'How to Change Your Mind': hoe psychedelische drugs helpen tegen verslaving, depressie en stervensangst

Psychedelische drugs als lsd en psilocybine lijken aan een opmars bezig. Psychiaters en hulpverleners onderzoeken het nut ervan bij de behandeling van depressies of stervensangst, ook al zijn ze illegaal. ‘Een terminale kankerpatiënt vertelde dat hij even het gezicht van God had kunnen aanraken. Hij is met een glimlach gestorven.’

'Als je wilt begrijpen wat een verruimd bewustzijn is, moet je een glaasje prik drinken met een 4-jarige'

Michael Pollan (63), professor in de journalistiek aan de University of California, ging grondig te werk bij de research voor ‘How to Change Your Mind’. Hij slikte niet alleen lsd en andere drugs, maar rookte ook het gif van de coloradopad. Dat is zo krachtig dat je met een paar druppels een hond kunt verlammen en zelfs doden. Lsd en psilocybine, een stof die in sommige paddenstoelen zit, werken langzaam – een trip begint tussen de 20 minuten en een uur na het inslikken. Maar een paddengiftrip begint meteen, vlak na de eerste inhalering.

Michael Pollan «Nog voor je de rook hebt uitgeademd, ben je al compleet van de wereld. Je voelt je ego verpulveren en wegwaaien, en daarna gebeurt hetzelfde met je lichaam, alsof er een orkaan van categorie 5 over je heen gaat. De grenzen tussen jou en het universum vallen weg. Ik was wat blij toen het voorbij was. Ik betastte mijn armen en benen: ik was zo dankbaar dat ik er van elk twee had!»

– U hebt ook psilocybine en lsd gebruikt. Dat is niet alleen illegaal, het was ook riskant: u lijdt aan een hartkwaal. Had uw vrouw geen bezwaar?

Pollan «Judith (Belzer, kunstenares, red.) maakte zich wel zorgen, maar niet om mijn gezondheid. Ze weet dat ik alles check en dubbelcheck voor ik iets doe. Maar we zijn al samen sinds onze collegejaren, en ze was bang dat die drugs mij zouden veranderen. En wat die illegaliteit betreft, in Californië staat de arm der wet niet op elke straathoek, hoor.»

– Uw experimenten lijken u wel ten goede te hebben veranderd, zegt uw vrouw. Zij klaagde vroeger dat u amper wat vertelde, nu kon u niet zwijgen over wat u meemaakte.

Pollan «Dat is de kern van mijn boek: de mogelijkheid dat al die geestverruimende middelen ook nuttig kunnen zijn. Wetenschappers in Europa en in de Verenigde Staten onderzoeken of psychedelica helpen tegen verslaving, depressie en stervensangst. In 2016 gaven onderzoekers van het Imperial College London psilocybine aan twaalf patiënten die leden aan een depressie waartegen geen enkele behandeling hielp. Een week later waren acht van hen verlost van hun depressie, voor het eerst in jaren.

»Lsd is ook in minder wetenschappelijke kringen aan een opmars bezig: niet als drug om te ontspannen, maar om de productiviteit te verhogen. Techneuten in Silicon Valley gebruiken het in microdoses, net genoeg om hun geest alert en helder te maken, zeggen ze.»

– Baanbrekend is het gebruik van psychedelica in de palliatieve zorg.

Pollan «Ik heb het verhaal van Patrick Mettes bestudeerd, een vijftiger die aan terminale kanker leed. Hij moest onder toezicht van een onderzoeker psilocybine slikken. Tijdens zijn trip ontmoette hij de broer van zijn vrouw, die aan kanker was gestorven. Hij lachte en huilde tegelijk, en zei dat liefde ‘de sleutel tot het universum’ is, en ‘de ultieme waarheid’. Na zijn trip vertelde hij zijn vrouw dat hij het gezicht van God even had kunnen aanraken. Hij vond zichzelf ‘de gelukkigste man op aarde’ en overleed een jaar later met een glimlach op het gelaat.

»Zijn ervaring prikkelde mijn nieuwsgierigheid: wat kon ik daaruit voor mezelf halen? Stervende mensen kunnen we weinig meer bieden. Ze verkeren in een geestelijke crisis, maar wat doen we? We geven ze morfine, die hen verdooft, terwijl we ook iets zouden kunnen geven dat hun geest scherpt.»


Schedelboring

Michael Pollan heeft vier boeken over eten, diëten en koken op zijn naam staan. Die kun je samenvatten in acht woorden, die de hele dieetboekenindustrie overbodig maken: ‘Eet onbewerkt voedsel. Niet te veel. Vooral planten.’ Hij is het wandelende bewijs van zijn eigen raad: hij is slank, fit en energiek. Hij is een telg van een Joodse familie uit New York, maar lijkt nooit erg veel met religie gehad te hebben.

Pollan «Ik heb mijn bar mitswa gevierd, maar als je in New York woont, hoef je daar niet per se godsdienstig voor te zijn. Ik ben altijd een materialist geweest, tot ik aan dit boek begon. Ik heb een heel aantal mensen geïnterviewd, van wie velen terminaal ziek waren. Ik was vooral getroffen door de ervaringen van diegenen die zichzelf als atheïst omschreven. Ik was stomverbaasd dat één enkele psychedelische ervaring hun levensbeschouwing kon doen wankelen. Ik heb nooit veel met spiritualiteit gehad, maar op dit punt in mijn leven was ik er wel in geïnteresseerd geraakt.»

– U beweert ook dat we een historische verandering in onze houding ten opzichte van psychedelica meemaken.

Pollan «Lsd werd in 1938 in een laboratorium aangemaakt, en werd vanaf 1947 in de psychiatrie gebruikt als geneesmiddel. In de jaren 60 overspoelden hallucinogene drugs de scholen en het uitgaansleven, en de rest van de samenleving reageerde panisch. Timothy Leary, psycholoog aan Harvard, wierp zich op als de hippieheld bij uitstek. ‘Psychedelische drugs veroorzaken paniek en tijdelijke waanzin bij die mensen die ze niet gebruiken,’ luidde één van zijn oneliners.

»De sixties oefenen nog altijd een invloed uit op ons. Silicon Valley, en bij uitbreiding de hele wereld van de technologie, is geboren uit de hippiecultuur. De computer- en internetpioniers, Steve Jobs voorop, konden niet zonder hun lsd-pillen. Hun vervormde bewustzijn zal ingenieurs ook geholpen hebben bij het ontwerpen van complexe chips, waarbij je voortdurend een ingewikkelde 3D-structuur voor ogen moest houden.»

– In 1968 werd lsd-bezit strafbaar in de VS, en vervolgens ook in de rest van de wereld. Alle wetenschappelijk onderzoek naar hallucinogene drugs werd stopgezet.

Pollan «Maar in de jaren 90 begonnen wetenschappers, psychotherapeuten en zogenaamde psychonauten op kleine schaal weer te experimenteren. Eén van hen is de Britse gravin en drugsactiviste Amanda Feilding. Zij heeft een schedelboring bij zichzelf laten uitvoeren, waarmee ze een hoger bewustzijnsniveau wilde bereiken. Ze was twee keer kandidaat voor de parlementsverkiezingen, en ze wilde schedelboringen laten terugbetalen door de sociale zekerheid.

»De Britse neurowetenschapper Robin Carhart-Harris heeft lsd en psilocybine ingespoten bij een aantal vrijwilligers en vervolgens hun hersenen gescand, om te zien wat er gebeurde. Hij zei: ‘Volgens Freud waren dromen de weg naar het onderbewuste. Psychedelica zouden weleens de supersnelweg daarheen kunnen zijn.’

»Een derde interessante figuur is David Nutt, professor in de neuropsychofarmacologie aan het Imperial College. Hij kreeg veel tegenwind toen hij opperde dat alcohol en tabak veel schadelijker zijn dan lsd, cannabis of xtc. Zijn bevindingen geven aan dat psychedelica het onderbewuste aan de oppervlakte doen komen en bijzonder bruikbaar zouden zijn in de psychiatrische praktijk.»

– Maar het risico op een slechte trip blijft bestaan.

Pollan «Dat wel. Ik heb eens psilocybine geslikt, en dat draaide uit op een regelrechte nachtmerrie. Mijn begeleidster speelde meditatiemuziek en ik zat vast in een computerspel in mijn hoofd. Pas toen ik haar vroeg die vreselijke muziek uit te zetten en ze een cellosuite van Bach oplegde, kon ik ontsnappen. Plots was ik voorbij alle grenzen van lijden en spijt gekomen, en was alles zoals het moest zijn. Zelfs als dat betekende dat ik moest sterven.»

– Sceptici blijven erbij dat die drugs alleen maar je hersenen in de war brengen, wat onderhoudende, maar oninteressante nonsens oplevert.

Pollan «Die dingen in je hoofd gebeuren écht, hoor. Dat noemen we bewustzijn. We weten nog altijd niet goed hoe de menselijke geest werkt. Wat ik heb geleerd door mijn research voor dit boek, is dat we zo goed als niets weten.

»Door die drugs kunnen we naar de wereld kijken zonder dat het ego in de weg staat. Zo ervaren de meeste levende wezens volgens mij hun omgeving. Psychedelica tonen ook aan dat een drugsvrije blik op de wereld maar één manier van kijken is. Wellicht hebben we dat ooit geweten, maar zijn we het vergeten toen we volwassen werden. De Amerikaanse psychologe Alison Gopnik heeft gelijkenissen vastgesteld tussen een lsd-ervaring en het bewustzijn van kinderen. Ze zijn snel verstrooid, neigen tot magisch denken en hebben niet zo’n ontwikkeld zelfbewustzijn. Haar advies: ‘Als je wilt begrijpen wat een verruimd bewustzijn is, moet je een glaasje prik drinken en een koekje eten met een 4-jarige.’»

© The Sunday Times / Vertaling en bewerking: Lieven Germonprez



Michael Pollan, ‘How to Change Your Mind: Exploring the New Science of Psychedelics’, Penguin Press

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234