Humo sprak met Brice De Ruyver: 'Tussen 2007 en 2008 zaten we permanent op dreigingsniveau 4'

Nooit eerder werd er zo weinig gemoord, gestolen en gecarjackt. Bankovervallen of geldtransporten klemrijden: het lijkt iets uit lang vervlogen tijden. Het gekke is dat niemand goed weet waaraan dat nu juist ligt. Aan véél dingen, denkt criminoloog en veiligheidsexpert Brice De Ruyver.

'De criminaliteitscijfers geven niet de gepleegde, maar de geregistréérde feiten weer. Je meet de activiteit van de politie, niet die van de criminelen'

Nooit eerder werd er zo weinig gemoord, gestolen en gecarjackt. Bankovervallen of geldtransporten klemrijden: het lijkt iets uit lang vervlogen tijden. Het gekke is dat niemand goed weet waaraan dat nu juist ligt. Aan véél dingen, denkt criminoloog en veiligheidsexpert Brice De Ruyver (UGent).

Brice De Ruyver «Met uitzondering van woninginbraken is er al jaren een bijzonder forse daling over de hele lijn, en dat in zowat de hele westerse wereld. We noemen het op onze congressen ‘the international crime drop’ en we zoeken nog altijd naar de verklaring. Je kunt een aantal dingen bedenken die geholpen zullen hebben: de verzekeringswereld heeft inbraak- en overvalpreventie enorm gestimuleerd. Inbraakalarmen, veiligheidsdeuren: ook de overheden hebben dat aangemoedigd en via fiscale aftrek gesubsidieerd. Het is gewoonweg niet meer zo evident om ergens binnen te raken. Inbrekers, weten we uit onderzoek, worden gauw zenuwachtig. Ze geven snel op als het niet meteen lukt of als er lampen aanfloepen. We waren daar in België zelfs een voorloper in, omdat wij als eerste geprobeerd hebben een beleid te ontwikkelen tegen rondreizende daderbendes.



»Tot vandaag werkt dat nog: een goede veiligheidsketen maken – startend met preventie tegen diefstal en inbraak, handhaving en repressie, het terugsturen van die Oost-Europese bendes naar hun landen van herkomst. Dat vonden ze nog het allerergste. Want voordien waren die mensen een hele tijd weg, en reden ze vervolgens hun dorp binnen met een chique Mercedes onder hun kont: ze hadden goed geboerd in het Westen, waren zogezegd welstellende zakenmensen. Als je terugkomt met handboeien om, zijn je sociale status en je functie als rolmodel toch plots een heel stuk minder. Ook vandaag is dat nog zo: de rek op wat we hier nog kunnen bedenken als maatregel, is miniem. Het moet gínder gebeuren, want heel veel van wat hier geroofd wordt, wordt daar in de economie geïnjecteerd. In die landen zijn ze afhankelijker van criminele geldstromen, waarmee ook corruptie en misdaad bij hen worden gefinancierd. Het is echt onverantwoord dat Europa daar niet veel eerder en veel meer werk van heeft gemaakt. Ook vandaag wordt nog bijna één derde van alle vermogenscriminaliteit (misdrijven ten nadele van andermans goederen, red.) door die dadergroepen gepleegd.

'De inheemse inbreker is uitgestorven'

»Tussen 2005 en 2012 is het aantal inbraken nog verdubbeld, van 35.000 naar 70.000 per jaar. Dat was voornamelijk aan die rondtrekkers te wijten. Ze werden wel opgepakt en veroordeeld, maar voor iedere bende die opgerold werd, stonden er drie andere klaar. Een Poolse collega zei me ooit dat de misdaadcijfers in Polen nog nooit zo laag waren geweest als na hun toetreding tot de EU. ‘Natuurlijk,’ voegde hij eraan toe, ‘want al onze dieven zijn bij jullie aan de slag, daar valt meer te rapen.’ (lacht)»

HUMO In 1994 voorspelde u dat we overspoeld zouden worden door buitenlandse criminaliteit. U zei ‘superpessimistisch’ te zijn. Dan is het toch nog meegevallen, nee?

De Ruyver «Ja, omdat we dat beleid net op tijd ontwikkeld hebben. Nee, omdat ze nog steeds zo’n groot deel van de criminaliteit veroorzaken. De inheemse inbreker is zo goed als uitgestorven, uit de markt gedrukt. Die begint er niet meer aan. Te lastig, geen afzetmarkt, het loont haast de moeite niet meer.

»Wat je ziet, is dat – net als bij de jihadisten – groepjes Oost-Europese criminelen zich in Molenbeek, Charleroi, Kuregem en kwetsbare buurten in Antwerpen gaan nestelen, en vandaar in concentrische cirkels in het hele land opereren. Luc Lamine, de toenmalige korpschef van Antwerpen, heeft – in de periode dat er bijzonder veel afrekeningen waren in het Antwerpse Albanese milieu – ooit de historische uitspraak gedaan dat ze zo vriendelijk waren hun probleem zelf op te lossen (lacht).

'De criminaliteitscijfers in Antwerpen zakten ook al onder de voorganger van Bart De Wever, Patrick Janssens.'

»De nieuwe bendes zijn ongelooflijk flexibel: kleine groepen, zeer beweeglijk, opportunistisch rond projectjes met elkaar samenwerkend, en ze stelen alleen nog maar wat de markt vraagt. Van de loodzware centralistische structuren van de oude maffia is geen sprake meer. In die zin volgt de criminele economie de trend van de digitale, witte economie.»

HUMO Misschien daalt de criminaliteit helemaal niet, maar doen alleen de cijfers dat. Gewezen burgemeester van Antwerpen Patrick Janssens, die iets kende van statistiek, zei ooit dat hij de criminaliteit naar believen kon doen stijgen of dalen, door alleen maar andere begin- en eindjaren te nemen voor de vergelijking.

De Ruyver «Dat is zo. De grote denkfout die men steeds maakt, en die ons moet doen relativeren, is dat de criminaliteitscijfers niet de gepleegde, maar alleen de geregistréérde feiten weergeven. Je meet dus eerder de activiteit van de politie dan die van de criminelen. En de politie kijkt niet naar álles. Als De Wever zwaar inzet op drugsbestrijding, schieten de cijfers van drugscriminaliteit omhoog. Niet omdat er meer gedeald wordt, maar omdat er meer drugsdelicten geregistreerd worden. Pas na een tijdje zouden ze dan moeten gaan dalen. Ander voorbeeld: als fietsdiefstal al bijzonder erg wordt ervaren, ga je meer aangiftes krijgen. Als, zoals in sommige studentensteden, mensen zelfs geen aangifte meer doen, maar op hun beurt een fiets stelen, dan dalen de registratiecijfers – ook al worden er meer fietsen gestolen.»

HUMO Net zoals in de meest door criminaliteit getroffen wijken diefstal zo banaal geworden is dat mensen geen aangifte meer doen.

De Ruyver «Ja, of net zoals, paradoxaal genoeg, een onverschillige politie of overheid de cijfers ook laag kan houden. Wat je zou moeten interesseren, is de vraag of je beleid werkt: in dat geval stijgen je cijfers eerst, om na verloop van tijd te dalen. Dat zie je in die internationale crime drop: er is al jarenlang zo’n statistisch significante daling, dat het niet alleen aan statistiek kan liggen. Er is echt substantieel minder misdaad dan tien, twintig jaar terug. Je kunt in die cijfers wél trends volgen. Er zijn geweldig veel minder autodiefstallen dan vroeger, gewoon omdat wagens steeds beter beveiligd worden. Ze zijn ook identificeerbaar, vallen automatisch stil of worden stilgelegd. Wat je dan wel zag exploderen, was de diefstal van onderdelen van die wagens: in Albanië zijn er nauwelijks garages van dure merken, ook al rijden er daar veel rond. De wisselstukken moeten ergens vandaan komen, niet?»


Hotel mama

HUMO Nog een mogelijke verklaring voor de daling van de misdaad: overal ter wereld wordt criminaliteit veelal gepleegd door jonge mannen tussen 17 en 30 jaar. In onze vergrijzende westerse samenleving zijn er daar gewoon minder van. Demografie doet criminaliteit dus veel meer dalen dan beleid.

De Ruyver «Daar zijn veel aanwijzingen voor, ja. Uit onderzoek naar oud-gevangenen is ook gebleken dat die na een bepaalde leeftijd bijna alle interesse voor criminaliteit verliezen.»

HUMO Bovendien blijft de jeugd van tegenwoordig in hotel mama wonen. Ze hebben minder geld nodig, en houden zich meer bezig met hun smartphone en videospelletjes.

De Ruyver «Het is ook moeilijk om met de buit thuis te moeten komen en langs de slaapkamer van mama te moeten passeren. De sociale druk en controle is overál veel groter geworden: probeer maar eens een handtas te stelen als iedereen z’n smartphone bovenhaalt en je begint te filmen als je op de loop gaat. Probeer maar eens een winkel te beroven als je door zeven camera’s tegelijk gefilmd wordt.

»Veel criminaliteit hangt ook samen met een drugsverslaving die gefinancierd moet worden. Ook daar zie je dat problematisch drugsgebruik afneemt na je 35ste. Daarna komen mensen sneller in de hulpverlening terecht, of grijpen ze naar substituutmiddelen. Bovendien zijn de echt dure of gekmakende drugs, zoals heroïne of crack, bijna verdwenen – niemand vindt die nog cool. Je hebt vandaag veel meer synthetische drugs, zoals xtc, en die zijn in vergelijking veel goedkoper. Ook cocaïne kost tegenwoordig minder dan vroeger: je hoeft er geen overval meer voor te plegen.»

HUMO Heeft het Nederlandse gedoogbeleid voor drugs daar geholpen?

De Ruyver «Aangezien blowen niet strafbaar was, waren de cijfers op dat vlak zeer laag, ja (lacht). Maar je stelt toch vast dat er een zware keerzijde aan zat. Het feit dat de Nederlandse samenleving sinds de moord op Pim Fortuyn zo op drift is, heeft volgens mij ook te maken met hun aanpak van criminaliteit en drugs. Want achter de onschuldige coffeeshop schuilt vaak een bikkelharde, grote criminele organisatie die de cannabis produceert. Pas vanaf 2010 is men die echt gaan aanpakken.

»We zien in Nederland nu een nieuw fenomeen: burgemeesters pakken drugsoverlast aan via de techniek van de bestuurlijke handhaving, omdat ze niet langer willen wachten op de strafrechter. Coffeeshops die hinder veroorzaken, worden zo door hen gesloten; partijen drugs worden in beslag genomen. Ze maken het de grote organisaties steeds lastiger, en daardoor moet een aantal burgemeesters zo goed als permanent beveiligd worden. De georganiseerde misdaad en de drugsbendes willen wraak nemen: er zijn al gemeentehuizen in brand gestoken en er is geschoten op dienstwagens van burgemeesters. Vormen van intimidatie die je eerder in Zuid-Italië zou verwachten dan in Nederland. Een ander gevolg is dat Nederlandse motorbendes, cannabistelers en xtc-producenten nu steeds meer naar België afzakken.»

HUMO Nederlandse motorbendes, Oost-Europese inbrekersgroepen, Noord-Franse grenscriminaliteit: we zijn een land geworden dat zijn misdaad moet importeren.

De Ruyver «Dat klopt, toch wat het type misdaad betreft dat als het meest traumatisch of erg wordt ervaren: overvallen, inbraken, carjackings. De gevangenispopulatie weerspiegelt dat ook: meer dan 40 procent zijn buitenlanders. Onze open grenzen, onze welvaart, onze centrale ligging en ons wegennet zijn een meerwaarde voor criminelen. Die kerels zijn georganiseerd, hebben heling- en distributienetwerken van Brussel tot in Parijs. Geen wonder dat de lokale inbreker, die niet over een dergelijke logistiek en organisatie beschikt, weggeconcurreerd wordt.»

'De man die met miljoenen euro's spaargeld van zijn klanten aan de haal gaat, wekt minder verontwaardiging dan een sacochentrekker''


Fraudeurs en sacochentrekkers

HUMO Steven Levitt, een econoom uit Chicago, verklaart de crime drop in de VS aan de hand van de legalisering van abortus in de jaren 80. Sindsdien worden er veel minder kinderen geboren in sociaal-economisch zwakke milieus. Het zijn die kinderen die statistisch gezien de grootste kans gemaakt zouden hebben om in de criminaliteit te belanden.

De Ruyver «Dan druk je wel een heel zware stempel op lagere sociaal-economische milieus. Nu, voor bepaalde types criminaliteit klopt dat waarschijnlijk wel. Dan gaat het over lichtere vormen van criminaliteit waar de pakkans groot is, wat ook verklaart waarom plegers van dat type oververtegenwoordigd zijn in onze gevangenissen, terwijl witteboordencriminelen, fraudeurs en oplichters er dan weer ondervertegenwoordigd zijn.»

HUMO Dat zullen dan de meer gewenste kinderen geweest zijn.

De Ruyver (lacht) «Misschien wel. Economisch sterke groepen zijn niet minder of meer crimineel, maar ze plegen wel andere misdaden. De kleine garnalen ambeteren de burger en zorgen voor trauma’s bij slachtoffers; de grote haaien kunnen heel je maatschappelijk systeem ontwrichten. Maar gek genoeg wekt de man die met miljoenen euro’s spaargeld van zijn klanten aan de haal gaat, minder verontwaardiging dan een sacochentrekker. Daar werd en wordt dan ook minder op gewerkt: het aantal speurders en agenten dat zich met dat type misdaad bezighoudt, is veel kleiner. Waarom? Omdat politici en zeker burgemeesters weten dat de bestrijding van die categorie electoraal meer oplevert. Sterker nog: als een stedelijke agent witteboordencriminaliteit ontdekt, wordt hij aangemaand om dat zo snel mogelijk aan de federale politie door te spelen, ‘want dat is onze winkel niet’.»

HUMO Een andere verklaring: het loont de moeite niet meer. Wie riskeert nog een celstraf voor een dvd-speler die je vandaag voor minder dan 50 euro kunt kopen?

De Ruyver «Veel elektronische apparatuur is goedkoper geworden, dat is juist. Dat gezegd zijnde: door de soepele kredietverlening vind je de duurste tv’s bij gezinnen die geen geld hebben om een veiligheidsdeur te laten installeren. Er wordt ook haast niet meer geroofd voor de eigen behoeftes: tegenwoordig gebeurt alles op bestelling. Dieven weten waar een helersmarkt voor bestaat, de rest laten ze staan. Wie pikt er nog een dvd-speler van 50 euro? De losers, de drugsverslaafden, de mensen die niet meer weten van welk hout pijlen te maken. Het lompenproletariaat van de criminaliteit, zeg maar.

»Voor de rest is het gewoon de wet van vraag en aanbod. Als de koperprijs hoog is, kunnen ze bij de NMBS het aantal diefstallen niet bijhouden. Daalt de prijs, dan laten ze alles liggen. In de streek rond Gent hebben we zo ooit een plaag van diefstallen van die kleine grasmachinetractors gehad. De huizen waren te goed beveiligd, dus brak men in het tuinhuis in. En in de Baltische staten bleek een markt voor die dingen te zijn. Zodra de verantwoordelijke bende geklist was, was het gedaan met dat type diefstal.»

HUMO Speelt gentrificatie een rol? De stadscentra zijn in de loop der jaren ingenomen door beter verdienende middenklassegezinnen, die de zwakkere groepen weggeduwd hebben. Die nieuwe stedelingen stelen zelf minder, hechten meer belang aan veiligheid en hebben de politieke power om die af te dwingen.

De Ruyver «Dat speelt zeker mee, maar ook daar is het beleid niet onbelangrijk. Burgemeester Rudy Giuliani heeft in New York eerst Manhattan aangepakt, en nu kun je er al veilig door de Bronx lopen. Dichter bij huis zie je hoe, bijvoorbeeld, Bart Somers in Mechelen heel open, en met de klemtoon op de pijnpunten, op een nieuw veiligheidsbeleid heeft ingezet. Dat heeft hem geen windeieren gelegd. Wat is dan de kip en het ei? Heeft de gentrificatie van Mechelen de politie geholpen, of is het omdat Mechelen veiliger is geworden dat de gentrificatie is toegenomen? Een veiligheidsbeleid moet je ook ruimer zien dan alleen de politie: integrale veiligheid wil zeggen dat je ook het sociale weefsel en de voorzieningen aanpakt. Als je alleen de keuze hebt tussen ‘laten lopen’ of ‘opsluiten’, loop je niet ver. Somers heeft veel geïnvesteerd in contacten met de allochtone gemeenschap en heeft daar bondgenoten gevonden, wat de sociale controle ten goede is komen. Beleid kan de effecten van demografie en sociologie dus versterken.»

'Er is geen enkele link tussen objectief meetbare criminaliteit en het subjectieve onveiligheidsgevoel'


Molenbeek opkuisen

HUMO De criminaliteit daalt sneller dan we ze kunnen meten. Maar het onveiligheidsgevoel blijft desondanks bijzonder groot, en iedere Belg denkt dat de criminaliteit ieder jaar blijft toenemen.

De Ruyver «Dat is een onwaarschijnlijke paradox, die door iedere veiligheidsbevraging wordt bevestigd: er is geen enkele link meer tussen objectief meetbare criminaliteit en het subjectieve onveiligheidsgevoel. Het mooiste voorbeeld dateert uit 2008, toen mijn goede collega Johan Vande Lanotte me belde en vroeg of ik een studie kon uitvoeren in zijn stad. Jean-Marie Dedecker voerde in die tijd zowat zijn hele oppositie in het teken van ‘Oostende, het Palermo aan de Noordzee’. Er waren wat zware incidenten geweest, een dodelijke steekpartij in de Langestraat, maar het leek me nu ook niet meteen Sodom en Gomorra. We zijn dat toen gaan onderzoeken en wat bleek? Dat Oostende één van de veiligste steden van het land was, met de minste criminele feiten en een goed werkende politie met een redelijk hoge oplossingsgraad – ze zaten echt in de top 3 van Vlaanderen. Maar nergens was het subjectieve onveiligheidsgevoel zo groot. En weet je wat de voornaamste oorzaak was? Dat een kwart van de inwoners ouder was dan 65, en die mensen zijn het meest vatbaar voor onveiligheidsgevoelens, dat leren we uit elk onderzoek. Zelfs al waren de voorzieningen voor die groep heel uitgebreid, zelfs al was er geen sprake van vereenzaming of isolering, toch praatten ze elkaar een gevoel van onveiligheid aan dat niets met de objectieve feiten te maken had. Als er dan ook nog een paar keer een politiecombi moet uitrukken naar de Langestraat omdat een paar zatlappen op elkaars gezicht aan het slaan zijn, is het hek van de dam.»

'Tussen 2007 en 2008 zaten we permanent op dreigingsniveau 4, maar bij mijn weten heeft Guy Verhofstadt daar niet één keer iets over gezegd'

HUMO Soms vraag ik me af of het huidige veiligheidsbeleid dat onveiligheidsgevoel ook niet doet toenemen. Men wil ons toch doen geloven dat we ieder moment een aanslag kunnen krijgen?

De Ruyver «Ik heb onder Verhofstadt vier jaar het College voor Inlichting en Veiligheid geleid, en mijn stelling is altijd geweest dat je beter stil blijft. In de periode van de aanslagen in Madrid en Londen zaten we dag in dag uit rond de tafel, dreigingen te analyseren. Wij hadden toen ook aanwijzingen dat er iets zou kunnen gebeuren, we hebben zelf eens beslist om het eindejaarsvuurwerk in Brussel af te gelasten wegens een imminente dreiging van een groep die later ontmanteld werd. Week na week zag je bij het federale parket het aantal terroristendossiers stijgen. Alleen: wij vertelden daar zo goed als niets over. De mensen begaven zich angstvrij op de kerstmarkt, en daar waren wij zeer blij om. Dat lijkt mij ook het beste: dat de veiligheidsmensen op de toppen van hun tenen lopen, het angstzweet voelen stromen in de wetenschap dat er iets zou kunnen gebeuren, maar dat het grote publiek daar geen enkele last van ondervindt. De bevoegde ministers zwegen toen als vermoord, alleen Jacques Raes (tegenwoordig topman van de Staatsveiligheid, red.) zei iets namens het crisiscentrum, en die man was de vleesgeworden rust en kalmte. Vandaag zie je onze regering, maar ook die van de buurlanden, bijna tegen elkaar opbieden: constant melden ze bedreigingen en gevaren en vertellen ze hoe erg ze hun best doen ons te beschermen.»

'De Brusselse scholen sluiten was een ideetje van de grootste veiligheidsexperte van ons land: Joëlle Milquet.'

HUMO De dag van de aanslagen zelf reed in Parijs de metro normaal, bij ons lag hij drie dagen plat, scholen gingen dicht…

De Ruyver «Dat van die scholen was een ideetje van de grootste veiligheidsexperte die ons land rijk is: Joëlle Milquet (lacht). Natuurlijk kan het niet anders of zoiets vergroot het onveiligheidsgevoel. Natuurlijk ga je dan denken dat je in een andere samenleving zit. Ik twijfel er niet aan dat het allemaal gebeurt met de beste bedoelingen, en als we beginnen te peroreren dat we van dreigingsniveau 3 naar 4 zijn gegaan, gaan de mensen ons daadkrachtig vinden, maar… (Zucht) Wij zaten tussen 2007 en 2008 ook permanent op dreigingsniveau 4, en bij mijn weten heeft Verhofstadt daar niet één keer iets over gezegd.»

HUMO Terwijl je nu een kakofonie van verklaringen hebt van Jan Jambon en Koen Geens.

De Ruyver «Zo is dat. Tegelijk kreeg je, door de besparingsmaatregelen, de absurde situatie dat we na Verviers eerst een twaalfpuntenplan hebben goedgekeurd en dat er op dat moment ook toezeggingen zijn gebeurd voor meer middelen en meer capaciteit, maar dat die enkele maanden later, tijdens het begrotingsconclaaf, in stilte begraven zijn. Het resultaat was dat de veiligheidsdiensten uiteindelijk minder mensen hadden dan vóór Verviers. Gelukkig heeft men dat nu weer herroepen.

'Die militairen hebben alvast één meetbaar effect: in de straten waar ze staan, is de kleine criminaliteit helemaal verdwenen.'

»Het lijkt me nuttiger om voldoende middelen en mensen te voorzien, dan om iedere dag een verklaring te geven. Want op een bepaald ogenblik wordt dat toch publiek domein. Als de staatsveiligheid 600 man heeft, van wie de helft analyses maakt, dan is je operationele groep vandaag al te klein om alle geradicaliseerden te volgen.»

HUMO Zou het dan niet efficiënter zijn om meer mensen voor de Staatsveiligheid aan te werven, en minder militairen op straat te laten wandelen?

De Ruyver «Vandaag is het een én-énverhaal, omdat we de afgelopen tien jaar de federale politie hebben afgebouwd: er zijn niet genoeg mensen aangeworven om de uitstroom van gepensioneerden op te vangen. Dan krijg je plots deze situatie en zit je met de gebakken peren. Want de veiligheidsbehoefte is plots veel groter dan de beschikbare middelen. Trouwens, de militairen hebben alvast één meetbaar effect: in de straten waar ze staan, is de kleine criminaliteit volledig verdwenen (lacht).»

HUMO Als ik in Antwerpen naar de bioscoop ga, moet ik minstens vier militairen passeren. Ga ik letterlijk 200 meter verder naar de première van de Vlaamse opera, dan komt daar duizend man binnen zonder één militair gezien te hebben. Je kunt toch nooit genoeg politie en soldaten optrommelen om alles te beveiligen?

De Ruyver «Net zomin als je voor ieder huis een agent kunt zetten tegen mogelijke inbrekers, dat is juist. Wil je naar een duurzaam veiligheidsverhaal, dan moeten de militairen een tijdelijk fenomeen zijn.»

HUMO Ik was op nieuwjaar in Parijs, en ging een tentoonstelling bekijken in de Beaubourg. Door de verscherpte controles stond daar buiten op het plein meer dan drie keer zoveel volk als normaal. Een beetje terrorist met een kalasjnikov had daar met één maaibeweging een bloedbad zonder voorgaande kunnen aanrichten, met dank aan de verscherpte veiligheid.

De Ruyver «Dat is zo, als je erover begint na te denken. Eigenlijk moeten we opnieuw leren normaal te leven, ons er niets van aan te trekken. Mensen kunnen dat, die passen zich gelukkig zeer snel aan. Ik begrijp ook dat de regering de boodschap wil uitsturen dat ze het niet allemaal op zijn beloop laten, maar ze zouden zich moeten hoeden om uit gerechtelijke dossiers te gaan citeren. Dan kom je in een dynamiek waar je uiteindelijk geen greep meer op hebt. Ik heb de afgelopen weken bij herhaling geroepen: ‘Zwijg nu toch eens vijf minuten.’ Maar ja, politiek is nu eenmaal een permanent overlevings- en profileringsgevecht geworden.»

HUMO Waarin je kunt uitroepen dat je Molenbeek gaat ‘opkuisen’. Hoe doe je dat eigenlijk, praktisch gesproken?

De Ruyver «Ik heb me dat ook afgevraagd. Het lijkt me in ieder geval niet simpel. Ik ken de Brusselse kanaalzone al van in mijn jeugd, mijn ouders waren vleeshandelaars in Kuregem. Ik heb het verval van die wijken meegemaakt, mijn hart bloedt als ik zie wat daar is gebeurd. Het is een gevolg van de specifieke Brusselse situatie dat zulke toestanden zijn kunnen ontstaan. Het is te kort door de bocht om alles in de schoot van Philippe Moureaux (van 1993 tot 2012 burgemeester van Sint-Jans-Molenbeek, red.) te schuiven, al heeft hij een aantal dingen fout ingeschat, met name de dynamieken bij de jongere generaties. Maar hij heeft tenminste geprobeerd een beleid te voeren, in Anderlecht heeft het beleid gewoon zijn handen van Kuregem afgetrokken. Huisvuil werd er niet meer of onregelmatig opgehaald, gevandaliseerde publieke ruimte werd niet hersteld, het maakte niet uit of de PS of de MR aan de macht was. Men trad niet op en het werd erger. Ik heb met mijn ouders de legale economie zien plaatsruimen voor de illegale: louche garages, dealen op de straat, sweatshops voor textiel, magazijnen vol namaak, wapenhandel, noem maar op. Nooit is daar deftig naar omgekeken, laat staan dat er iets aan gedaan is. Hoe ga je dertig jaar slecht beleid en de generaties die er het gevolg van zijn nu opeens ‘opkuisen’?»

HUMO Met een politiekorps verdeeld in zes zones, en bevolkt met jonge flikken die zonder kaart in Brussel verloren lopen.

De Ruyver «Voilà. Er zijn zeker niet te weinig agenten in Brussel, we hebben er per hoofd van de bevolking evenveel als in Londen, Amsterdam of New York. Maar in rijke Brusselse gemeenten als Ukkel hebben ze er te veel en in arme gemeenten als Molenbeek hebben ze er veel te weinig. Ere wie ere toekomt: als er één zone is waar we sinds de politiehervorming eigenlijk geen last meer mee hebben, is het Schaarbeek. Omdat ze zichzelf wijkgebonden georganiseerd hebben, wat noodzakelijk is om daar iets te kunnen opbouwen. Je moet je pappenheimers in die wijken kennen en met hen praten om een verandering te kunnen bewerkstelligen. ‘Community policing’, wijkgerichte buurtpolitie: dat is het enige wat werkt. Een paar jonge gasten met loeiende sirenes laten binnenrijden, alsof ze in een oorlogszone zitten, haalt niks uit. Op het Lemmensplein in Anderlecht is het commissariaat in brand gestoken en heeft de laatste wijkagent er in 2010 totaal ontmoedigd de brui aan gegeven. De laatste rapporten van het Comité P uit 2013 over de politiewerking in die wijken waren vernietigend. Zo gaan we er echt niet komen.

»Nu, ik geef toe dat een wijkgerichte politie alleen de dingen niet zal oplossen. Je moet ook opnieuw legale economie kunnen aantrekken, je sociale weefsel uitbouwen, je openbare ruimte reinigen en herwaarderen, je onderwijs terug in orde krijgen. Je moet initiatieven als BX, de voetbalclub van Vincent Kompany voor de jonge gasten in de kanaalsikkel, ondersteunen, zo krijgen ze een houvast en rolmodellen. Dat is nuttiger dan permanent tien combi’s door Molenbeek te laten rijden.»

'Alle daderprofielen die we kennen, zijn haast kopieën van elkaar. Daar zat geen enkele vrome, brave gast bij die niet uit de moskee weg te slaan was'


Uzi in de klas

HUMO De Franse socioloog Olivier Roy zei dat het probleem van die nieuwe generatie niet zozeer is dat de islam radicaliseert, maar eerder dat het radicalisme islamiseert.

De Ruyver «Dat is zeer goed uitgedrukt, het zegt in één zin alles. Alle daderprofielen die we ondertussen kennen en uitgevlooid hebben, zijn haast kopieën van elkaar. Daar zat geen enkele vrome, brave gast bij die niet uit de moskee weg te slaan was. Nee, stuk voor stuk zijn het gasten die uit het systeem zijn gegleden: geen diploma, dus geen toegang tot de arbeidsmarkt, dus snel geld gaan verdienen in de illegale economie, dus gevangenis in, gevangenis uit. Dan lopen ze iemand tegen het lijf die vraagt of ze niets van hun leven willen maken, strijder worden voor die fantastische magneet die daar hangt, het kalifaat. In één klap zijn al je zonden vergeven, van de ene dag op de andere ben je een man die respect afdwingt en door de meisjes bewonderd wordt. Is dat omdat die allemaal heel erg gelovig zijn? Die gasten zijn er hooguit op uit de verschillen tussen moslims en anderen te polariseren. En hoe meer wij moslims blijven buitensluiten, hoe meer zieltjes zij gaan winnen. Ik vrees echt dat we daar opnieuw een generatie aan het verliezen zijn.»

HUMO Gaan we binnenkort naar een normalisering van onze veiligheidscultuur en keren de militairen terug naar de kazerne, of gaan we de weg op van Israël, waar kleuterleidsters in Jeruzalem een uzi omhangen als ze met hun klasje over straat lopen?

De Ruyver «Ik vrees voor het laatste, al hoop ik vurig dat ik ongelijk krijg. Israëlische collega’s zeggen me dat we te soft geweest zijn, dat we oogsten wat we gezaaid hebben. Zij vinden gewapende buschauffeurs en leerkrachten de normaalste zaak van de wereld. Maar is dat dan nog een kwalitatieve samenleving? Voor je het weet zit je in een permanente oorlogssituatie. Als we dat niet willen, zullen we hier toch in de probleemgeneraties moeten investeren, en ginder in de oplossing van conflicten. Anders zullen we steeds meer oorlog blijven importeren.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234