‘Te veel missies maken een beetje gek. Hij is te vaak op korte tijd naar het buitenland gestuurd’

Wat bezieltJürgen Conings?

Humo sprak de mentor van Jürgen Conings: ‘Te veel missies maken een beetje gek’

‘Te veel missies maken een beetje gek. Hij is te vaak op korte tijd naar het buitenland gestuurd’Beeld rv

Wie is Jürgen Conings? Vrienden en familie omschrijven de voortvluchtige militair als een poeslieve man en liefhebbende vader. Niemand begrijpt hoe hij plots kon knappen, behalve één man: de pelotonsadjunct die Conings tijdens diens eerste buitenlandse missie onder zijn vleugels kreeg. Ook hij ontvreemdde ooit munitie, en werd naar een wapendepot in Leopoldsburg verbannen. ‘Een zittende job van acht tot vijf: dat komt keihard aan bij iemand die alleen maar gevechtsfuncties heeft gehad.’

Jürgen Conings werd in 1974 geboren in het Limburgse Maaseik. Na zijn middelbareschoolopleiding als lasser startte hij zijn carrière bij defensie meteen met een missie in ex-Joegoslavië, waar in de jaren 90 een oorlog woedde. De Verenigde Naties zetten er vredestroepen in om een verdere escalatie te voorkomen en veilige gebieden af te schermen. Serge*, net als Conings een Limburger, had als pelotonsadjunct een veertigtal vooral piepjonge soldaten onder zijn hoede in het Kroatische gehucht Torjanci, aan de grens met Hongarije. Conings was toen amper 19 jaar.

SERGE «België stuurde meerdere ploegen naar de conflictzones. Mijn soldaten in Belbat5 (Belgisch bataljon, red.) waren de manschappen die nog niet uitgezonden waren: sommigen waren deugnieten, anderen echte amokmakers die een veel te grote mond opzetten als ze een pint op hadden. Na terugkeer uit Torjanci is een aantal onder hen ontslagen, soms om medische redenen. Ook Jürgen zat in die moeilijke groep, maar hij maakte al snel voor zichzelf uit dat hij het serieus zou aanpakken, en dat zijn toekomst en passie bij defensie lagen.

»We zaten in een afgelegen gebied en hadden eigenlijk niets: geen middelen, nauwelijks steun, geen koks. We moesten ons eten zelf maken en shiften draaien van soms 27 uur. Het was er erbarmelijk, modderig en soms bar koud. De situatie was bovendien hoogst onvoorspelbaar. We wisten niet wat ons te wachten stond. Van die groep had níémand ervaring met buitenlandse missies – ook ik niet.

»De sfeer zat over het algemeen goed, maar er zijn toen wel wat kerels gebroken. Op een bepaald moment kwam er een soldaat bij mij – één van de oudere jongens – die helemaal kapot zat. Hij kon alleen bij mij terecht en begon onbedaarlijk te huilen. Dat we het toen draaiende hielden, was dankzij kerels als Jürgen Conings. Hij deinsde nergens voor terug. Moest hij een lange wacht doen? Een extra patrouille? De perimeter bewaken? Andere jonge kerels zouden morren, maar Jürgen knikte en deed wat hem gevraagd werd.

‘In ons bataljon in Kroatië had níémand ervaring met buiten­ landse missies – ook ik niet. Het is dankzij kerels als de toen 19­jarige Jürgen Conings (uiterst rechts) dat het draaide.’ Beeld privearchief
‘In ons bataljon in Kroatië had níémand ervaring met buiten­ landse missies – ook ik niet. Het is dankzij kerels als de toen 19­jarige Jürgen Conings (uiterst rechts) dat het draaide.’Beeld privearchief

»Ik herinner me nog een potentieel explosieve situatie in ons kampement, waarbij een andere militair en ik mogelijk gevaar liepen. Jürgen kroop zonder problemen in een put om bij een eventuele escalatie in te grijpen en te vuren. Gelukkig is het nooit tot een noemenswaardig conflict gekomen, maar op zulke momenten werd duidelijk dat we ondanks zijn jeugdige leeftijd op hem konden rekenen. Hij stelde soms zelfs voor om extra opdrachten op te nemen. Met iemand als Jürgen wil ik altijd naar de oorlog.»

HUMO Na enkele zendingen naar ex-Joegoslavië en Kosovo trok hij in 2000 naar Libanon, en nog later meermaals naar Irak en Afghanistan.

SERGE (knikt) «Jürgen heeft een enorm cv opgebouwd. Hij was een modelmilitair die ons land lang en uitstekend gediend heeft. Je zult geen kwaad woord over hem horen binnen defensie.

»Je mag niet vergeten dat hij enkele jaren geleden ook MP is geworden (militair politieman, die onder meer instaat voor de veiligheid van hooggeplaatst bezoek in België, red.). Die functie vereist een kraaknette achtergrond en een vlekkeloos strafblad. Bovendien moet je militaire ervaring hebben, fysiek en mentaal gezond zijn én een veeleisende opleiding volgen. Als je daarnaast ook nog opleidingen mag geven in gevechtsvuren – Jürgen was een uitmuntend schutter – dan moet je al helemaal een straffe kerel zijn. Nee, ik kan zonder schaamte zeggen dat ik de eer en het genoegen heb gehad om met Jürgen gediend te hebben. Hij is een crème van een kerel en een topmilitair.»

HUMO Heeft hij tijdens zijn missies niet meer ellende gezien dan gezond is voor een mens?

SERGE «Ik vrees het. In Torjanci waren de omstandigheden zeer slecht – de armoede en honger hingen in de lucht – maar het is vooral de aard van de job die weegt op mensen. Tijdens de shiften van meer dan 24 uur – op uitkijk in de toren, bijvoorbeeld – moet je voortdurend alert zijn. Je mag ook niemand vertrouwen, want in conflictgebied wéét je niet wie voor je staat. Er kwamen bij onze wachtpost mensen granaten verkopen waarmee geknoeid was: ze hadden geen vertragingsmechanisme. Haalde je de pen eruit, dan ontplofte de granaat onmiddellijk. Het credo: neem niets aan en vertrouw niemand.

»In Afghanistan, waar Jürgen meermaals op missie ging, is dat nog erger: zelfs een klein kind dat op je afloopt, kan een bomgordel dragen. Die permanente stress weegt. Dat is ook de reden waarom militairen vroeger geen drie of vier keer kort na elkaar op zending mochten. Wanneer dat toch gebeurde, merkte defensie dat sommige mannen domme dingen begonnen te doen. Te veel missies maken iedereen een beetje gek. Jürgen heeft eigenlijk te veel zendingen op te korte tijd uitgevoerd.»

HUMO Hoe kan dat?

SERGE «Militairen die niet op missie willen, hoeven dat ook niet vaak te doen. Jürgen zal zich dikwijls als vrijwilliger aangemeld hebben.

»Wie weet wat hij allemaal heeft gezien? Alleen hij, wellicht, want er zijn veel dingen uit mijn carrière die ik ook niet aan mijn echtgenote vertel. Dat zijn allemaal zware stenen in je rugzak. Alleen al uit die missie in Torjanci is één van de soldaten later gek verklaard. Sommigen hebben thuis zelfmoord gepleegd. Nog een andere militair is teruggestuurd omdat zijn stoppen doorsloegen. Ik herinner me ook een soldaat die zijn wapen trok naar iemand die terugkeerde van een wacht. ‘Als je nog één keer het licht aansteekt, schiet ik.’ Ik heb zijn wapen afgenomen en hij is meteen ontslagen, terwijl dat een straffe gast was met veel potentieel. Van onze sectie zijn er weinig overgebleven bij defensie.»

2.000 KOGELS

De voorbije jaren ging het de verkeerde kant op met Jürgen Conings. Uit een geheime Kamercommissie van vorige week lekte uit dat al in 2015 voor het eerst informatie binnenloopt bij de Staatsveiligheid over Conings’ banden met een extremistische organisatie. Tussen 2017 en 2019 worden meerdere pv’s tegen hem opgesteld, onder meer wegens verboden wapendracht en racisme, schreven Knack en Le Soir. Hij is lid van het Vlaams Legioen, een extreemrechtse groepering die werd gesticht door de man die vorig jaar werd opgepakt op verdenking van de brandstichting in het asielcentrum van Bilzen.

‘In ex­ Joegoslavië kon je niemand vertrouwen. Mensen kwamen aan onze wachtpost granaten verkopen waarmee geknoeid was: trok je de pen eruit, dan ontploften ze meteen.’ Beeld rv
‘In ex­ Joegoslavië kon je niemand vertrouwen. Mensen kwamen aan onze wachtpost granaten verkopen waarmee geknoeid was: trok je de pen eruit, dan ontploften ze meteen.’Beeld rv

Het Laatste Nieuws komt te weten dat een vrouw met donkere huidskleur in 2020 een klacht indient bij defensie na een onlinediscussie met Conings. Het leger trekt met de klacht naar het parket, dat aan Humo bevestigt dat die inmiddels geseponeerd is. Defensie legt wel vier dagen schorsing op aan de korporaal. Na een ruzie met zijn leidinggevende over die sanctie wordt Conings tegen zijn zin overgeplaatst naar de kazerne in Leopoldsburg. Hij komt in de cel Pre-Deployment Training terecht. Daar helpt hij onder andere bij de voorbereiding van buitenlandse missies en heeft hij toegang tot het wapendepot.

Kort daarna, zo ontdekte VTM Nieuws, solliciteert Conings voor de functie van veiligheidsagent bij de federale politie. Hij wordt afgekeurd op basis van zijn persoonlijkheidstest. Later in de zomer van 2020 wordt Conings opgepakt omdat hij online bedreigingen heeft geuit aan het adres van Marc Van Ranst, van wie hij volgens de geheime Kamercommissie ook het adres opzocht. Het Limburgse parket bevestigt aan Humo dat dat onderzoek nog loopt.

Na overleg tussen de veiligheidsdiensten belandt Conings in februari van dit jaar op de OCAD-lijst met potentiële terroristen. Hij krijgt het op één na hoogste dreigingsniveau opgespeld. In mei slaan de stoppen echt door, na volgens dichte kennissen een vooralsnog onbekend maar zeer ernstig voorval in de familiale sfeer. De korporaal hangt twee uur rond bij het huis van Marc Van Ranst en stuurt via mail afscheidsbrieven waarin hij dreigt met aanslagen tegen ‘het regime, de politici en de virologen’. Hij steelt raketwerpers, een machinegeweer en tweeduizend kogels uit het wapendepot in Leopoldsburg. ‘Uit het gerechtelijk onderzoek blijkt dat de man dit allemaal heeft voorbereid,’ zegt minister van Justitie Vincent Van Quickenborne (Open VLD).

HUMO Had u dat gezien in uw voormalige soldaat?

SERGE «Je weet nooit wat er in iemands hoofd speelt, en al zeker niet bij iemand die zoveel heeft gezien en meegemaakt. Ik vrees dat alles samengekomen is. Hij werd naar de kazerne in Leopoldsburg gestuurd en was wellicht teleurgesteld over de gang van zaken bij defensie.»

HUMO Zijn beide ouders stierven toen hij op missie was – zijn moeder stapte uit het leven. ‘Daar zat hij heel hard mee in, dat hij er niet was op het moment dat zijn ouders hem het hardst nodig hadden, omdat het leger hem naar het buitenland had gestuurd,’ vertelden kennissen aan Het Laatste Nieuws.

SERGE «Dat mag je inderdaad niet onderschatten. Daar komt nog bij dat hij een fitnesszaak wilde openen, maar dat dat niet helemaal lukte. Jürgen legde de schuld allicht bij de regeringsmaatregelen en bij virologen zoals Marc Van Ranst.

»Van Ranst zaait dan ook nog eens haat en verdeeldheid, en jammer genoeg is Jürgen daar met beide voeten ingetrapt. Reken daarbij zijn verleden in conflictgebieden, en de combinatie van dat alles heeft hem doen flippen – al was er wellicht nog een druppel die wij niet kennen.»

HUMO Het blijft moeilijk te begrijpen dat iemand met extreemrechtse en terroristische motieven ook een lieve vader en vriendelijke man kan zijn.

SERGE «Toch is het zo. We gingen na Joegoslavië niet meer samen op missie, maar we kwamen elkaar in België nog geregeld tegen en sloegen telkens een praatje. Jürgen is een toffe gast die niemand in zijn omgeving een vlieg kwaad zou doen. Ik kan écht niet goedkeuren wat hij nu doet, en ik kan alleen maar hopen dat hij zich snel overgeeft, maar ik kan verdorie wél begrijpen hoe een militair in zijn positie de controle verliest. Een potje kookt niet uit het niets over. Jürgen zal de pech hebben gehad dat er in het wapendepot niemand was die op hem kon inpraten toen het licht uitging in zijn hoofd. Ik heb het ook meegemaakt.»

TUSSEN DE MUNITIE

HUMO Het licht in uw hoofd is ook uitgegaan?

SERGE «Jaren geleden heb ik mijn eigen carrière gehypothekeerd. Ik zat net als Jürgen in een scheiding (Conings scheidde van zijn echtgenote, met wie hij twee kinderen kreeg, en heeft inmiddels al enkele jaren een nieuwe relatie, red.) en zorgde intensief voor mijn broer, die door een val uit een raam een been verloren had. Ik was mezelf niet en was ook enorm teleurgesteld in de gang van zaken bij defensie: er was een groot tekort aan soldaten en kaderleden, maar generaals waren er blijkbaar nooit genoeg. (Schudt het hoofd) Er zit iets serieus scheef in de organisatie.

»Ik werkte een tijdlang bij de professionele wacht in het Kwartier Koningin Elisabeth in Evere. Tijdens een schietoefening hield ik een patroon achter. Ik had dat niet gepland, ik deed het impulsief. Wellicht had niemand van mij verwacht dat ik oorlogsmunitie zou stelen, maar ik zat écht diep. De mensen rond je merken dat niet altijd: je lacht en hangt de clown uit, je vertelt niet wat er allemaal speelt.

»Al na enkele minuten besefte ik dat ik fout bezig was. Na de schietoefening biechtte ik op wat ik gedaan had, en daags nadien trok ik naar het Militair Hospitaal om hulp te zoeken en uit te leggen wat er in mijn hoofd speelde. Een cursus die ik enkele jaren ervoor gevolgd had over stressmanagement en psychotrauma’s van het CCP (Centrum voor Crisispsychologie, waar militairen begeleiding kunnen krijgen, red.) is mijn redding geweest. Ik leerde er hoe je kunt zien wanneer iemands stoppen in oorlogsgebied bijna doorslaan. Tijdens die schietoefening herkende ik alle alarmsignalen bij mezelf.

»Toen ik mijn dienst wilde hervatten, zag ik een dikke streep over mijn medisch dossier staan. Ik kreeg de optie om enkele jaren thuis te zitten en daarna via mijn eindeloopbaanverlof op pensioen te gaan, maar dat wilde ik helemaal niet. Dus werd ik, net als Jürgen, naar Leopoldsburg gestuurd om voornamelijk administratief werk te doen. Een zittende job van acht tot vijf: dat komt keihard aan bij iemand die alleen maar gevechtsfuncties heeft gehad. Na 36 jaar sta je opeens buitenspel en mag je zelfs geen wapen meer vasthouden. Dat heeft Jürgen dus óók meegemaakt.

»Toch had ik net zoals hij toegang tot het wapenmagazijn – ik moest geregeld de wapentelling doen. Zelfs mijn administratief werk deed ik omringd door oorlogsmunitie. Van defensie en de OCAD mogen sommige militairen geen geladen wapens meer vasthouden, maar alles ligt daar gewoon. (Laconiek) Ik lach, maar eigenlijk is het niet grappig. Defensie heeft onvoldoende mensen, dus gebeuren zulke zaken. Of je nu op de OCAD-lijst staat of niet: ze willen de ervaren mensen zoals Jürgen en mij niet kwijt – militairen die hun wapens door en door kennen. Voor alle duidelijkheid: ik stond nooit op de OCAD-lijst. Ondanks mijn overplaatsing heeft defensie nog meermaals aangeboden om mijn contract te verlengen, wat ik telkens geweigerd heb. Nu ben ik met pensioen.»

HUMO Wat denkt u: duikt Jürgen Conings binnenkort op?

SERGE «Ik hoop dat hij morgen terecht is, want hij verdient het niet om als een crimineel door honderden militairen gezocht te worden. Gelukkig is er nog niemand gekwetst geraakt. Ik hoop dat Jürgen goed nadenkt en beseft dat zijn acties volstrekt zinloos zijn. Ik vind Marc Van Ranst ook geen fijne mens, maar om die man dan een ongeluk aan te doen? Ik denk ook niet dat het nog zover zal komen. Maar als je eenmaal met het idee in je hoofd zit dat je niets meer te verliezen hebt, denk je misschien nog maar in één richting.

»Stel nu dat ik als militair in een bos op zoek moet naar Jürgen Conings: wat denk je dat ik ga doen als ik hem zie? Hem onder schot houden en meenemen? Ik zou nog eerder zeggen: ‘Blijf hier zitten en ik breng je om zeven uur wat te eten.’ Ik vrees dat dat zal gebeuren, als het al niet gebeurd is. De mensen in het leger kennen hem, weten wat hij gedaan heeft voor defensie. Je voelt dat aan de steun van zoveel militairen. Sommigen die hem zoeken, heeft hij zelf opgeleid. Iedereen weet: zijn potje is gewoon overgekookt.

»Jürgen moet zich nu zo snel mogelijk aangeven. Misschien moeten we de zoekacties even staken en hem de tijd geven om na te denken. Want hij twijfelt, dat kan niet anders. Hij is een doorgewinterde en bewapende militair: als hij al een aanslag zou willen plegen of burgers willen aanvallen, had hij dat allang gedaan.»

Met vragen over zelfdoding kunt u terecht op het gratis nummer 1813 van de Zelfmoordlijn of op zelfmoord1813.be.

*Serge is een schuilnaam. Zijn echte naam is bekend bij de redactie.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234