Humo trok naar de mannenkliniek in Gent: 'Twintig uur per week tv-kijken is zéér nefast voor uw teelballen'

De universitaire mannenkliniek, het andrologisch centrum van het UZ Gent, is uniek in Vlaanderen, maar volgens initiatiefnemers Ahmed Mahmoud en Guy T’Sjoen komt ze niets te vroeg: ‘Er bestaat nog altijd een groot taboe rond mannenproblemen.’

'De kwaliteit van het zaad van de westerse man blijft dalen. We naderen stilaan de gevarenzone'

Het andrologisch centrum in Gent wordt bevolkt door vruchtbaarheidsspecialisten, endocrinologen – hormoondeskundigen – en urologen. Seksuologen en psychologen zitten niet veraf.

Guy T’Sjoen (endocrinoloog) «Mensen komen hier aankloppen met vage klachten, waarachter een breed scala aan biologische oorzaken kan schuilen, maar evengoed kan het een psychologisch-seksuologisch probleem zijn. Dan kan de uroloog niet veel aanvangen. Op dit moment lopen patiënten een beetje verloren in het medische aanbod: wij zullen mannen de weg wijzen.

»Ik hoop ook dat ons centrum specifieke mannenproblemen meer bespreekbaar zal maken. Vrouwen praten gemakkelijk over gynaecologische problemen, en over intieme zaken in het algemeen. Maar ik heb nog nooit mannen op café horen praten over erectieproblemen of over verminderde zaadkwaliteit. Ze stappen ook minder snel dan vrouwen naar de seksuoloog als het in bed niet wil vlotten.»

HUMO Erectiestoornissen zijn op dat vlak wellicht het vervelendst.

T’Sjoen «Daar praten mannen nog het minst gemakkelijk over, ja. Een typisch tafereel: een man komt bij de dokter, praat honderduit over een lange reeks vage klachten en stamelt op het einde, wanneer de dokter de deurklink al vastheeft: ‘Ah ja, en dan is er nog iets anders…’ (lacht) Maar een gesprek over erectiestoornissen kun je niet in twee minuten afronden. Wij vragen er systematisch en expliciet naar tijdens onze intakegesprekken. Als we een diabetespatiënt over de vloer krijgen, vragen we niet alleen: ‘Hoe gaat het met uw voeten en uw ogen?’ – de typische probleemzones – maar ook: ‘Hoe gaat het met uw erecties?’ En we gaan dieper: ‘Hoe vaak zijn ze stevig genoeg voor een penetratie?’ En: ‘Hoeveel vertrouwen hebt u dat u een erectie zult krijgen en houden?’»

Ahmed Mahmoud (androloog) «Dat illustreert het belang van ons vakgebied: veel mannen komen pas te weten dat ze diabeet zijn nadat ze bij ons zijn geweest met hun erectiestoornis.»

HUMO Diabetes is een welvaartsziekte, een ziekte van de tijd. Zijn er dan ook meer erectiestoornissen dan vroeger?

Mahmoud «Erectiestoornissen houden vooral verband met de leeftijd, maar ook met overgewicht. Dat zijn niet toevallig ook factoren die bij diabetes een rol spelen. Maar het is moeilijk om in te schatten of ze vaker voorkomen dan vroeger.»

HUMO Mannen praten er niet gemakkelijk over, maar vrouwenbladen staan de onzekere lezeres geregeld bij met goede raad: ‘Het overkomt de beste. Hij heeft stress. Of een slechte dag.’ Vanaf wanneer worden erectiestoornissen wel problematisch?

T’Sjoen «Dat hangt af van de onderliggende problemen. Als mensen bij ons komen, meten we meteen de suikerspiegel en het testosteron-niveau. Die twee diagnoses wil je zeker niet missen, maar we gaan het ook niet vanaf het eerste contact problematiseren. Eventueel geven we een hulpmiddeltje mee.»

HUMO Viagra?

T’Sjoen «Ik wilde geen merknamen noemen, maar: ja (lacht). Als het probleem blíjft – ondanks normale suiker- en testosteronniveaus – schakelen we een seksuoloog in. Zeker als het gaat over een jonge man bij wie het een paar keer niet lukt: uiteraard kunnen de seksuele en relationele context een rol spelen bij erectiestoornissen, maar ook de stress van alledag.»


'Op de mannenpil is het nog zeker tien jaar wachten: de neveneffecten zijn te ernstig: zelfmoordneigingen, depressies, agressie'

HUMO Jullie behandelen nog andere seksuele problemen. Welke zijn dat?

Mahmoud «Ejaculatieproblemen. Vertraagde ejaculatie. Vervroegde ejaculatie. An-ejaculatie – het uitblijven van een ejaculatie, ook al beleeft men een orgasme.»

HUMO Dat brengt ons naadloos bij het vruchtbaarheidsprobleem.

T’Sjoen «Dat gaat over de zaadkwaliteit. Zowel in de Verenigde Staten als bij ons tonen studies dat die veel lager is dan vroeger, en we kunnen vergelijken: we hebben zelfs cijfers uit de jaren 30. De daling blijft ook aanhouden: we zitten nu aan gemiddeld 40 miljoen zaadcellen per milliliter. Dat is historisch laag: we komen van 100 miljoen. De grenswaarde ligt rond de 15 miljoen zaadcellen. We naderen dus stilaan de gevarenzone.»

HUMO Hoe komt dat?

Mahmoud «Omgevingsfactoren spelen zeker een rol: de lucht en het water zijn verontreinigd met oestrogeenachtige hormonen uit pcb’s en dioxines. Ze zitten ook in weekmakers zoals ftalaten en bisfenol A, stoffen die plastic verpakkingen soepel houden.»

T’Sjoen «Hormoonverstorende stoffen vind je ook in cosmetica, producten die de huid zachter moeten maken en zonnebrandcrèmes.

»Maar er zijn ook levensstijlfactoren, en obesitas is ook daar weer veruit de grootste boosdoener. In het vetweefsel wordt het mannelijk hormoon omgezet in vrouwelijke hormonen, en het spreekt voor zich dat die niet interessant zijn voor uw spermakwaliteit. Er is een duidelijk bewezen verband tussen de spermakwaliteit en overgewicht. Pas daarna komen andere factoren, zoals de werkomgeving en tv-kijken.»

HUMO Tv-kijken?

Mahmoud «Recent wetenschappelijk onderzoek van een gerenommeerd Deens centrum heeft aangetoond dat er een verband bestaat tussen de spermakwaliteit en televisiekijken: 20 uur televisie per week is problematisch. De verklaring is eenvoudig: de teelballen liggen in een huidplooi waar het 2 graden koeler is dan in het lichaam. Dat komt de spermacellen ten goede. Als je te lang televisie kijkt in de zetel, raken je testikels ingesloten en warmen ze op.»

'Grote, slanke mannen hebben meer last van spataders op hun teelballen: daarom komen ze zo vaak voor in de Lage Landen'

HUMO U reikt hier eigenlijk wetenschappelijk bewijs aan tegen het godsgruwelijke fleece dekentje?

T’Sjoen «En tegen de zetelverwarming in de auto: níét aanzetten.»

Mahmoud «Ook slecht: de laptop op de schoot houden.»

T’Sjoen «Terwijl gamen met een gewone computer geen negatieve invloed heeft. Die gasten schuiven en bewegen, en ze geven hun teelballen zo voldoende, euh, ademruimte en verkoeling. Dat is een goed advies.»

HUMO Dat sluit aan bij de evergreen van alle vruchtbaarheidsadviezen: vermijd strakke slips.

T’Sjoen «Dat is nog niet aangetoond met specifiek onderzoek, maar het is opnieuw logisch: slips drukken de teelballen tegen het lichaam, waardoor ze chronisch te warm zijn. Daardoor daalt de productie van testosteron, en dus ook de kwaliteit van het zaad.»

HUMO Fietsen is eveneens nefast.

Mahmoud «Ja, omdat je teelballen gekneusd raken door het voortdurende contact met het zadel. Dat veroorzaakt minuscule kwetsuren en verkalkingen. Het beknelt ook de zenuwen, wat tot erectiestoornissen kan leiden. Sporten is gezond, maar minder gunstig voor de spermakwaliteit: bij matige inspanningen is er geen probleem, maar wie intensief traint – vijf uur per week, bijvoorbeeld – zal zijn zaadkwaliteit achteruit zien gaan.»

T’Sjoen «Het is zoals bij vrouwen die intensief sporten: ze stoppen met menstrueren. Mannen die veel sporten, zetten een rem op de hypothalamus (deel van de tussenhersenen, red.), waardoor de testosteronproductie daalt. Ook orthorexie – té gezond eten, alle vet vermijden – leidt tot lage testosteronspiegels, ook al zou je op basis van het uiterlijk zeggen: ‘Dat is een gezonde, viriele mens.’ Als je overdrijft, gaat het (maakt snijbeweging met de hand) plat.»

HUMO Die eeuwige verhaaltjes over heroïsche seksuele esbattementen op de Olympische Spelen – ‘veertig condooms per atleet!’ – nemen we maar beter met een korrel zout?

T’Sjoen «Geen idee: ik ben daar jammer genoeg niet bij (lacht).»

HUMO Zulke orgieën zouden de zaadkwaliteit ten goede komen: vaak ejaculeren strekt tot aanbeveling.

T’Sjoen «Als we een analyse doen bij jonge mannen met een goede zaadkwaliteit, zien we de beste stalen bij mannen die één tot maximaal drie dagen, euh, gespaard hebben. Als je de lozing langer uitstelt, wordt je sperma niet beter.»

Mahmoud «Het aantal zaadcellen zal wel stijgen, maar ze verouderen ook, waardoor de kwaliteit en de beweeglijkheid dalen. De vorm kan ook veranderen. Na zeven dagen worden ze te oud en daalt de kwaliteit aanzienlijk.»

HUMO We zijn nu toch bij het glockenspiel aanbeland: het herinnert aan een jeugdtrauma van hele generaties mannen, die tijdens een bezoek aan de dokter van het PMS – nu het CLB – met de slip op de knieën op de rug van de hand moesten blazen.

T’Sjoen «Iedereen heeft daar levendige herinneringen aan, ja, maar het is functioneel: je kunt dan voelen of er spataders zitten en of de teelballen zijn ingedaald. Al denk ik dat het CLB het vooral doet om liesbreuken op te sporen.»

Mahmoud «Spataders komen vaak voor: 15 tot 30 procent van de mannen met vruchtbaarheidsproblemen heeft er op zijn teelballen.»

T’Sjoen «Zo’n spatader neemt de lichaamstemperatuur over, waardoor de teelballen verwarmd worden. Je gaat dan minder testosteron aanmaken, waardoor de teelballen krimpen en de spermakwaliteit daalt. Een spatader is wel zeer makkelijk te behandelen: je kunt de voedende ader dichtkleven. De slaagkans is groot, en de neveneffecten zijn verwaarloosbaar.»

HUMO Wat veroorzaakt die spataders?

Mahmoud «Familiale aanleg speelt een rol: als de vader er heeft, heeft de zoon 50 procent kans. Het wordt trouwens veroorzaakt door hetzelfde fenomeen dat spataders op de benen veroorzaakt. Sporten is ook gevaarlijk: zeker sporten waarbij veel geperst wordt, zoals gewichtheffen. Het verhoogt de druk in de aders, en daardoor gaan ze stuk. Zulke mensen hebben ook meer last van aambeien, en constipatie is ook een oorzaak van spataders op de teelballen. Grote, slanke mannen hebben er meer last van: daarom komen ze ook zo vaak voor in Nederland en België.»


Goeie bal!

HUMO Beschrijft u eens de ideale balzak.

Mahmoud «Twee teelballen met een volume van minstens 15 milliliter. De linkse hangt iets lager dan de rechtse. Dat is puur anatomie.»

HUMO Ik vraag het omdat we het ook over teelbalkanker moeten hebben. Aan borstkanker zijn al grote sensibiliseringscampagnes gewijd, waarmee vrouwen worden aangespoord om zichzelf aan een manueel en visueel onderzoek te onderwerpen. Bij mannen en hun teelballen gebeurt dat niet, bij mijn weten.

T’Sjoen «Zelden. Het zou nochtans nuttig zijn, want je voelt het als er een tumor zit. Soms wordt teelbalkanker via een omweg ontdekt: als een man geen zaadcellen aanmaakt, kan dat het gevolg zijn van teelbalkanker. Maar meestal gaat het om een acute opzwelling van een teelbal en is de man zeer snel zelf gealarmeerd.»

HUMO We kennen allemaal het succesverhaal van Lance Armstrong, die teelbalkanker overwon en vervolgens zeven keer de Ronde van Frankrijk won – waarna die zeges hem werden afgenomen. Is het een goed behandelbare kanker?

Mahmoud «Ja. 90 tot 95 procent van de gevallen kunnen we behandelen.»

HUMO Weten we wat teelbalkanker veroorzaakt?

Mahmoud «Da’s moeilijk te zeggen, maar wellicht hebben de teelballen van de foetus in de baarmoeder te weinig testosteron aangemaakt tijdens de zwangerschap. Er zijn meer en meer aanwijzingen in die richting. We weten dat mannen met een slechte spermakwaliteit, kleine teelballen en een voorgeschiedenis van niet-ingedaalde teelballen meer kans hebben.»

T’Sjoen «Het aantal teelbalkankers stijgt omgekeerd evenredig met de evolutie van de zaadkwaliteit. De Deense arts Niels Skakkebæk heeft het verband gelegd tussen hormoonverstoorders en verminderde spermakwaliteit, niet-ingedaalde teelballen, hypospadie – als de plasbuis aan de onderkant van de eikel eindigt en niet in het topje – en teelbalkanker. Hormoonverstoorders veroorzaken een continuüm van klachten, waarvan vruchtbaarheidsproblemen wellicht nog de mildste zijn. Al wil ik daar meteen aan toevoegen dat vruchtbaarheidsproblemen bij mannen te vaak gezien worden als een puur technisch probleem, dat enkel telt wanneer de vrouw zwanger wil worden. Nu gaat het vaak zo: mevrouw wordt niet zwanger, het koppel gaat naar de fertiliteitsarts en na een ivf-behandeling wordt de vrouw tóch zwanger: het acute probleem is dan van de baan. Men vergeet dan vaak dat er een achterliggende oorzaak is, want in de helft van de gevallen ligt de oorzaak bij de man.»


'Sporten is gezond, maar minder gunstig voor de spermakwaliteit'

Mahmoud «Soms ligt dat enkel en alleen aan de omgevingsfactoren, zoals het milieu, maar in 70 procent van de gevallen is er meer aan de hand: de overgrote meerderheid dus.»

T’Sjoen «Soms zijn er problemen met de hypofyse (hersenklier, red.) of is het aan spataders te wijten. Af en toe volstaat het om geen alcohol te drinken en aan je gewicht te werken: een stuk goedkoper en minder complex dan een ivf-behandeling. Koppels willen natuurlijk gewoon zo snel mogelijk zwanger worden, maar het is altijd in het belang van de man dat het achterliggende probleem ook wordt gevonden. We hebben zo zelfs eens een hypofysegezwel ontdekt bij iemand die hier kwam omdat zijn vrouw niet zwanger raakte. We hebben dat goedaardige gezwel met medicamenten behandeld, en drie maanden later was zijn vrouw zwanger. Als dat koppel rechtstreeks naar de fertiliteitsarts was gestapt, was de vrouw wel zwanger geraakt met ivf, maar zat dat gezwel nog altijd op de hypofyse van de man.»


Depri door doping

HUMO Een andere klacht waarmee mannen in jullie kliniek terechtkunnen: een testosterontekort.

Mahmoud «Een testosteron-tekort manifesteert zich in een brede waaier van vaak vage klachten. Een wisselend humeur is typisch. Erectiestoornissen. Verminderde vruchtbaarheid. Vermoeidheid. Botontkalking. Verminderde spierkracht. Zoals ik zei: vage klachten die veroorzaakt kunnen worden door diverse problemen. De combinatie van al die factoren kan wijzen op een testosterontekort.»

HUMO Een jaar of tien geleden waren testosterongels een rage: werkelijk iedereen boven de 40 leek aan het smeren gegaan.

T’Sjoen «Het is een lastige diagnose. Ik heb in die periode in ‘Koppen’ op Eén gesproken over de symptomen van een verlaagde testosteronspiegel bij oudere mannen. De dag erna stond de telefoon roodgloeiend, en in een mum van tijd was mijn afsprakenboek gevuld voor de volgende zes maanden. Ik heb toen allerhande diagnoses gesteld, en amper 5 procent van de patiënten had echt te weinig testosteron.

»De anderen hadden een traag werkende schildklier of waren depressief. Het is wel belangrijk dat de diagnose van testosterontekort wordt gesteld: dat zijn vaak mensen die bij dokters en psychiaters blijven langsgaan omdat hun vermoeidheid en de depressieve buien niet opgelost raken. Het is bovendien gemakkelijk te behandelen.»

HUMO Is het ook geen voorbeeld van overdreven bemoeienis van de geneeskunde? We zijn geprogrammeerd om vanaf een bepaalde leeftijd minder testosteron aan te maken, maar nu is het een ziekte.

Mahmoud «We zijn zeer streng: we behandelen alleen mensen die bij herhaalde metingen onder een bepaald niveau blijven. En alleen als de symptomen die ik daarnet noemde zich voordoen.»

T’Sjoen «De productie neemt af met het ouder worden, maar ze gaat nooit vanzelf onder het niveau waarbij een behandeling aangewezen is. Bij gezonde mannen ontstaat er in principe geen tekort, dat gebeurt alleen als er een onderliggend medisch probleem is – bijvoorbeeld met de teelballen.»

HUMO Dat brengt ons bij het monster van Loch Ness: de mannenpil. Af en toe lees je: ‘Hij is er!’ En twee weken later: ‘Hij komt er nooit.’ Wat zal het zijn?

T’Sjoen (schuift het tijdschrift van de Endocrine Society naar het midden van de tafel) «Er is onlangs nog een artikel over verschenen: ‘Hard to Swallow’. Ik ben voorzichtig: het zal nog minstens tien jaar duren. Zo’n pil is een ingrijpende hormonale interventie, en testosteron alleen is niet voldoende: je moet er ook een progestageenhormoon aan toevoegen.»

Mahmoud «Het is een kwestie van dosering: bij de meeste mannen volstaat een normale dosis. Maar om zeker te zijn dat die pil bij iedereen werkt – wat toch het principe van anticonceptie is– moet je te veel geven, met ernstige neveneffecten van dien. Onlangs nog is een grootschalige studie voortijdig stilgelegd wegens zelfmoordneigingen, depressies en agressie bij de proefpersonen.»

T’Sjoen «Dat zie je ook bij fitnessers of bodybuilders die testosteron als doping gebruiken: ze voelen zich goed tijdens de behandeling, maar vallen achteraf in een put of belanden zelfs in een depressie.»

HUMO Krimpen hun teelballen ook niet?

T’Sjoen «Ja, maar niet spectaculair: ze verdwijnen niet, hè.»

HUMO Ironisch, eigenlijk, want je associeert testosteron met mannelijkheid.

T’Sjoen «Het is een basisprincipe: als je een hormoon inbrengt, hapert de aanmaak van de natuurlijke variant. Als je testosteron in de spieren inspuit, gaan er via de bloedbaan signalen naar de hersenen, waardoor de teelballen niet meer gestimuleerd worden om dat hormoon aan te maken.»

HUMO Die mannen maken zichzelf onvruchtbaar?

T’Sjoen «Dat mag je niet zeggen, want dan wek je de indruk dat het een goed anticonceptiemiddel is: het geeft geen 100 procent zekerheid.»

Mahmoud «Bij intensieve dopinggebruikers is het effect toch: steriliteit. Het duurt een jaar voor de natuurlijke niveaus weer op peil gekomen zijn.»

HUMO Iets anders waar iedere man zich iets bij kan voorstellen: een plotse inkrimping van de balzak door koude of door een opstoot van stress.

T’Sjoen «Wij kennen dat als de cremasterreflex. De cremasterspier trekt samen, waardoor de teelballen beter beschermd zijn.»

Mahmoud «Bijvoorbeeld tegen overdreven koude, doordat ze dichter tegen de buik worden getrokken en opgewarmd worden door het lichaam. Teelballen hebben het niet graag warm, maar te koud is ook niet goed. Bij grote warmte ontspant de cremasterspier zich, waardoor de balzak verder weg van het lichaam komt te hangen.»

T’Sjoen «Bij stress is het ook nuttig. Dreigt er gevaar, dan komt het stresshormoon cortisol vrij en worden de teelballen tegen het lichaam getrokken, waardoor ze minder in de weg hangen wanneer je moet vluchten of vechten.»

HUMO Kunnen mannen bij jullie terecht voor esthetische ingrepen?

T’Sjoen «Onze urologen doen heel weinig esthetische ingrepen – alleen als er functionele problemen zijn. Als de penis krom staat, bijvoorbeeld, kan dat gecorrigeerd worden.»

HUMO Kan ik in de kliniek terecht voor een penisverlenging?

T’Sjoen «Dat doen we hier niet. Het is technisch mogelijk, maar het nettoresultaat is zeer pover: je wint hoogstens 1 à 2 centimeter, waardoor de man uiteindelijk teleurgesteld blíjft.»

HUMO Toch bedankt!

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234