie slechts weinig slachtoffers te zien, omdat het uitgraven door anderen wordt gedaan.

PATRIZIA « Ja. In Kobe hebben we de slachtoffers dan weer wel allemaal gezien omdat ze niet naar een lijkenhuisje werden afgevoerd, maar ter plekke werden 'bijgezet'. Op de stoep, op een grasveldje of in een groen gebleven voortuintje werden de afgestorvenen neergelegd en dan namen familie, vrienden en buren langzaam afscheid. Eerst streelden ze één voor één het lichaam, daarna wasten ze het, ze masseerden het, ze wikkelden het in dekens en tot slot legden ze offergaven rond het lijk opdat de dierbare op zijn weg naar het 'hiernamaals' niets tekort zou komen. Er wàs bijna niks meer, maar toch probeerden ze de dode nog dingen te geven die hem dierbaar waren. Bij iemand die graag rookte, ontstaken ze een sigaret en legden die naast zijn hoofd. Dat was zeer ontroerend om zien. Waar ze ze nog vandaan haalden weet ik niet, maar er werden ook bloemen neergelegd, onder andere door de Japanse brandweerlui die hen opgegraven hadden. Als je ophield met werken en je keek rond, zag je overal van die kleine begrafenissen tussen het puin.

» Kobe heeft op ons veel indruk gemaakt omdat we bij een dergelijke ramp zelden zulke stille, gedisciplineerde mensen hebben gezien. Zo zag ik in de buurt waar we werkten een man en een vrouw staan. Ze stonden stil naast elkaar en keken naar wat overbleef van een huis. Een uur later stonden ze daar nog altijd stil. Twee uur later nog altijd. Drie uur later nóg altijd. Ga eens vragen wat er is, zei ik tegen de tolk. Bleek dat de vader van de man nog onder het puin lag, en ook de buurvrouw. We hebben ze allebei gevonden, maar ze waren al dood. Toch ongelooflijk dat die daar zo fatalistisch stonden te wachten, dat niemand daar krijste of gilde. Alles was daar kalm, akelig kalm eigenlijk.

» Er werd ook niet geplunderd. De mensen kropen tussen de stenen rond, maakten de bruikbare spulletjes die ze nog vonden een beetje schoon, stopten ze in kartonnen dozen en zetten alles op een ordentelijk hoopje op de stoep, op enkele meters van hun verwoeste huis. Kleine kartonnen huisjes waren het en iedereen bleef daar af, iedereen respecteerde die bezittingen. Ik vergeet die kartonnen dozen nooit, een kaftje met uittreksels van de bank, een beetje speelgoed, enkele boeken, een deken erover, zo schamel en toch zo dierbaar zoals het daar stond.»


Psychische naschok

HUMO Jullie werken meestal in de schijnwerpers van de wereldmedia.

PATRIZIA « Ja, maar daar let je al gauw niet meer op. In het begin stonden ze soms in rijen achter ons, er waren meer cameramensen dan redders aan het werk. Zeker in Kobe, waar wij alleen toegang hadden gekregen. Ze volgden ons overal, met de auto, met de helikopter, maar gelukkig hebben ze ons nergens in de weg gelopen. Eén keer was er een journalist, die ineens zo'n marmot onder mijn neus stak en vlakaf vroeg: 'Waarom zoeken jullie alleen maar naar dode slachtoffers?' Op domme vragen antwoord ik niet, heb ik gezegd.»

HUMO Jullie hebben in Kobe inderdaad niemand levend van onder het puin gehaald. Was dat niet frustrerend?

PATRIZIA « Nee. Vooral niet omdat we zagen hoeveel die doden voor die nabestaanden betekenden en hoe intens zij ermee omgingen. Ze waren ons ook heel dankbaar. Ze zijn ons komen omarmen, ze zijn de honden komen omarmen. Dat heeft ons geweldig aangegrepen. Iedereen weet toch hoe vreselijk een familie lijdt wanneer ze niet met eigen ogen hùn dode hebben gezien. Mensen bij wie een familid 'verdwenen' is of verdronken is op zee, kennen vaak hun leven lang geen rust meer. Ook de Japanse regering is ons zeer dankbaar geweest, we zijn later op de Japanse ambassade in Bern ontvangen.»

HUMO Waar sliepen jullie?

PATRIZIA « In de dichtstbijzijnde brandweerkazerne hadden ze een aantal bureaus ontruimd en daar sliepen wij in onze slaapzak op de vloer. Vreemd genoeg heb ik daar goed geslapen. Geen nare dromen, niks.»

HUMO Ook nadien geen nachtmerries gehad?

PATRIZIA « Nee. Maar er zijn wel dingen die bijblijven, die ineens weer in mijn hoofd opdoken toen ik enkele weken later opnieuw met de hond op training was. In Kobe had een vrouw ons gewezen waar haar man lag, zijzelf had de kracht gehad om zich met blote handen van onder het puin een weg te graven, en ze wees mij het gat, 'daar ligt ie'. En dan kruip je daarin met de hond, zover je kan, en dan werd die weg ineens afgesloten door zo'n typisch Japans kamerscherm en ik zag ook een stuk van een slaapdeken en te weten dat achter dat scherm en onder dat deken een lijk lag, te weten dat mijn kruipwegeltje alleen maar naar een lijk leidde, dat was veel akeliger dan toen ze die dode man uit het puin haalden en ik hem effectief te zien kreeg.

» De dingen die je het meest aangrijpen zijn vaak kleine details. Je hebt je gewapend tegen zware verwoestingen, zware kwetsuren en zware miserie, maar je wordt uit je evenwicht gebracht door details. In september '93 werden we ingezet bij die springvloed in Brig, in één minuut tijd stonden het water en het slib daar drie meter hoog, en toen stuurden ze me naar een schoenenwinkel. Het slijk stond daar twee meter hoog en daaronder zouden nog twee winkelbediendes bedolven zitten.Voor de hond was er zo'n 25 centimeter tussen het slijk en het plafond en ik wrong me daar ook tussen, ik groef een kleine gang met een schop, ik kroop op handen en knieën over de smurrie en ineens schoot het door mijn hoofd: 'Nu kniel ik bovenop die vrouwen' en die gedachte maakte me zo misselijk dat ik gelijk weer naar buiten moest. Ik kon gewoon niet meer verder.»


Oklahoma City

HUMO Waarom zoekt men nog met honden en niet met computergestuurde robotten of infrarood-apparatuur?

PATRIZIA « Er bestaan akoestische toestellen die geluiden opsporen en optische infraroodapparatuur die door het puin heen straalt, zeg maar; we hebben die al gebruikt, maar ze hebben allebei hun gebreken. Op het akoestische toestel zit gewoon heel veel ruis - de sirenes, de graafmachines - en men kan alleen maar mensen horen die zichzelf hoorbaar kunnen maken, die nog met een steen op een plank kunnen kloppen bijvoorbeeld.

» Infrarood-apparatuur om in puin te speuren bestaat nog maar sinds dit jaar, ze registreert ook de allerkleinste bewegingen zoals het kloppen van een hart, maar ook daar is er 'ruis' omdat het ook de hartkloppingen van de redders of het ritselen van boombladeren op het monitorscherm brengt. Het apparaat kost bovendien zes miljoen BF, voor dat geld kan je flink wat honden trainen.

» Wij houden het voorlopig bij honden. Honden zijn niet alleen veel accurater, ze zijn ook sneller, en veel zelfstandiger, want niet afhankelijk van stroomaggregaten of batterijen. Je laat ze gewoon los van de leiband en ze functioneren!»

HUMO In jullie curriculum vitae lees ik dat de groep tussen 1976 en 1995 negentien belangrijke interventies heeft meegemaakt, waaronder Boekarest '77, Turkije '83 en '92, Mexico '85, San Salvador '86, Armenië '88 en Los Angeles '94. 106 mensen werden levend gered, 77 lijken werden geborgen. Eigenlijk betekent dat een gemiddelde van amper tien geredden per interventie. In Mexico City waren 8.000 doden en redden jullie 11 mensen, in Kobe waren er 5.000 doden en haalden jullie 16 doden vanonder het puin. Twijfel je soms aan het nut van die interventies?

PATRIZIA « Ik weet ook wel dat het mooiste is als je honderden mensen levend van onder het puin vandaan haalt. Maar niks doen en vanop een afstand toekijken is toch nog erger. Op sommige plaatsen, in Armenië bijvoorbeeld, hebben we tientallen mensen gered; elders vinden we alleen maar doden, dat hangt ook van het weer af, hoe de ondergrond is, hoe de huizen gebouwd zijn enzovoort. Een slachtoffer dat tussen koel puin ligt waar af en toe wat regen als drinkwater doorsijpelt, zal langer in leven blijven, dan iemand die crepeert van de dorst onder zongeblakerd beton.»

HUMO De inzet van jullie hoogtechnologische Zwitserse reddingsorganisatie kost per keer vele miljoenen. Voor datzelfde geld kan je in de Derde Wereld hele dorpen van de hongerdood redden.

PATRIZIA « Zo heb ik er nog niet over nagedacht, en zo wil ik er ook niet over nadenken. Ik wil ook niet weten hoeveel het onze regering allemaal kost, want Japan of Armenië betalen niets. Mijn land draagt alle kosten.»

HUMO Jullie zijn wel allemaal vrijwilligers.

PATRIZIA « Ja, niemand van ons is redder van beroep, daarvoor zijn er uiteraard te weinig interventies. Iedereen heeft een job en wie op het ogenblik van het alarm thuis is of zich meteen kan vrijmaken, die kan mee. Er zijn bij ons redders die al jaren met hun hond trainen maar nog nooit op interventie zijn geweest. Ik kan makkelijker mee omdat ik hier in huis secretariaatswerk doe voor een aantal firma's.»

HUMO Bij de bomaanslag in Oklahoma City was één van de belangrijkste hondenteams de CASSDA, de Californian Swiss Search Dog Association.

PATRIZIA « Ja. Dat is een reddersvereniging die haar honden op dezelfde manier traint als wij. Wij geven hen jaarlijks een basistraining en zij bouwen daar dan op verder. Ik heb met hen gesproken toen ze terugkeerden, en het zwaarst om te verwerken was dat ze de slachtoffers in stukken en brokken hadden gevonden. Bij een 'gewone' aardbeving wordt een mens bedolven, hij krijgt een balk of een stuk plafond op zijn hoofd, hij is op slag dood of hij stikt, maar je vindt hem toch nog altijd als mens terug. In Oklahoma City hadden de honden voortdurend gekrabd en geblaft, maar heel vaak haalden ze slechts een arm of een been boven. Een hond kan niet weten hoevéél mens er nog ligt als hij een mens ruikt, en dat was vreselijk ontmoedigend geweest. Je leven wagen in een gebouw dat op instorten staat en heel vaak alleen maar stukken van mensen vinden...»

Jan Hertoghs

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234