Humo sprak na hun tumultueuze ontslag met Rachida Lamrabet en Alona Lyubayeva: 'Liesbeth Homans is als minister van Gelijke Kansen niet geïnteresseerd in gelijke kansen'

Alona Lyubayeva en Rachida Lamrabet hebben gemeen dat ze vrouw zijn en een migratie-achtergrond hebben. Ze zijn ook allebei goed van de tongriem gesneden en delen scherpe meningen over gelijke kansen en integratie. Die moesten ze recent, nadat ze het pad van de N-VA hadden gekruist, bekopen met een ontslag. Nu treden ze voor het eerst samen naar buiten.

'Als we Els of Marijke hadden geheten, zouden we nog een job hebben'

Beide dames ijverden voor gelijke kansen en bestreden discriminatie: Alona Lyubayeva als diversiteitsambtenaar bij de Vlaamse overheid, Rachida Lamrabet als juriste bij het gelijkekansencentrum Unia. Tot de N-VA hen in het vizier nam: Liesbeth Homans noemde Lyubayeva deloyaal en incompetent en ontsloeg haar; Zuhal Demir kapittelde Lamrabet omdat ze in een film het boerkaverbod aan de kaak stelde, waarna de directie van Unia haar aan de kant schoof.

HUMO Hoe gaat het nu met u?

Rachida Lamrabet «Het waren bewogen tijden, maar ik voel me nu iets beter. Ik ben een weekje naar Marokko gegaan met de kinderen en dat heeft me goed gedaan. Ik heb geprobeerd om niet te veel na te denken over wat er gebeurd is, maar dat lukt nooit helemaal: ook ginder heb ik nachtmerries gehad.»

Alona Lyubayeva (knikt) «Die had ik ook.»

Lamrabet «En hartkloppingen. De nacht voor mijn vertrek heb ik geen oog dichtgedaan, de nachten ervoor sliep ik maximum twee, drie uur. Ik heb gehyperventileerd: dat was me nog nooit overkomen, terwijl ik al redelijk wat meegemaakt heb in mijn leven.»

Lyubayeva «Ik heb gisteren, de eerste dag na de paasvakantie, mijn moeilijkste moment gehad: het huis was leeg en plots kwam het besef dat het voorbij is. Ik ben meteen sollicitatiebrieven beginnen te schrijven: een therapeutische bezigheid, ik hoop al schrijvend te weten te komen wat ik eigenlijk wil.»

HUMO Jullie zijn allebei op 31 maart 2017 ontslagen: dat schept een band.

Lyubayeva (lacht)

Lamrabet «Wij zijn zusters in ontslag.»

HUMO Kenden jullie elkaar voordien al?

Lyubayeva «We hebben elkaar weleens gezien op een studiedag, maar tot twee weken geleden hadden we nog nooit met elkaar gesproken.»

Lamrabet «Ik had Alona in ‘De afspraak’ gezien en vond haar indrukwekkend: ik heb haar een Facebookberichtje gestuurd om haar te steunen.»

Lyubayeva «Ik heb tot na mijn ontslag gewacht om te antwoorden, want ik wist dat het kabinet mijn Facebookpagina in de gaten hield. Toen ik ’s ochtends door de kabinetchef ontvangen werd, lag er een print van mijn Facebookprofiel op tafel. Dat was nochtans niet publiek. Kennelijk had iemand gemeld dat ik één of ander artikel had gedeeld. Maar op die print stonden evengoed foto’s van mijn kinderen, mijn hond en mijn kat.»

Lamrabet «Onvoorstelbaar.»

HUMO Waarover ging dat artikel?

Lyubayeva (blaast) «Geen idee. Over integratie, neem ik aan. Maar ik had er zelfs geen commentaar bij gegeven, laat staan dat ik ‘Homans, trut!’ of een andere belediging had gepost (lacht). Hoe dan ook hebben ze niets te zoeken op mijn Facebookpagina, dat mag arbeidsrechterlijk niet.»

HUMO Mevrouw Lamrabet: toen u dat berichtje stuurde, moest u nog ontslagen worden.

Lamrabet «Er was al wel wat polemiek rond mijn film en het interview daarover, maar ik dacht: ‘Het zal zo’n vaart niet lopen.’ We wonen tenslotte in een democratisch land, en ik vertrouwde op de redelijkheid van mijn directie. Ik dacht dat de politiek nooit zo zwaar op een onafhankelijke instelling zou kunnen wegen. Ik had in eigen naam een film gemaakt, en die was – toegegeven – provocerend, maar dat hoort zo: kunst moet prikkelen. Nooit was het in mij opgekomen dat ik daardoor in de problemen zou komen. Ook al wist ik dat het een heikel thema was, zoals alles wat met religieuze diversiteit te maken heeft: het beroert de gemoederen. Zeg ‘moslim’ en het land staat op z’n achterste poten, hysterisch.»

Lyubayeva «Dat is het juiste woord.»

Lamrabet«Ik wilde alleen een debat op gang brengen, via het perspectief van een insider met een gezichtssluier een discussie over privacy en gewetensvrijheid op gang brengen. Wij kunnen in dit land tegen een stootje, dacht ik.»

Lyubayeva «Unia is heel ver gegaan, terwijl het eigenlijk de taak van de organisatie is mensen als Rachida te beschermen.»

HUMO Had jullie samenzijn van twee weken geleden een therapeutisch effect?

Lyubayeva «Nee, we vonden het vooral belangrijk dat we allebei goed gegeten hadden (lacht).»

Lamrabet «Je lacht ermee, maar tijdens zo’n periode vergeet je goed te eten. Het deed me elk geval deugd om in goed gezelschap te zijn, iets te eten en van gedachten te wisselen. Ik had het nodig om iemand te spreken die in hetzelfde schuitje zat én strijdvaardig bleef.»

'Ik heb gehyperventileerd na mijn ontslag. Ik heb nachtmerries gehad, en hartkloppingen'


Geofferd

HUMO Mogen we uit jullie wedervaren besluiten dat het beroerde tijden zijn voor vrouwen die een migratieachtergrond combineren met een uitgesproken mening?

Lyubayeva «Ik denk niet dat het met onze achtergrond te maken heeft: het is gewoon geen goede tijd voor uitgesproken meningen tout court. Men neemt mij uitspraken kwalijk over het gebrek aan vrouwen in het topkader van de Vlaamse administratie: dat heeft niets met migratie te maken. Als een universiteitsrector dat zegt, ligt niemand daarvan wakker, voor mij is het een gevaarlijk onderwerp.»

HUMO Dus heeft het toch met uw achtergrond te maken?

Lyubayeva «Het gaat over de spanning tussen mij en degene die mij controleert. Ik heb veel steun gekregen na mijn ontslag – ik ben gestopt met tellen na duizend berichten – en veel mensen maken mee wat ik meemaak. Bij de Vlaamse overheid werken op alle niveaus mensen die niet politiek-neutraal zijn. Van groen tot geel: iedereen is aanwezig. Maar groen en rood mogen niet langer hardop praten. Ik heb vergaderingen meegemaakt waar experts niet vrijelijk durfden te spreken, omdat ze links-progressief zijn. Mensen kijken schichtig rond: wie luistert mee? Vooraf vragen mensen: ‘Wordt er een verslag opgemaakt?’ Als dat zo is, voel je de sfeer op slag veranderen. Mensen zijn bang om iets te zeggen wat hun achteraf kwalijk kan worden genomen. Ik krijg mails van mensen die zeggen: ‘Ik steun je, maar niet publiek.’ Zelfs mijn eigen medewerkers durfden dat niet.»

HUMO De dag vóór uw ontslag verscheen in De Morgen een stuk waarin gezegd werd dat enkele van uw medewerkers over u waren gaan klagen bij een vertrouwenspersoon.

Lyubayeva «Zo wordt het spel gespeeld. Het kleinste kind begrijpt wie er baat bij heeft om zulke onwaarheden te lekken.»

Lamrabet «Een karaktermoord: bij mij zie je hetzelfde. Unia heeft na mijn ontslag gecommuniceerd dat er tijdens ons gesprek nog andere breekpunten aan het licht waren gekomen. Mijn advocaten en ik hebben gevraagd: ‘Wélke breekpunten?’ We wachten nog altijd op het antwoord: er zijn er geen.

»Mijn laatste evaluatiegesprek dateert van een paar maanden geleden: dat was perfect in orde. Ik heb nooit één opmerking gekregen over mijn functioneren. Maar intussen is er wel een sfeertje gecreëerd. Tijdens ons gesprek hebben co-directeurs Patrick Charlier en Els Keytsman mij aangewreven dat ik op 7 maart – ik heb die dag een vorming gegeven aan de Universiteit Antwerpen – geen verlof had aangevraagd. Met een uitgestreken gezicht: ‘Ons vertrouwen in u is geschonden.’ Ik heb zeventien jaar van mijn leven aan die instelling gegeven, ik ben te slordig om met overuren, kilometervergoedingen en gsm-kosten te pingelen, en dan komen zij met die ene verlofdag aanzetten. Administratief gezien had ik nog tijd om dat te regelen: de maand was nog niet om.

»Eigenlijk noemden ze mij een dief, het cliché van de onbetrouwbare Marokkaan was niet ver weg. Ik was gechoqueerd. Charlier zat er afgemeten bij, Els Keytsman voerde de hele tijd het woord, mét de glimlach. Ik dacht: ‘Dat kan toch niet? Je rijdt mijn leven in de vernieling met een glimlach op je gezicht?’»

HUMO Staatssecretaris Zuhal Demir had vóór uw ontslag luid haar ongenoegen over uw boerkastandpunt kenbaar gemaakt.

Lyubayeva «Natuurlijk heeft Demir niet gebeld om te zeggen: ‘Rachida moet weg!’ Maar ze heeft wel mee een klimaat gecreëerd. Unia had het al niet onder de markt na eerdere aanvallen van Homans.»

Lamrabet «De druk was groot geworden. Maar ik had op loyauteit en ruggengraat gehoopt. Zoals Alona zei: ‘Wie bang is, krijgt klappen.’ Charlier en Keytsman hebben mij geofferd, dat is duidelijk. Meteen na ons gesprek zijn ze bij Demir ontvangen. Ze hebben mijn hoofd meegenomen als geschenk, op een zilveren schotel. Met een drastische maatregel heeft Unia zich weer in de gunst proberen te werken.»

'Liesbeth Homans heeft volgens mij nog nooit echt gewerkt op het kabinet: ze voert er alleen maar campagne' Alona Lyubayeva


Snit en naad

HUMO U, mevrouw Lyubayeva, werd door Homans verweten te kritisch te zijn voor uw opdrachtgever, de Vlaamse regering.

Lyubayeva «In mijn functie-omschrijving stond letterlijk dat ik kritisch móést zijn. Dat heb ik ook gezegd tegen de minister: ‘Als je wil dat ik zwijg, is dat geen enkel probleem, maar dan moet je de functie anders omschrijven.’ Nu was het mijn job om mijn mond open te doen. En als de regering niet goed bezig was op het vlak van gelijke kansen, deed ik dat. Ik was trouwens nog mild, want veel kritiek bleef binnenskamers. Ik had in mijn stoutste dromen niet kunnen denken dat een minister een evaluatierapport zou fabriceren om mij buiten te krijgen.»

HUMO Hebt u daar concrete bewijzen voor?

Lyubayeva «Natuurlijk: geen enkele medewerker van het kabinet heeft mij ooit geobserveerd tijdens mijn job. Ze kennen mij alleen van gesprekken op het kabinet, maar dat was niet mijn job. Ik moest het beleid waarmaken vanuit de administratie, door evenementen, studiedagen en acties te organiseren. Dáár heb ik niemand van het kabinet gezien. Als de minister uitspraken doet over mijn functioneren, liegt ze, want ze wéét niet wat ik doe of hoe ik omga met mijn medewerkers.

»Het échte probleem is dat iemand die niet in gelijke kansen geïnteresseerd is, minister van Gelijke Kansen is geworden. Haar ideologie staat haaks op het regeerakkoord, dat eigenlijk redelijk ambitieus is. Toen ik vaststelde dat Homans het beleid saboteerde, had ik de keuze: zwijgen of blijven roepen en daar zelf op afgerekend worden. Ik heb bewust voor het laatste gekozen.»

HUMO De discussie werd toegespitst op het integratiepact: een globale set van maatregelen tegen discriminatie op basis van etnische gronden.

Lyubayeva «Als een dossier zeven maanden onaangeraakt op een stapel blijft liggen, als je alle vergaderingen over dat dossier keer op keer aflast, geef je duidelijk het signaal dat het je niet interesseert. Over het integratiepact heeft men zelfs letterlijk gezegd: ‘Blijf eraf, wij willen daar niet mee uitpakken.’ Maar toen werd het integratiepact plots hot in het parlement, en kwam de minister af: ‘Je zult dat integratiepact toch vanonder het stof moeten halen.’ Intussen was mijn medewerker opgestapt, omdat het werk rond het integratiebeleid en het integratiepact niet erg motiverend was. Ik heb dag en nacht gewerkt, en het voorstel ís er gekomen. Zij het twee dagen te laat, wat men mij nu aanwrijft.»

HUMO Het pact zal nu uitgevoerd worden door Wouter Van Bellingen, tot voor kort directeur van het Minderhedenforum. In een dubbelinterview met Van Bellingen zei Homans in De Morgen: ‘Wij zijn pioniers.’

Lyubayeva «Het integratiepact ís ook pionierswerk, geen enkel land in Europa heeft zoiets. Daarom liep ik aanvankelijk over van enthousiasme. Maar dat is snel bekoeld toen ik merkte dat de minister niet de intentie had om er werk van te maken.»

Lamrabet «Men is fundamenteel ongeïnteresseerd in een krachtig beleid tegen discriminatie.

»Ik wil nog even terugkomen op uw vraag van daarnet: heeft het een rol gespeeld dat wij een migratieachtergrond hebben? Ik volg Alona tot op zekere hoogte: er is steeds minder ruimte voor links-progressieve standpunten. Maar ik ben er wel van overtuigd dat het een rol speelt wie die afwijkende stellingen poneert en over welk onderwerp ze gaan. Iemand met een migratieachtergrond mag op de splinter in onze eigen ogen wijzen, maar niet op de balk in de ogen van de witte meerderheid. We mengen ons in een debat dat tot nog toe was voorbehouden voor hoogopgeleide blanke mannen, en vertolken meningen die men niet gewoon is en die misschien zelfs choqueren. Dan word je dubbel zo hard afgestraft. We zijn blijkbaar nog altijd niet klaar voor een volwassen debat.»

HUMO Waarom niet?

Lyubayeva «Omdat men nog altijd heel betuttelend met migranten omgaat. Neerbuigend. Eén van mijn allereerste ervaringen op dat vlak was een bezoek aan een interimkantoor: omdat ik Russisch was, kon ik alleen maar poetsvrouw zijn. We zijn twintig jaar verder, ik heb intussen een topjob bij de overheid uitgeoefend, maar nog altijd krijg ik commentaar: ‘Je mag allang blij zijn dat je hier bent.’»

Lamrabet «De meerderheid mag mensen in een zwakke positie schofferen en zeggen dat ze maar sterk moeten zijn, maar als de minderheid terugspreekt, is het kot te klein. In het vrije westen mag elk individu zelf beslissen wat hij of zij nodig heeft. Dat staat neergeschreven in allerhande verdragen, maar als ik hetzelfde zeg, ben ik staatsgevaarlijk. De hysterie over boerka’s en hoofddoekjes bewijst dat men het ondraaglijk vindt dat de samenleving aan het veranderen is. Door de hoofddoeken te verdrijven wil men de indruk geven dat alles is zoals in een geïdealiseerd verleden.»

HUMO Ik heb ook mijn deel gehad, zei u ooit over racisme en discriminatie.

Lamrabet «Ik ben in Borgerhout opgegroeid in een gezin met veel broers en zussen, in een wijk waar veel Marokkaanse mensen wonen. Na het zesde leerjaar lag de wereld aan mijn voeten, ik kon worden wat ik wou, maar ik werd net als mijn broers en zussen – én de rest van de wijk – naar het beroepsonderwijs gepord: snit en naad. Als we al niet naar het bijzonder onderwijs werden gestuurd, zonder nadenken, alsof er genetisch iets niet met ons klopte.»

Lyubayeva «Ik heb vaak getolkt voor het CLB (het voormalige PMS, red.) en je wil niet weten hoeveel kinderen naar het buitengewoon secundair onderwijs worden gestuurd, énkel en alleen omdat ze van rechts naar links schrijven of bepaalde taalnuances niet vatten. Die kinderen zijn perfect in staat om naar het eerste leerjaar te gaan, maar omdat de tests niet geschikt zijn voor anderstaligen, belanden ze in het bijzonder onderwijs en wordt hun toekomst gehypothekeerd.»

HUMO Ik merk dat er op de concentratieschool waar mijn kinderen zitten hard wordt gewerkt aan de integratie van anderstaligen: is er geen beterschap?

Lyubayeva «Ik heb het beleid de laatste jaren van nabij meegemaakt: we zijn erop achteruitgegaan. Er is alleen maar afgebouwd.»

HUMO Discriminatie op basis van afkomst is strafbaar.

Lamrabet «Er zijn géén quota voor de arbeidsmarkt.»

Lyubayeva «Het is erg moeilijk geworden om positieve maatregelen te nemen, voor om het even welke doelgroep.»

'Ik wilde kunst maken en werd plots een boerkahoer genoemd' Rachida Lamrabet


Kleur, hoop en liefde

HUMO Vorige week toonde een peiling van de VRT en De Standaard dat nog maar 1 op de 3 Vlamingen het cordon sanitaire steunt.

Lamrabet «De ideeën van het Vlaams Belang zijn vandaag mainstream.»

HUMO Tom Van Grieken heeft gelijk: alle partijen hebben de ideeën van het Vlaams Belang geadopteerd?

Lyubayeva «De politieke correctheid is verschoven, de meeste partijen zijn naar rechts opgeschoven, om kiezers over te houden.»

Lamrabet «En dan zegt men dat de problemen maar eens benoemd moeten worden. Ze worden al járen benoemd! Nu moeten we beginnen te bouwen, en dat doe je niet door groepen te isoleren en alle problemen van de samenleving in een cultureel kader te analyseren. Zeggen dat ouders met een migratieachtergrond niet betrokken zijn bij de opvoeding van hun kinderen is niet benoemen, dat is het falen van politiek beleid maskeren.»

HUMO Zijn alle ouders dan even betrokken? Is taalachterstand geen probleem?

Lamrabet «Taal is niet zaligmakend. Het is niet omdat je een taal spreekt dat alles vanzelf lukt. In Antwerpen lopen proefprojecten waarbij moeders bijeengebracht worden op school, terwijl hun kinderen in de les zitten. Die moeders doen ongelofelijk hun best, ook al hebben ze een taalachterstand: dan komt zulke kritiek hard aan.»

HUMO Je kunt je kind niet helpen met zijn of haar huiswerk als je geen Nederlands begrijpt.

Lyubayeva «Ik werd als tolk vaak door de scholen gebeld wanneer ze een kind wilden wegsturen. Scholen modderen vaak aan, tot het kind niet meer geholpen kan worden. Ik vroeg altijd: ‘Waarom hebben jullie mij niet een halfjaar eerder gebeld, dan had ik het schoolreglement kunnen uitleggen aan de ouders.’ ‘Wij kunnen dat niet betalen,’ zegden ze. Schrijnend: om 10 euro per uur belandt een kind in het bijzonder onderwijs. Dat zijn geen culturele, maar structurele problemen, die je kunt oplossen.»

HUMO Twee jaar geleden zei u nog dat kleur en taal steeds minder een issue waren.

Lyubayeva «Dat waren mijn wittebroodsweken als diversiteitsambtenaar: na twee jaar is mijn beeld minder romantisch. Ik heb de voorbije jaren kennisgemaakt met een erg harde economische logica. Ik heb ongelofelijk veel mensen met een handicap ontmoet die willen werken, maar ik bots altijd op managers die zeggen dat ze ‘in deze budgettair penibele tijden niets kunnen aanvangen met mensen die maar 80 procent zijn. Ik heb mensen nodig die 150 procent beschikbaar zijn.’ Ik las onlangs een interview van iemand met een handicap én drie universitaire diploma’s: drie jaar lang had hij sollicitatiebrieven verstuurd, niet één keer was hij uitgenodigd voor een gesprek. Wat willen we eigenlijk? Gaan we die mensen allemaal op een uitkering zetten?»

HUMO Waar komt die verharding volgens u vandaan?

Lyubayeva «Dat heeft met de crisis te maken, natuurlijk. En de gewone man betaalt een dubbele prijs: die van de crisis én die van de besparingspolitiek. En dan begint het te wringen.»

Lamrabet «Alle zekerheden staan op losse schroeven, en dan krijg je een heel logische angstreactie. Sommige politici poken die angst op, door te komen aanzetten met heel eenvoudige verklaringen: ‘Het komt door die Marokkaanse man naast uw deur.’ Die ideologie, oorspronkelijk van het Belang, heeft ingang gevonden bij de N-VA. Eigenlijk zouden de andere partijen daar tegenin moeten gaan, maar vooral de SP.A heeft het harde neoliberale discours overgenomen.»

HUMO Toen Bart De Wever zei dat er geen draagvlak bestond voor migratie, hebt u zich boosgemaakt in een opiniestuk. U zei dat het gebrek aan draagvlak het resultaat was van zijn politiek, die alle kleur, hoop en liefde uit de samenleving knijpt.

Lamrabet «Móét je een draagvlak hebben voor migratie? Migratie kun je niet tegenhouden, hè. Het is er, het is eigen aan de mens.»

HUMO Een breed draagvlak zou het samenleven toch ten goede komen?

Lamrabet «Ik ben een voorstander van inburgeringscursussen, ook voor mensen die hier al lang wonen: je zou ze kunnen gebruiken om een draagvlak te creëren. Je kunt mensen dan uitleggen dat je niemand kunt verplichten om op een plek te blijven wonen waar lijf en leden bedreigd worden. Je zou mensen kunnen doen inzien dat alles aan verandering onderhevig is en dat dat niet altijd slecht hoeft te zijn.»

HUMO Voor oorlogsvluchtelingen hebben mensen meer begrip dan voor economische vluchtelingen.

Lamrabet «Waar trek je de grens? Doe je de deur dicht voor iemand die zijn gezin geen eten kan geven: ‘Er is genoeg voor ons maar niet voor u?’»

HUMO Pleiten jullie voor open grenzen?

Lyubayeva «Wat men vaak schijnt te vergeten: het is niet leuk om migrant te zijn. Niemand steekt voor zijn plezier de Middellandse Zee over in een rubberboot. Eenmaal ter plekke moet je altijd op je hoede zijn, op de tippen van de tenen lopen. Je wordt continu geplaagd door nostalgie en melancholie of je wordt gediscrimineerd. Migreren brengt een cultuurshock met zich mee, voor veel mensen is dat een levenslang trauma.»

Lamrabet «Mochten ze de keuze hebben: de meeste migranten waren in hun land gebleven.»

Lyubayeva «Laten we niet vergeten dat velen wel degelijk terugkeren. Ik ben een uitzondering. Eigenlijk maakt het me niet uit waar ik woon, maar ik ben niet teruggekeerd naar Oekraïne omdat ik er geen toekomst zag voor mijn kinderen.»

Lamrabet «Ze moeten ophouden met mensen doodsbang te maken met hun retoriek over vluchtelingen, alsof we overspoeld worden. Als je ziet hoeveel mensen worden opgevangen in Libanon: dát is onvoorstelbaar. En dan zeggen ze hier dat we streng en kordaat moeten optreden omdat we anders binnen de kortste keren ons eigen land niet meer herkennen. Dat vind ik verwerpelijk. Zelfs kanonnenvuur is geen valabel argument meer om te vluchten: ‘Ga terug, ge verstoort onze rust.’ Als Merkel een softere benadering voorstelt, wordt ze weggehoond als een gevaarlijke gekkin. Terwijl Europa voor mij een project is, van mensenrechten, opgebouwd uit de ruïnes van een oorlog. Met een politiek die gebaseerd is op bloed en bodem breng je de samenleving in gevaar.»

Lyubayeva «35 procent van alle Vlaamse kinderen onder de 5 jaar heeft een migratie-achtergrond: hoe moeten die kinderen zich voelen als je de hele tijd dreigt dat je ze op de bus, de boot of het vliegtuig gaat zetten?»

'De hysterie over boerka's en hoofddoekjes bewijst dat men het ondraaglijk vindt dat de samenleving verandert'


Simplismen

HUMO Het klimaat is hardvochtig, en bijna alle partijen zijn daar verantwoordelijk voor. Is het toeval dat jullie allebei met N-VA’ers in de clinch zijn gegaan?

Lyubayeva «Ik ben ervan overtuigd dat het mij niet was overkomen met iemand van een traditionele partij. Men heeft een negatief evaluatierapport gefabriceerd en informatie over mijn persoonlijke levenssfeer op straat gegooid: ik kan me niet voorstellen dat Kris Peeters of Sven Gatz zoiets doet. Dat heeft met integriteit en politieke cultuur te maken: mijn minister zit op haar stoel omwille van haar polariserende karakter en de kiezers die ze daarmee aantrekt.»

HUMO Wat u electorale berekening noemt, zal zij als een oprechte ideologische keuze uitleggen.

Lyubayeva «Absoluut: Homans gelooft niet in gelijke kansen.»

Lamrabet «Natuurlijk is het ideologie, maar de manier waarop ze bepaalde organisaties demoniseren is pure strategie.»

HUMO Een anonieme N-VA’er ‘uit regeringskringen’ zei laatst in De Morgen dat de partij een afkeer heeft van ‘organisaties die van de miserie van andere mensen hun businessplan maken’. Men had het dan over ngo’s, de vakbond en Unia.

Lamrabet «Rechts kijkt zo naar de samenleving: ze vinden dat mensen zichzélf moeten helpen. ‘We moeten ze zelfredzaam maken.’»

Lyubayeva «De N-VA schijnt te denken dat je langdurig zieken en werklozen aan het werk krijgt door ze te bedreigen. Ik heb meegemaakt hoe moeilijk het is om bedrijfsleiders te overtuigen die mensen zelfs gratis aan te nemen. Ik heb er zelf een aantal stage laten lopen in mijn team, om te tonen dat het kan, niemand moet mij komen zeggen dat het aan de mens met een handicap ligt.»

Lamrabet «De N-VA heeft het altijd over de slachtofferrol, maar dat is geen rol of profilering, dat is een positie: sommige mensen hebben door de omstandigheden weinig vat op hun leven. Als overheid moet je die omstandigheden weghalen, waardoor ze niet meer als slachtoffer door het leven moeten. Niet iedereen wordt in een welgesteld Vlaams gezin geboren, hè.»

Lyubayeva «‘De kracht van verandering’ bestaat vooral in het afbreken van wat bestond, om het de mensen nog moeilijker te maken.»

HUMO Homans is volgens u niet geïnteresseerd in gelijke kansen. Hoe zit het bij Zuhal Demir?

Lamrabet «Ik vrees ervoor. In haar beleidsverklaring rept Demir bijvoorbeeld met geen woord over het Nationaal Actieplan Racisme, dat er eigenlijk al sinds 2001 had moeten zijn. Haar voorgangster Elke Sleurs heeft een voorbereidende studie gevraagd aan de Universiteit Gent. Die kreeg ze ook, maar ze verwaardigde zich niet er een ontvangstmelding voor op te sturen. En Demir spreekt er zelfs niet meer over.»

Lyubayeva «Als je Unia een centrum voor polarisering noemt, getuigt dat van een manifeste onwil om samen te werken. Als je iets wil veranderen, ga je je belangrijkste partner niet beledigen, je gaat samenzitten om je beleidsintenties duidelijk te maken. Politiek gaat alleen nog over de kiezer, niet over het algemeen belang. Homans heeft volgens mij op het kabinet nog nooit echt gewerkt: ze voert er sinds de eerste dag campagne. Ze voedt de mensen met zeer eenvoudige zwart-witoplossingen.»

HUMO U hebt wel een erg negatief mensbeeld: de Vlamingen slikken zonder meer wat de N-VA hen inlepelt?

Lamrabet «Angstige mensen zijn kwetsbaar en vatbaar voor zulke simplismen.»

Lyubayeva «Als we die boodschap van polarisering en criminalisering niet bijsturen, evolueren we naar een gese-gregeerde samenleving. Ik ken voorbeelden, overal ter wereld, waar de rijken in gated communities afgescheiden leven van de armen. Maar willen wij zo’n samenleving?»

Lamrabet «In bedrijven zal de frontoffice bevolkt worden door mooie, nette blonde vrouwen, en vrouwen met hoofddoek zullen in de achterkamers zitten typen. Dat is het project van bepaalde partijen, maar we moeten hoopvol blijven, al is het maar voor onze kinderen.»

HUMO In ‘De afspraak’ verwees u naar uw thuisland Oekraïne: ‘Ik ben opgegroeid in een totalitair regime, ik weet hoe het is om tegengewerkt te worden.’ Is dat geen overtrokken conclusie?

Lyubayeva «Nee, dat vind ik niet. De vrije meningsuiting is in gevaar. Wat ik heb meegemaakt, kun je zó in het sovjettijdperk plaatsen. Dat is typisch gedrag van een totalitair regime. Als je iemand niet graag hebt vanwege haar mening, duw je haar naar de uitgang. Alleen had ik wel verwacht dat er hier meer protest zou zijn als een minister een evaluatierapport vervalst. (Denkt na) U vroeg me aan het begin van het gesprek of het heeft meegespeeld dat ik een migratieachtergrond heb. Ik ga de vraag opnieuw beantwoorden: als een Els of een Marijke dezelfde uitspraken had gedaan, zou het zo’n vaart niet gelopen hebben.»

HUMO En als ú niet Rachida maar Marijke had geheten, mevrouw Lamrabet?

Lamrabet «Dan had ik wellicht niets over de boerka geschreven, maar over holebirechten en dan zou ik luid applaus hebben gekregen. Dat is trouwens wat Patrick Charlier mij letterlijk heeft gezegd tijdens ons gesprek naar aanleiding van de film en het interview. Hij verwees naar een ex-collega die vaak over holebirechten publiceerde. ‘Die opiniestukken wilden wij als Unia zelfs mee ondertekenen,’ zei hij. Die solidariteit en moedige stellingname is ondenkbaar wanneer het gaat over religieuze diversiteit, omdat het een te lastig thema is.

»Een eigenaardig fenomeen trouwens, die plotse interesse van de N-VA voor de rechten van holebi’s en transgenders. ‘Dat zit in ons DNA,’ zeggen ze, terwijl het natuurlijk niets meer is dan een nieuwe stok om moslims mee te slaan.»


Boerkahoer

HUMO Tot slot, mevrouw Lamrabet, bent u net als mevrouw Lyubayeva al aan het solliciteren?

Lamrabet «Nee. Ik ben nog aan het bekomen van de schok. Ik wilde kunst maken en werd plots een boerkahoer genoemd. Door mensen die de pretentie hebben te denken dat ze in mijn hoofd kunnen kruipen en beter dan ikzelf begrijpen waar ik voor sta.»

Lyubayeva «Ik heb eigenlijk géén negatieve reacties gekregen. Ik werd omhelsd op straat: ‘Hou vol, meiske.’ Ik kreeg op straat handdrukken van wildvreemde mannen. Toen ik gisteren bij de post mijn ontslagbrief ging halen, zagen de twee madammen achter het loket mij al van ver komen: ‘Aha, jij komt zeker je ontslagbrief ophalen?’ (lacht)»

Lamrabet «Mensen maakten mij uit voor een verholen islamradicalist. Ik ga eerst mijn nieuwe roman afwerken: die had al klaar moeten zijn, maar nu heb ik eindelijk tijd (lacht)»

Lyubayeva «Ik heb gezegd dat ze over boerka’s moet schrijven (lacht).»

Lamrabet «Nee, er komen geen boerka’s in. Het gaat over een Marokkaanse jongen die tijdens de Eerste Wereldoorlog in het Franse leger wordt ingelijfd om te gaan vechten in Noord-Frankrijk, voor diezelfde Fransen die op dat moment zijn eigen land aan het koloniseren waren. Een vergeten geschiedenis. Daarom wil ik mijn stem blijven verheffen: het is belangrijk om de verhalen te vertellen die mensen niet kennen. Ze kunnen de basis vormen voor een gedeelde toekomst.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234