‘Ik twijfel er niet aan dat nog elke dag ergens een dokter iemand bewust laat sterven, en dan heb ik het niet over euthanasie’

Humo sprak metAgatha Christie

'Ik geloof niet dat ik moordenaars iets heb geleerd. Bijna alles wat ik beschrijf, is ooit echt gebeurd'

Dame Agatha Christie zou dit jaar 130 geworden zijn, maar ze is al 44 jaar dood. Het siert de koningin van de whodunit dat ze toch de tijd vond om ons te woord te staan ter gelegenheid van de honderdste verjaardag van haar debuut, 'De zaak Styles', en de nieuwe verfilming van 'Het vale paard'. Dat deed ze in een lange nachtelijke sessie, waarbij een medium haar geest heeft opgeroepen. Toepasselijk, want ook Clara, de moeder van Agatha, was een medium. 'Je bent nooit meer moe, dat is het plezierige aan dood zijn.'

Agatha Christie heeft 66 romans, 14 verzamelbundels met kortverhalen en een half dozijn toneelstukken geschreven, stuk voor stuk spannend en amusant - unputdownable, zoals de Engelsen dat zo mooi noemen. Haar werk is vertaald in 105 talen en van haar boeken zijn twee miljard exemplaren verkocht - ze moet alleen Shakespeare en de Bijbel laten voorgaan. Toen Hercule Poirot - een fictief personage! - stierf, kreeg hij een in memoriam op de voorpagina van The New York Times. En de Britse Royal Mint heeft zopas een muntstuk van 2 pond aan haar gewijd.

Ook privé was mevrouw Christie een bijzondere en verrassend moderne vrouw. Ze maakte wereldreizen in een tijd toen dames dat niet deden. Ze was bij de eerste vrouwen die op Waikiki Beach in Hawaï rechtop surften zonder zeil. Ze maakte deel uit van archeologische expedities naar Egypte, Sri Lanka, Syrië en Irak, en ze filmde al toen haast geen enkele andere amateur een camera bezat.

Ik sprak met mevrouw Christie in haar zomerhuis Greenway, dat uitkijkt over de rivier de Dart in Devon, Engeland. Het boothuis, het tennisveld, Ferry Cottage: al wat ik zie, is exact zoals Poirot het beschrijft in 'Dead Man's Folly' (vertaald als 'Zoek de moordenaar', red.). Tijdens het gesprek blijkt Agatha Christie afstandelijk, maar toch ook warm en aimabel. Zij gebruikt, zoals de koningin, consequent het hoofse woord 'one' en niet 'I'.

HUMO Mevrouw Christie, ontvangt u mij?

AGATHA CHRISTIE «Loud and clear, young man. U ziet mij niet, maar ik stond al een tijdje naast u. En ik neem nu plaats tegenover u, in mijn favoriete schommelstoel. Ik zal gaandeweg tijdelijk zichtbaar worden.»

HUMO Als ik me eerst een kleine terzijde mag veroorloven: hoe gaat het er eigenlijk aan toe in het hiernamaals?

CHRISTIE (monkelend) «U noemt het hiernamaals 'een kleine terzijde'? Hier heerst een soort omerta, een ongeschreven regel dat wij die zijn overgegaan, geen informatie geven over het reilen en zeilen in de volgende wereld. Laat ik wel meegeven dat het bestaan hier grotendeels een spiegelbeeld is van het leven op aarde. Het is er ook een verbeterde versie van. En vermits iedereen die zich op aarde heeft misdragen in the other place vertoeft, hebben we hier geen last van misdaad, wreedheid of vandalisme. Ik ben vooral blij dat ik ben herenigd met mijn tweede echtgenoot Max (Mallowan, red.), mijn ouders en mijn dochter Rosalind

HUMO Geloofde u in een hiernamaals toen u nog leefde?

CHRISTIE «Ja. Ik geloofde niet noodzakelijk in de zelfbenoemde zogenaamde woordvoerders van God op aarde, maar wel in een leven na de dood. En ik geloofde vooral in de dag des oordeels en een ultieme gerechtigheid. Van het gevoel dat, uiteindelijk, een misdadiger nooit zijn straf ontloopt, nu of in de volgende wereld, zijn al mijn boeken doordrenkt. Op aarde loont de misdaad vaak wel. Er zijn, helaas, miljoenen voorbeelden van misdadigers die tot op hoge leeftijd ongestraft een gezapig, luxueus leventje leidden. Er zijn natuurlijk ook nog veel meer misdadigers die jong zijn gestorven of een levenslange gevangenisstraf hebben uitgezeten. Maar die zijn onzichtbaar of kunnen het niet navertellen. Dat schept een vertekend beeld. In mijn boeken wordt geen enkele misdaad ongestraft gepleegd. U kunt dat onrealistisch vinden, maar op lange termijn geldt: boontje komt om zijn loontje. Ik ben in extreme gevallen dan ook niet tegen de doodstraf. Ik laat Miss Marple zelfs ergens zeggen dat ze dolblij is dat de dader wordt opgehangen.»

HUMO Eigenlijk hebben we uw oeuvre aan uw zus Margaret te danken.

CHRISTIE (grinnikt) «Ja, en ze laat niet na me daar nog geregeld aan te herinneren. Indertijd in ons ouderlijke huis in Torquay daagde Madge me uit: 'Jij kunt dat niet, Agatha, zo'n vernuftige plot bedenken!' (Fijntjes) Really? Ik geloof dat ik haar ongelijk afdoende heb bewezen.»

HUMO Het manuscript van uw eerste boek, 'The Mysterious Affair at Styles', is door zes uitgeverijen geweigerd. Wat leert ons dat?

CHRISTIE «Dat minstens zes uitgevers zich nu van pure frustratie omkeren in hun graf, aangezien sindsdien meer dan twee miljard exemplaren van mijn boeken over de toonbank zijn gegaan (lacht smakelijk). Ook kortverhalen die ik naar magazines stuurde, zijn geweigerd. Mijn meisjesnaam was Agatha Miller, dus stuurde ik ze in als Nathaniel Miller of Mac Miller. Ik heb ook de schuilnaam Sydney West gebruikt. Later zond ik een verhaal in onder de schuilnaam Monosyllaba, maar ook dat werd geweigerd. Toen ik 'De zaak Styles' instuurde onder mijn initialen, zei één eindredacteur: 'Ik meen hier de hand van een vrouw in te bespeuren.'

»Die zes uitgevers zijn allemaal overleden en hier in het hiernamaals ontwijken ze mij, wellicht uit gêne. Het leert ons dat uitgevers en talentscouts niet onfeilbaar zijn. En dat er in mijn tijd nog een groot vooroordeel heerste: dat een vrouw publiceerde, was not ladylike. Nog een eeuw eerder moest het grote talent Jane Austen anoniem publiceren, want geen enkele uitgever zou zich aan romans van een vrouwelijke auteur hebben gewaagd. Meer nog, het zou een schandaal hebben veroorzaakt, en Jane zou verstoten zijn. Dat uitgevers blinde vlekken hebben, is nog niet veranderd: ik heb me laten vertellen dat het eerste boek uit de 'Harry Potter'-reeks ook door een dozijn leesblinde betweters is geweigerd.»

HUMO U weet dat J.K. Rowling bestaat? U volgt het reilen en zeilen op aarde, ook al bent u in 1976 overleden?

CHRISTIE «Ik volg helemaal niets. Maar af en toe hoor je eens wat, als een pas gestorvene de laatste roddels meebrengt, bijvoorbeeld.»

HUMO Toen u detectives begon te schrijven, hoefde u geen rekening te houden met DNA-onderzoek, de gps, de gsm en de moderne autopsie: stuk voor stuk zouden die de plot saboteren. Het volstond dat u de dader een telefoondraad liet doorsnijden en de geïsoleerde slachtoffers konden niemands hulp inroepen.

CHRISTIE «Maar de analyse van vingerafdrukken bestond al, en de telegraaf, de fax, de vuurpijl, de radar en de verrekijker... (Mijmerend) Dat internet van u, daar valt zeker iets mee te doen. En de gps... Maar uiteindelijk hebben die moderne gadgets geen belang. In een misdaadroman zal de zieke menselijke geest altijd centraal staan, en die evolueert helaas minder snel dan de technologie. En ook het menselijke vernuft zal nooit uit de mode raken. One hopes.»

HUMO Ik stelde geamuseerd maar ook een tikje verbouwereerd vast dat statistisch gezien het beroep met het grootste percentage gewetenloze moordenaars...

CHRISTIE «...dat van de dokter is (lacht). We zijn allemaal geconditioneerd om te denken dat figuren met enige autoriteit en mensen die een zorgend beroep uitoefenen, ons zekerheid bieden: de politieman die ons beschermt, de rechter die rechtvaardig oordeelt, de geneesheer die over onze gezondheid waakt, de generaal die niet oorlogszuchtig maar vredelievend is... Wat als die zekerheden worden ondermijnd? Ook rechters hebben privélevens en afwijkingen. Ach, elke moordenaar is van iemand het kind, de ouder of de beste vriend, en al die mensen zullen zweren dat die man of vrouw nooit zoiets slechts zou doen! Veel hangt ook af van de context: er is een mensentype dat in oorlogstijd uitgroeit tot een held, maar in vredestijd vaak in de gevangenis belandt. In mijn tijd was het ook makkelijker om een dubbelleven te leiden - er waren minder pottenkijkers. (Laconiek) Maar ik twijfel er niet aan dat nog elke dag wel ergens een dokter iemand bewust laat sterven, en dan heb ik het niet over euthanasie.»

HUMO Uw favoriete moord-wapen is niet de kogel of het mes, maar wel vergif. U gebruikt het in 83 verhalen.

CHRISTIE «Poison has an image problem. Gif wordt te streng beoordeeld: vergeet niet dat wat wij onkruid noemen, planten zijn waarvan de nuttige eigenschappen nog in kaart gebracht moeten worden. Sommige vergiften lijken geschapen om mij te plezieren: thallium, bijvoorbeeld, is smaak- en reukloos en bovendien moeilijk te detecteren, dus ideaal om een moord mee te plegen. Nitrobenzeen zinkt naar de bodem van een glas, dus ik kon de dader eerst ongestraft een paar slokken van het glas laten drinken, waarna ze het doorgeeft aan haar slachtoffer, die het leegdrinkt en sterft. Arsenicum lijkt erg op kaviaar, wist u dat? Ik heb ook mijn voordeel gedaan met strychnine, thalidomide en vingerhoedskruid... Heel wat vergiften kun je in de tuin van nietsvermoedende eigenaars vinden... Cyanide vind je bijvoorbeeld in de pitten van kersen en appelen. Kennis is macht (lacht).

»Ik heb een tijd in het University College Hospital in Londen gewerkt. Daar toonde een apotheker me een brok curare dat hij altijd in zijn broekzak meedroeg: hij zei dat het hem een gevoel van macht gaf. Eerder, tijdens de Eerste Wereldoorlog, toen mijn toenmalige echtgenoot Archie (Archibald Christie, red.) in Frankrijk aan het front vocht, werkte ik als verpleegster en apotheekassistente in het hospitaal van Torquay. Toen ik daar eens experimenteerde met arsenicum, heb ik per ongeluk een koffiemachine opgeblazen (lacht). In die periode werd Torquay overspoeld door Belgische vluchtelingen en gewonde soldaten. Ook hen heb ik verpleegd. U begrijpt...»

HUMO Hercule Poirot.

CHRISTIE «Quite. Natuurlijk is Poirot een geïdealiseerde versie van de Belgen die ik in Torquay heb ontmoet, want zij waren op de vlucht en dus slecht gekleed, en ze spraken amper of geen Engels. Maar ik merkte ook op dat sommigen zich extra netjes probeerden te kleden en zich hoofs gedroegen, als een soort trotse overcompensatie. En dat alle zekerheden waren weggevallen: wie in België vóór de oorlog boekhouder of leraar of chirurg was geweest, was nu slechts vluchteling. Futiliteiten, zoals een snor of een gestreken overhemd, werden in die context een houvast en een statement: we mogen dan vluchtelingen zijn, we zijn geen wilden. Ik hoef u ongetwijfeld niet te wijzen op de parallellen met de huidige toestand in Europa.»

HUMO In uw boeken is Poirot ijdel, neurotisch en gezegend met enkele excentrieke tics, maar discreet en beschaafd. In de talrijke verfilmingen ontspoort hij vaak tot een karikatuur.

CHRISTIE «Acteurs zijn ook ijdel, en zij koketteren graag met tics en een uitvergrote lichaamstaal. Sommigen denken dat een gekke snor en een paar keer iets over 'kleine grijze cellen' zeggen volstaat. David Suchet, die alle Poirot-verhalen heeft verfilmd, maakte van Poirot een meer dan goede katholiek, omdat hij zelf heel gelovig is. Hij heeft mijn personage dus misbruikt om zieltjes te winnen. Maar als het op details aankomt, is hij foutloos.»

HUMO Hield u eigenlijk van schrijven? Of schreef u omdat er nog geen televisie bestond?

CHRISTIE (zucht) «Terugkijkend heb ik te hard gewerkt. En tegelijk heb ik altijd het gevoel gehad dat ik een gebrek aan ambitie had. Maar het bedenken van de plot amuseerde me. Vooral wat Sherlock Holmes three-pipe problems noemde, vraagstukken waarover je lang moet nadenken en waarbij je goed moet puzzelen. Een whodunit is een vorm van goochelen. Maar de uitwerking van het verhaal is slopend en vaak saai.»

HUMO Mag ik zeggen dat uw boeken über-Engels zijn? Het very British-aspect is voor mij in elk geval een deel van het leesplezier.

CHRISTIE «Kent u de boutade over die twee Engelsen die op een verlaten eiland aanspoelden en dertig jaar lang niet met elkaar spraken omdat ze niet formeel door een gemeenschappelijke kennis aan elkaar waren voorgesteld? Mijn succes bewijst dat mijn verhalen universeel zijn, maar naar mijn gevoel zou de toon niet werken zonder de repressie van het edwardiaanse Engeland: het klassesysteem, de etiquette, de do's and don'ts van het sociale verkeer... Goede manieren en lage instincten zijn een onweerstaanbare combinatie, don't you agree

Op lange termijn geldt: boontje komt om zijn loontje. Ik ben in extreme gevallen dan ook niet tegen de doodstraf.' (Foto: uit de tv-serie 'Poirot'.)

HUMO Hoe hebt u Miss Marple bedacht?

CHRISTIE «D'you know, one can't remember. Ik weet niet meer waar noch wanneer ik 'The Murder at the Vicarage' heb geschreven ('Moord in de pastorie', red.), noch waarom ik plots vond dat een bemoeizieke busybody de ideale speurder zou zijn. En dan nog een lelijke oude vrijster die door niemand ernstig wordt genomen, zodat iedereen haar onderschat. Miss Marple is mijn wraakengel: ze is een pitbull, ze rust niet voor gerechtigheid is geschied.»

HUMO In feite was u de uitvinder van de gezellige moord. Die zijn nu alomtegenwoordig in series als 'Midsomer Murders'. Het lijkt nooit een gruwelijke wandaad, meer een akkefietje bij de afternoon tea, met een idyllisch über-Brits dorpje of landgoed als decor.

CHRISTIE «Ik ben een product van het edwardiaanse tijdperk. Toen wáren Engelse dorpjes zo idyllisch. Toen wás the ruling class oppermachtig en had de lokale squire het voor het zeggen. De koster en de pastoor waren almachtig, de oren en ogen van God, en hun huismeid was vaak de grootste roddeltante van het dorp. Toen wérd schande gesproken als jongedames zoals ik zich in het openbaar vertoonden zonder lange handschoenen en korset. Toen mijn dochter debuteerde in the social season, mocht ik haar tijdens het bal niet aan de koningin voorstellen omdat ik een gescheiden vrouw was. En het dichtstbijzijnde kasteel of manor house was de zetel van een schier onaantastbare en dus, in theorie, boven elke verdenking staande familie. Potjes werden veel meer dan nu toegedekt. Bovendien leidt het platteland niet te veel af: ik heb opzettelijk nooit New York als decor gekozen, omdat die stad al de rest zou overschaduwen.»

HUMO Hier op aarde wordt u tegenwoordig verweten dat u een snob was. U beschrijft Arabieren in Egypte met de welwillende neerbuigendheid van de christelijke koloniaal. U schrijft ook ergens: 'Wonderful animal, the good servant.' En een bediende is een ideale dader 'omdat niemand ooit een knecht opmerkt'.

CHRISTIE «Maar toen ik dat schreef, was er veel meer huispersoneel dan nu! Een butler was nog tot op een bepaalde hoogte zichtbaar, een mens van vlees en bloed, of toch ongeveer. Maar niemand keurde de derde footman een blik waardig. Bovendien was de klassenmaatschappij in Engeland toen absoluut: het was ondenkbaar dat een arbeiderskind ooit over de vloer zou komen bij de upper class, tenzij als knecht of leverancier. Bijna al die huizen zijn nu opgekocht door de National Trust en opengesteld voor het publiek, maar tot pakweg 1960 was het gezag van zo'n adellijke familie feodaal. Zelfs dit landgoed, Greenway, maakt nu deel uit van de National Trust.»

‘Ik zag echtgenote zijn altijd als mijn hoofdberoep en schrijven als een amusante nevenactiviteit. Ik vond het niet erg om vrouw aan de haard te zijn - een haard waarin je, ­conveniently, compromitterende brieven en desnoods een lijk kunt verbranden.’

HUMO U bent daar duidelijk niet blij mee.

CHRISTIE (koel) «Indeed not. Quite the contrary. Ik ervaar het als inbreken met een alibi, ook al omdat er bijna niets aan het interieur is gewijzigd: mijn privéspullen liggen daar nog zoals ik ze heb achtergelaten. En mijn dagboeken en brieven worden nu zomaar prijsgegeven aan vreemde ogen, terwijl ik zelf zo discreet was om mijn autobiografie pas postuum te publiceren! Het stuit me tegen de borst dat mijn nazaten dat hebben toegelaten, temeer omdat ze het geld niet nodig hebben. Wij kijken in het hiernamaals ook naar de 'Antiques Roadshow', en daar was onlangs een vrouw die op een veiling voor slechts 20 pond een oude hutkoffer uit mijn nalatenschap had gekocht waarin een diamanten broche bleek te zitten! Greenway is in zekere zin ook een frauduleuze onderneming, omdat ik daar nooit heb geschreven. Het was onze vakantiewoning.

»Maar wat ik zeggen wilde: het irriteert me dat ik nu word gezien als een nostalgische en escapistische auteur. Slechts een derde van mijn boeken is gesitueerd in chique landhuizen. In mijn tijd speelden bijna al mijn verhalen zich nadrukkelijk af in het heden, en dat maakte ze ook spannender: als de lezer de indruk heeft dat wat je schrijft hier en nu en om de hoek kan gebeuren, dan voelt hij een heel aparte extra frisson. Bovendien waren de moordwapens in die tijd heel wat minder bloederig dan nu. Uw landgenoot Etienne Vermeersch vertelde me onlangs dat zelfs in quaint little Belgium bendes in de grootsteden nu gebruikmaken van mitrailleurs en granaten. Dat was indertijd ondenkbaar.»

HUMO Ik logeerde op Burgh Island in het hotel waar u 'And Then There Were None' en 'Evil Under the Sun' situeerde. Daar bleken de cocktails genoemd naar boektitels van uw hand. Kunt u dat soort frivole neveneffecten van uw werk smaken?

CHRISTIE «Ik zou het waarderen en tolereren als mensen die zoiets doen, de elementaire regels der beleefdheid meester waren. Maar neen, men doet maar, zonder ooit om toestemming te vragen. Mijn nazaten zijn streng en procederen vaak, maar naar mijn gevoel zijn ze nog niet streng genoeg.»

HUMO 'And Then There Were None' heette in 1939 nog 'Ten Little Niggers'. Later, in een politiek correct tijdperk, veranderde uw uitgever de titel. In dat meesterwerk vonden kwaliteit en kwantiteit elkaar, een zeldzaamheid: er zijn meer dan honderd miljoen exemplaren van verkocht.

CHRISTIE «Nigger was in mijn tijd een perfect normaal woord, ik bedoelde het geenszins pejoratief. En het is natuurlijk een historisch feit dat wij, blanken, hun de beschaving hebben gebracht. Onder andere. Zonder de kolonialen zouden er wellicht nog steeds zwarten zijn die kunnen lezen noch schrijven en die elkaar opeten. Blanken waren nooit kannibalen, hebt u daar al eens bij stilgestaan?

»Dat boek is overigens een atypische Agatha Christie. Het verhaal is somberder en misantropischer dan men van mij gewend is. Poirot noch Miss Marple komt erin voor. En de moorden zijn, hoe gek het ook klinkt, een vorm van gerechtigheid. Ik had twee verschillende ontknopingen: één waarbij alle personages sterven, een andere waarbij twee personages een verbond sluiten en het overleven omdat ze elkaar vertrouwen. Dat was een metafoor, een boodschap aan de grote naties, die ook alleen overleven als ze niet het pad van wederzijdse argwaan en paranoia inslaan.

»Het is één van die boeken waarbij één zinnetje volstaat om de lezer kippenvel te bezorgen: 'Maar... dan is de moordenaar één van ons?!' Soms stel ik mezelf een uitdaging: schrijf een boek waarin de moordenaar één van slechts vier kaartspelers is die de bridgetafel niet verlaten... En toch wordt de gastheer tijdens hun spel vermoord. In het geval van 'Ten Little Niggers' was de grootste uitdaging: hoe laat ik tien mensen in één huis in één weekend tijd sterven zonder dat het onwaarschijnlijk is of ridicuul overkomt? (Zucht) Critici hoeven mij niet te vertellen hoe moeilijk het was om dat voor elkaar te krijgen. Als ik terugdenk aan de slopende planning van dat boek, word ik doodmoe. En dat is net het plezierige aan dood zijn: je bent nooit meer moe.»

Miss Marple is mijn wraak-engel: ze is een pitbull, ze rust niet voor gerech-tigheid is geschied.' (Foto: Joan Hickson als Miss Marple.)

HUMO U lijkt me niet alleen een beschaafde en verfijnde, maar ook een vredelievende vrouw. Heeft het u nooit gestoord dat misdadigers en de dood uw hoofdonderwerpen zijn? Meer nog, dat uw boeken potentiële moordenaars op ideeën konden brengen?

CHRISTIE «Normen en waarden worden vaak op z'n kop gezet. I mean, dood één mens en het wordt moord genoemd. Dood er duizenden en het heet een revolutie' of een vrijheidsstrijd. Dood er miljoenen en je bent verzekerd van een plekje in de geschiedenisboeken. Moord is des mensen. In onze maatschappij is álles een whodunit, alles is een spel van zet en tegenzet: politici hebben verborgen motieven, milieuvervuilers hebben valse alibi's, beroemdheden hebben lijken in de kast...

»Ik geloof niet dat ik moordenaars iets heb geleerd. Bijna alles wat ik beschrijf, is ooit echt gebeurd, alleen in een banalere, minder geraffineerde, meer slordige vorm. Omdat moordenaars amateurs zijn (lacht). Er waren overigens, te mijner verdediging, ook gevallen waarbij de politie de daders op het spoor kwam dankzij mijn werk, bijvoorbeeld omdat één van de speurders zich een gelijkaardig voorval uit één van mijn boeken herinnerde.»

HUMO Vanaf uw dertigste boek voert u af en toe Ariadne Oliver op, een schrijfster van detectives die haar Finse speurder kotsbeu is en klaagt dat haar succes 'een dwangbuis' is. Zij heeft ook een hekel aan pedante lezers die haar op fouten wijzen.

CHRISTIE «Ariadne was mijn uitlaatklep, ja. Met haar als spreekbuis en bliksemafleider kon ik stoom aflaten. Ik laat haar ook zeggen: 'Als een boek saai dreigt te worden of als de tekst van het manuscript te kort is, dan laat ik nog iemand vermoorden.' (lacht) Ariadne is geheelonthouder, ze heeft een hekel aan speeches en publieke verschijningen, ze is reislustig... Net als ik.»

HUMO Ariadne Oliver is ook een manier om niets verloren te laten gaan: via haar renderen zelfs uw persoonlijke overpeinzingen.

CHRISTIE «Quite. Eigenlijk interview ik in die passages mezelf. Dat kan ik nu wel toegeven.»

HUMO Uw verdwijning in 1926 heeft heel wat ophef veroorzaakt. Uw auto werd gevonden aan een steengroeve, met uw rijbewijs en kleren erin. In uw autobiografie rept u met geen woord over die periode.

CHRISTIE (na een lange stilte) «Dat is privé. Privacy, herinnert u zich dat begrip nog? Ik woonde graag in Torquay omdat de dorpelingen mijn privacy respecteerden, ze verwezen naar mij als Mrs. M. - mijn echtgenoot heet Mallowan. En als toeristen en opdringerige journalisten hen om de weg naar mijn huis vroegen, stuurden ze hen de verkeerde kant op.

»(Na een nog langere stilte) Mijn echtgenoot had me bedrogen met een andere vrouw. Ik was kwaad, in de war. Ik wilde van alles weg. Ironisch genoeg zagen velen in mijn verdwijning een publiciteitsstunt. Toen waren er ook al schandaalbladen, weet u. Ik was ondergedoken in het Old Swan Hotel in Harrogate. Ik was daar tien dagen onzichtbaar, tot een muzikant mij herkende. Later bleek dat ik had ingecheckt als Mrs. Neele, de naam van de minnares van mijn echtgenoot. Ik herinnerde me totaal niet dat ik dat had gedaan. Maar ja, waar het hart van vol is... Ik vermoed dat ik een zenuwinzinking had. (Fijntjes) Ik heb er een hekel aan de pers aan overgehouden. Ach, het was een onzinnig, ongevraagd melodrama. Arthur en ik moeten er nog vaak om lachen.»

HUMO Arthur?

CHRISTIE «Arthur Conan Doyle, de bedenker van Sherlock Holmes. Hij gaf indertijd mijn handschoenen aan een medium, in de hoop dat die vrouw zou onthullen waar ik was. Maar het was een oplichtster. Arthur probeerde indertijd in de Royal Albert Hall tijdens een publieke seance ook in contact te komen met zijn zoon, die aan het front door een Duitse sluipschutter was gedood. Vreemd, dat iemand wiens literaire oeuvre stoelt op argwaan, zelf zo goedgelovig is. (Zucht) Het ergste vind ik nog dat, doordat ik op dat moment al beroemd was, Agatha Christie een merknaam was geworden: tot het einde der tijden zal ik bekend zijn onder de naam van mijn overspelige eerste echtgenoot. Ik was veel liever bekend geworden als Agatha Miller.»

HUMO Uw tweede echtgenoot, Max Mallowan, was een archeoloog die veertien jaar jonger was dan u.

CHRISTIE «Hij is mijn kindred spirit. En als je een verwante geest hebt ontdekt, doet de leeftijd er niet toe. Ik zag echtgenote zijn altijd als mijn hoofdberoep en schrijven als een amusante nevenactiviteit. Ik vond het niet erg om vrouw aan de haard te zijn - een haard waarin je, conveniently, compromitterende brieven en desnoods een lijk kunt verbranden. Max en ik zijn kalm en evenwichtig - ik hoef geen drama in mijn privéleven. En trouwens, een archeoloog...»

Mijn tweede echt-genoot, Max Mallowan, is veertien jaar jonger, dat klopt. Maar als je een volbloed verwante geest hebt ontdekt, doet de leeftijd er niet toe.

HUMO ...is de beste echtgenoot die een vrouw zich kan wensen: hoe ouder zij wordt, hoe meer zij hem interesseert?

CHRISTIE (geërgerd) «Dat heb ik nooit gezegd! Een journalist op zoek naar een sappige oneliner heeft dat verzonnen en aan mij toegeschreven!»

HUMO In geen enkel van uw boeken komt seks voor, tenzij heel indirect en in bedekte vorm.

CHRISTIE «Ik ben ook jong geweest, hoor. Meer nog: ik was jong in de roaring twenties, niet bepaald het saaiste tijdvak. Ik heb een dochter gebaard en dat was geen onbevlekte ontvangenis. Maar wij waren discreet en gebruikten metaforen en eufemismen: Max sprak tijdens onze coarse conversations dan bijvoorbeeld over zijn staart die zou kwispelen...

»Eén verfilming van 'Death on the Nile' opende met een seksscène die in mijn boek niet voorkomt. Dat vind ik vulgair en gemakzuchtig. En Poirot is aseksueel, he doesn't exist from the waist down

HUMO Uw boeken zijn goed, maar uw succes is buiten alle proportie. Waaraan wijt u dat zelf?

CHRISTIE «'Kent u John Dickson Carr en Ngaio Marsh? Nooit van gehoord? Dat waren tijdgenoten van mij, schrijvers van uitstekende thrillers. John Creasey? Die man heeft zeshonderd boeken geschreven! Waarom zijn zij vergeten en ik niet? Ik ben niet naar school geweest, ik werd thuis opgevoed. Dat was niet ongewoon voor meisjes van mijn generatie, uit mijn milieu. Misschien ben ik daarom in staat om grillige, ongewone plots te bedenken.

»Ik denk dat alles begint met een goed archetype: Poirot, Sherlock Holmes, Miss Marple, James Bond... Dat zijn wandelende logo's. Dan wordt je boek meteen een merk. En als je enkele goede boeken na elkaar afscheidt, groei je uit tot een huis van vertrouwen. Terugkijkend verbaast mijn succes me, want eigenlijk was het voor een Engelse auteur niet alleen uniek en excentriek, maar vooral oncommercieel om een rare Belg als held te kiezen. Dat mijn chauvinistische landgenoten dat ooit getolereerd hebben! Nu, er zijn andere vormen van erkenning die me blijer maken dan geld. Ik kreeg eens een brief van een mevrouw die me schreef dat alleen mijn boeken haar doodsangst konden verdringen toen de Duitsers Londen bestookten tijdens de blitzkrieg. En in het concentratiekamp Buchenwald hebben gevangenen een toneelversie van 'Ten Little Niggers' opgevoerd.»

HUMO U bent ook de auteur van het langstlopende toneelstuk op de planeet: 'The Mousetrap'. Ik heb het twee keer gezien, omdat ik zeker wilde zijn dat ik de eerste keer niet overhaast had geoordeeld toen ik het banaal en voorspelbaar vond.

CHRISTIE «Eigenlijk is 'The Mousetrap' de definitie van een luxeprobleem. 'Ten Little Niggers' zou een véél beter toneelstuk zijn, maar omdat 'The Mousetrap' zo'n succes blijft en mijn nazaten kannibalisme willen vermijden, wordt geen enkel ander toneelstuk van mijn hand geprogrammeerd - anders zou ik mezelf concurrentie aandoen.»

HUMO U bent nu al zo lang dood dat het copyright van uw boeken verloopt. 75 jaar lang hebben uw nazaten van uw auteursrechten kunnen leven. Dat lijkt me prettig: oma heeft zich uitgesloofd en de hele familie hoeft drie generaties lang niet te werken.

CHRISTIE «Weet u, ik heb de rechten op 'The Mousetrap' cadeau gedaan aan mijn kleinzoon Mathew. Ik dacht: da's een origineel cadeau, en het zal hem vast enkele zakcentjes opbrengen. Maar toen werd het stuk een wereldwijd monstersucces: in de West End staat het 67 jaar later nog steeds op de affiche! Ononderbroken! Meer dan 26.000 opvoeringen! Ik geloof dat die kleine van de opbrengst een dozijn kastelen had kunnen kopen. Ik had het er vorige week nog over met Deryck Guyler en John Lennon. Weet u wie Deryck is? Hij is de acteur wiens stem je hoort op een bandopname vlak vóór het toneelstuk begint: hij leest een nieuwsbericht voor.»

HUMO Pardon, u converseert daar met John Lennon?

CHRISTIE «O, die twee kennen elkaar: Deryck speelde ook de rol van politieman in 'A Hard Day's Night', de film over dat muziekgroepje van John, vandaar. (Monkelend) Los daarvan heb ik bitter weinig voeling met dat soort lawaai. John weet dat, hoor, hij vindt het amusant. Zelf acht ik het een zegen dat ik ben gestorven vlak vóór het lawaai dat jongeren muziek noemen alomtegenwoordig werd. Waar u op aarde ook niet meer aan ontsnapt, is aan de overvloed aan informatie. Vat dan niemand nog het begrip privacy? Bijna iedereen lijkt te lijden aan de onweerstaanbare drang om alle vuile was uit te hangen op... Hoe heet het?»

HUMO De sociale media?

CHRISTIE «Indeed. Daar en óveral. Die dwangneurose om bij elk restaurantbezoek de gerechten te fotograferen en door te zenden naar iedereen... Wat bezielt u toch?! En in talkshows worden acteurs en schrijvers niet langer geïnterviewd over hun werk, maar over hun echtscheiding of hun seksuele afwijkingen. In mijn geval erger ik me blauw aan zaken zoals Wikipedia, waar bemoeizieke individuen en zelfbenoemde biografen zelfs de ontknoping van mijn romans prijsgeven. Aan het slot van 'The Mousetrap' wordt de theaterbezoekers nadrukkelijk gevraagd om de ontknoping aan niemand te verklappen. Zo hoort het toch?»

HUMO Hebt u ergens van spijt gehad in uw leven?

CHRISTIE (mompelend) «In het leven herkent men niet de mijlpalen die er écht toe doen... Maar dat is privé. Nu ja, ik had duidelijk aangegeven dat al mijn persoonlijke correspondentie, mijn dagboeken en mijn notitieboekjes verbrand moesten worden, maar niemand heeft zich daaraan gestoord.»

HUMO U bent nu 44 jaar dood. U stierf een natuurlijke dood, maar ik zou het gepast hebben gevonden als u was vermoord. Hoe had u dan willen gaan?

CHRISTIE «Wurging leek me altijd gruwelijk, omdat het slachtoffer zich toch minutenlang bewust is van het naderende einde en soms verplicht is om de moordenaar in de ogen te kijken. Neergeschoten worden is zo banaal en zo rommelig. En naar het schijnt is de verdrinkingsdood heel frustrerend en pijnlijker dan men denkt. Ingemetseld worden is ook al niets voor mij, want ik ben een tikje claustrofobisch. Nee, doe mij maar vergif, bij voorkeur een middel dat interessante hallucinaties opwekt.

»Zo jongeman, dat moet volstaan. Things to do, I'm afraid. Ja, wij hebben hier een drukke agenda, en het verblijf in het hiernamaals duurt ook niet eeuwig. Bovendien is contact maken met de wereld van de levenden erg vermoeiend, ook al bleek u minder vervelend dan ik vreesde. Ik zou wel graag hebben dat u één ding voor mij doet: achter een losse plank naast het Agafornuis heb ik indertijd mijn dagboek verborgen. Vernietig dat alstublieft, ik wil niet dat de inhoud mijn reputatie schaadt. With that, I bid you a fond farewell.»

THE PALE HORSE  - Vanaf 13 maart op Amazon Prime Video, vanaf 15 maart op BBC First.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234